Ds. Staudt strijdt tegen de losgebarsten Jodenhaat in Nederland

„Net als mijn ouders zie ik de staat Israël in het teken van het overleven van het Joodse volk. Zij voelden zich verbonden met het socialistische idealisme in Israël”, vertelt Staudt in zijn woning, waar de wanden bedekt zijn met boeken. „Voor mij vormen het Bijbelse volk Israël en het huidige Joodse volk een eenheid. Mijn vader en moeder zouden dat, met hun achtergrond, moeilijk kunnen begrijpen.” Staudts ouders waren onkerkelijk en sociaaldemocraten in hart en nieren. „De generatie vóór hen had al met de kerk gebroken. Mijn ouders kregen kennis aan elkaar via een jongerenkamp van de vakbeweging.” Staudt ging als kind dan ook niet naar een christelijke lagere school, maar naar een openbare. Daar kwam hij in contact met het Woord van God. „Op een gegeven moment werd er Bijbelse les aangeboden. Mijn ouders zeiden dat ik zelf mocht kiezen of ik die wilde volgen, maar ze raadden het wel aan, want dat hoorde bij mijn algemene ontwikkeling. Zelf waren ze helemaal niet thuis in de Bijbel, die hadden ze niet eens. Ik genoot ervan hoe meneer Straatman de verhalen vertelde.” Vervolgens werd op de middelbare school, het Spinoza Lyceum in Amsterdam, één jaar les in kennis van de Bijbel gegeven. „Ze gebruikten daarvoor van B. van Gelder ”Neem en lees, Leer- en leesboek Bijbelkennis”. Daarna kwam het boek ”Spoorzoeken in de bonte wereld van geloven en denken”, eveneens van B. van Gelder. Een prima werk, dat mij raakte. De Zwitserse theoloog Karl Barth kwam er ook in voor en ik werd door zijn figuur getroffen.” ### _Sprak u daar met uw ouders over?_ „Nee, achteraf heb ik daar spijt van. Bij mijn ouders kwam het geloof niet zo ter sprake.” Na de middelbare school ging Staudt „heel veel Barth lezen. Ik leende theologische boeken uit de openbare bibliotheek of ik kocht ze bij de toen nog niet afgebrande boekhandel Ten Have aan de Kalverstraat. Een theologiestudie overwoog ik vervolgens nauwelijks, omdat de spanning met het thuisfront te groot was om voor die studie te gaan. Toen werd het Frans, aan de VU.” ### _Maar u bent wel predikant geworden…_ „Mijn vrouw, die een christelijke achtergrond had, zei op een gegeven moment tegen me dat ik toch maar theologie moest gaan studeren, omdat het me niet losliet. Dat heb ik toen gedaan. Ik koos voor een studie aan de universiteit van Amsterdam. Maar na afronding van de opleiding was de spanning met het thuismilieu nog steeds te groot om predikant te worden. Jaren later was dat voorbij. Bij een uitvaart, die door een pastoor heel goed werd geleid, dacht ik: „Daar heb ik toch eigenlijk voor geleerd”. Daarop volgde ik de kerkelijke opleiding. Vervolgens diende ik bij elkaar elf jaar de PKN-gemeenten in Chaam en ’s-Heer Hendrikskinderen. ### _Na mijn emeritaat ben ik in Oosterend op Texel gaan wonen. Ik heb nog overwogen er in Zeeland een tijd aan vast te knopen, maar wilde ook meer tijd hebben voor de vertaling van enkele in het Latijn geschreven werken van Luther. Het belangrijkste daarvan vind ik zijn boek over de gebonden keuze.” En u bent gaan strijden tegen het antisemitisme. Waarom?_ „Verschillende zaken komen daar samen. Mijn ouders hadden Joodse vrienden uit de vooroorlogse socialistische jeugdbeweging. Mijn vader en moeder trouwden in oktober 1940. Toen de anti-Joodse maatregelen toenamen, besloten ze hun etagewoning in Amsterdam te delen met onderduikers voor wie intussen een onderkomen voor langere duur werd gezocht. Een hele reeks Joodse medeburgers hebben ze op die manier geholpen. Dat feit heb ik pas later vernomen, want mijn ouders hadden het daar nooit over. Mijn vader vertelde het pakweg een jaar voor zijn overlijden. Dat was de enige keer en hij deed dat zó dat je wel moest begrijpen: het was voor hen geen heldenverhaal. Het was juist moeilijk geweest. Mijn moeder was bij hun huwelijk twintig jaar oud, mijn vader vierentwintig. Als twintigers deden ze dit dus. De eerste tijd van hun huwelijk moeten ze zich anders hebben voorgesteld. Daar gebeurden ook lastige dingen. Eén onderduiker bijvoorbeeld ging breeduit voor het raam naar buiten staan kijken. Dat kon natuurlijk niet. Buren zouden denken: Wie is die man bij Staudt? Dat zeiden mijn ouders dan en die man werd kwaad. Oók begrijpelijk! Die dacht: Moet ik me als een dief verbergen? In mijn eigen stad? Of de vrouw van een echtpaar vroeg, als mijn vader van zijn werk kwam, bovenaan de trap: Hoe was je dag? Dat was pijnlijk voor mijn moeder als jonggetrouwde.” Toen in 1967 de Zesdaagse Oorlog uitbrak en in 1973 de Jom Kippoeroorlog, leefde men in Nederland heel erg mee met Israël. Iedereen besefte: Men wil de Joden de zee in drijven. ### _Sinds 7 oktober 2023 is de Jodenhaat voortdurend in het nieuws. Het stoort u dat de kerk zich zo weinig laat horen?_ „Nou en of. Ik sta plaatselijk een beetje als dwars te boek, dus daar doseer ik het wel een beetje. Al die tijd dat er mensen door Hamas werden gegijzeld, hing een Israëlische vlag aan mijn woning. Dat viel niet bij iedereen in goede aarde. Ik heb ook mijn theologisch-politieke verklaring over antisemitisme naar de plaatselijke kerk en naar de theologische opleiding van de PKN gestuurd met het verzoek die mede te ondertekenen. Een van de reacties was dat iemand zulke abjecte zaken niet meer wenste te ontvangen.” :::photo_gallery 1::: ### _U stuurde eind vorig jaar een boodschap naar de leiding van de Protestantse Kerk in Nederland, waarin u opriep van het antisemitisme een hoofdthema te maken. Wat kreeg u daarop te horen?_ „Ds. Van Ekris, de scriba van de generale synode, liet merken dat het probleem van de losgebarsten Jodenhaat voor hem niet dezelfde urgentie heeft als voor ons, ondertekenaars van de verklaring. Wat hem betreft kan het aan gesprekstafels aan de orde komen onder het overkoepelende thema “Gaza-oorlog”. Ik zag het kennelijk allemaal te dramatisch.” ### _Kunt u verklaren waarom de kerkleiding van de PKN zich niet sterker achter Israël opstelt?_ „Voor veel moderne theologen is de Geest die uitgaat van Gods Woord ongeveer de geest van links, zelfs extreem-links. De Bijbel leert dan per saldo vooral de emancipatie en gelijkstelling van achtergestelden. Dat kan Israël zijn, maar nu toch vooral de Palestijnen. Ik mis daar de kern. Jezus’ goddelijke natuur betekent dan weinig of niets meer: Hij wordt enkel een heel bijzonder mens, een dwarse idealist, barmhartig en inclusief, zoals men ook zichzelf graag ziet.” ### _U schreef eens dat prof. dr. K.H. Miskotte, die zich voor en in de Tweede Wereldoorlog verzette tegen het nationaalsocialisme, nu zou huilen?_ „Zonder meer. Velen zien niet, zoals hij, dat het protest en de strijd tegen de Joodse staat eigenlijk tegen heel het Joodse volk is gericht en daarmee precies tegen dát vlees dat God in Christus heeft aangenomen.” Volgens Staudt wordt het gesprek in de kerken bemoeilijkt door vooringenomenheid van de media. „Het is vaak zoals het hier op Texel gaat: de oudere generatie komt nog in de kerk en die vertrouwt volledig op het NOS-Journaal en een dagblad als Trouw. Dat bepaalt dan het beeld van de wereld. Ga je daartegenin, dan vindt men dat onnodig moeilijk gedoe. Kort na 7 oktober 2023 ging ik voor in een Noord-Hollandse gemeente. Voorafgaand aan de dienst deed een ouderling de mededelingen. Die week zou er een avond zijn met uitleg over het Gaza-conflict door iemand van Oxfam Novib. Van Oxfam Novib?! Ik heb later in de consistorie niets gezegd, maar dat is toch ongelooflijk. Je kunt het de mensen moeilijk kwalijk nemen dat ze daar welwillend naartoe gaan, want ze denken: Ik moet toch wat achtergrondkennis opdoen. En dan krijgen ze het verhaal van een ngo die zo anti-Israël is als wat.” ### _In de sociale media komt Israël er ook niet bepaald goed van af._ „Klopt. Daar kan trouwens elke dwaas zijn onzin kwijt. Toch volg ik bewust enkele echt antisemitische accounts om te weten wat er speelt. Op die accounts vind je het vertrouwde verhaal: in hun optiek zijn het altijd de Joden die aan alle touwtjes trekken. Maar de andere kant is: de sociale media vullen de traditionele media aan waar die de werkelijkheid verhullen. Die noemen bijvoorbeeld het bloedbad in Australië het werk van ”twee mannen”. Op X leer ik dan dat het om moslims gaat met een Pakistaanse achtergrond. En neem de verijdelde aanslag in Duitsland vorig jaar oktober. Toen zijn zogezegd ”vijf mannen” aangehouden. Ja, ja, drie Marokkanen, een Syriër en een Egyptenaar. De moslimachtergrond wordt vaak verhuld door de traditionele media.” :::photo_gallery 2::: ### _Dus wie alleen de traditionele media volgt mist een deel van het nieuws?_ „Ja, je krijgt bijvoorbeeld niet mee hoe gewone moslims en imams verkondigen dat ze Europa en Amerika gaan veroveren. Het stoort mij dat de PKN zich terugtrok van X, omdat het daar allemaal zo lelijk en onfatsoenlijk is. Dat mag zo zijn, maar dan gaat de PKN voorbij aan het feit dat de kerk aan de kant van het vrije woord moet staan. Als jij als kerk van X vertrekt omdat je je daar te netjes voor voelt, sta je aan de verkeerde kant.” ### _Hoe is het verval op dit gebied in de kerk gekomen, volgens u?_ „Moderne kerkelijke leiders doen mij soms denken aan Otto Dibelius, een vroegere bestuurder van de Duitse evangelische kerk. Geen domme of slechte man, maar aanvankelijk blij met Hitler, want dat was je als nette Duitser toch? Ook het anti-Joodse element resoneerde bij hem. Kortom: vooral binnen de officiële lijntjes kleuren. Later kreeg hij meer begrip voor het kerkelijk verzet. Maar wel heel laat. :::author_streamer 1::: Zo gaan kerkelijke leiders ook nu mee in het heersende klimaat van linkse ”inclusiviteit”, plechtig somberen over het slavernijverleden, enzovoorts. Dat zit in de lucht en dat volgen we dus, want dan staan we midden in de samenleving. Net als ooit Dibelius. Door dat alles ben ik de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw in Duitsland beter gaan begrijpen.” ### _Hebt u een verklaring voor dat meegaan met het maatschappelijke klimaat?_ „Ja, waar komt het vandaan? Verklaren valt niet mee, traceren zal nog gaan. Toen ik in de jaren tachtig theologie studeerde, kwamen veel studenten af op de progressieve naam die de theologische faculteit van de UvA had. Naar de universiteit om je horizon te verruimen? Veel studenten sloten zich juist af voor alles wat niet hun progressiviteit bevestigde. Docenten lieten dat te veel gebeuren. De latere wokecultuur heeft daar al zijn wortels. En de theologiestudenten van toen zijn de docenten en predikanten van nu. Bij veel van die studenten leefde toen al de gedachte: praktisch christendom is ongeveer hetzelfde als socialisme. Iets wat Karl Barth zeventig jaar eerder al achter zich had gelaten.” ### _Dat klinkt weinig hoopvol voor de toekomst._ „We moeten niet wanhopen, en een organisatiestructuur opzetten met mensen die niet wegduiken, want er staat niets minder op het spel dan de joods-christelijke cultuur. Daarom vind ik initiatieven van mensen als Wierd Duk waardevol, die zeggen: We moeten een vorm van cultuurchristendom hebben. Heel vervelend is dan de reactie uit christelijke hoek: Ja, dat klinkt wel mooi, maar het heeft geen wortel. Dat is het afschuwelijke wij-zijdenken, zo in de trant van: Het is fijn dat jullie ook voor het christendom aandacht hebben, maar dat is natuurlijk niet het echte werk. Als een –wat men noemt– populist zegt dat hij het christelijk geloof waardeert, wees daar dan blij mee. Ga ervan uit dat hij serieus is en gezamenlijke verdieping zoekt. Maar nee, dan klinkt het: Dit is maar een slap aftreksel van wat wij gelovigen doen. Zo wordt echter Gods Geest gelijkgesteld met onze christelijkheid, met onze groepsgeest.”

Ds. Staudt strijdt tegen de losgebarsten Jodenhaat in Nederland

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Ds. Staudt strijdt tegen de losgebarsten Jodenhaat in Nederland

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram