EO-radioprogramma met ds. P. den Butter over Israëls koningen

Met het bestuderen van Jozua en Richteren, voor het EO-programma ‘De Bijbel open’, betrad ds. P. den Butter grotendeels onbekend terrein. Ook voor hemzelf. „We kennen allemaal de bekende hoofdstukken, maar het grootste deel van deze boeken wordt nooit bepreekt. Hetzelfde geldt voor de boeken van Mozes en die van de profeten.” Na het besluit van de EO om te stoppen met ‘De Bijbel open’ ging de christelijke gereformeerde predikant voor zichzelf verder met Koningen en Kronieken. Het schrijven daarover begon pas na zijn emeritaat. „Deze boeken vragen zo veel studie dat je er complete dagen voor moet hebben.” Uitgeverij Den Hertog bleek bereid de vrucht van de huisvlijt uit te geven. In 2010 verschenen de eerste twee delen, recent werd het laatste deel gepubliceerd. De koningen voor de scheuring van het rijk blijven buiten beeld. Salomo, volgens de bekende gereformeerde predikant H. Veldkamp een ‘dubieuze post’, komt slechts zijdelings aan de orde, bij de behandeling van zijn zoon Rehabeam. „Ik voel wel voor de gedachte dat we het boek Prediker moeten zien als de biecht van een oude, teleurgestelde Salomo. Dat werpt een ander licht op zijn levenseinde, al blijft hij een raadselachtige figuur. Het boek Koningen spreekt heel somber over zijn einde. Ook het boek Hooglied kan ik in het licht van zijn eigen huwelijksleven moeilijk plaatsen. Uiteindelijk gaat het er niet om wie de Bijbelboeken geschreven heeft, maar om wat er geschreven staat.” ## Acht u het mogelijk dat van een man die God niet vreesde meerdere boeken in de Bijbel zijn opgenomen? „Op zichzelf is dat niet onmogelijk. Neem de spreuken van Bileam. Van hem staat vast dat hij God niet in waarheid kende, maar onder de inspiratie van de Heilige Geest zijn zijn spreuken en profetieën wel in de Bijbel terechtgekomen.” ## Wat is voor u de rode draad in Koningen en Kronieken? „Deze boeken bieden niet in de eerste plaats algemene geschiedenis maar heilshistorie. Het gaat om wat God doet in het bereiden van de weg voor Christus. Daarom mag je het Oude Testament naar mijn gedachte niet anders lezen dan met het oog op Christus. Vanuit die optiek hebben de geschiedenissen van Israël ons heel wat te zeggen. In positieve zin omdat God vast blijkt te houden aan Zijn belofte dat David altijd iemand op zijn troon zal hebben. Zo blijft de weg open naar Christus, de grote Zoon van David. In negatieve zin omdat de duivel altijd weer probeert dat de verhinderen, door koning en volk te verleiden tot afval. Dat is de rode draad in het hele Oude Testament, die je in samengeperste vorm terugvindt in het geslachtsregister van de Heere Jezus in [Mattheüs 1](https://bijbel.bmuonline.nl/statenvertaling/mattheus/1/). Daarin staan namen van godvrezende, maar ook van goddeloze koningen.” ## Hoe verklaart u dat uitvoerig aandacht wordt besteed aan goddeloze koningen, terwijl aan Jotham, mogelijk de godvruchtigste koning van het tweestammenrijk, maar enkele verzen zijn gewijd? „Het omgekeerde zie je ook. Over godvrezende koningen als Hizkia, Josafath en Josia wordt wel uitvoerig geschreven. Het is maar net wat de Heere belangrijk vond om aan Israël en daarmee ook aan ons voor te houden. Als de negatieve kanten van koningen benadrukt worden, is dat om ons te waarschuwen. En ons te leren dat een goed begin nog geen goed einde garandeert.” ## Ook van godvrezende koningen als David en Hizkia worden de ontsporingen breedvoerig beschreven. Wat heeft dat te zeggen voor onze geschiedschrijving? „Ik betwijfel of wij het recht hebben om het op dezelfde wijze te doen. Ik wees er al op dat het in Koningen en Kronieken om heilshistorie gaat. De Bijbelschrijvers hebben geschreven onder de leiding van de Heilige Geest. Wij zijn niet geroepen de zonden en gebreken van onze naasten uit te stallen, maar om de goede naam van onze medemensen te bevorderen. Tegelijk moeten we voorkomen dat we in het andere uiterste vervallen. De biografen van protestantse heiligen gaan wel eens wat ver in de verheerlijking van de door hen beschreven personen. Dan zeg ik het heel voorzichtig. Ik ken nogal wat levensbeschrijvingen die geen recht doen aan de figuren om wie het gaat. Tot terechte ergernis van mensen die hen van nabij hebben gekend.” ## Ervaart u de soms schokkende zonden van godvrezende koningen als verwarrend? „Nee, dat kan ik niet zeggen. Als je je eigen hart een beetje kent, ben je niet zo snel verbaasd over de zonden van anderen.” ## Dat neemt niet weg dat een man als David soms psalmen dichtte in een tijd waarin hij dodend en rovend rondtrok. „Dat is zo, maar daarin moet je wel verdisconteren dat het een totaal andere tijd was. De wetgeving voor Israël, die in onze oren soms wreed klinkt, gold in die tijd als opvallend mild. De omringende volken dachten veel harder over zaken als vergelding. De context waarin je leeft bepaalt ook je geweten. Daardoor heeft Davids geweten anders gefunctioneerd dan het onze.” ## Moet je op grond van de geschiedenis van de koningen constateren dat ons beeld van een christen te rooskleurig is? „Nee, dat vind ik niet. Wij hebben ook het Nieuwe Testament, waarin de wil en de deugden van God duidelijker zijn geopenbaard dan in het Oude Testament. Ten gevolge van het Evangelie zijn zaken bijgesteld. God ging verder met wat Hij aan mensen wil leren, ook over de diepste betekenis en bedoeling van de wet. Hoe mensen zich hebben te gedragen en hoe Gods volk heeft te leven. Daarom zegt de schrijver van de brief aan de Hebreeën dat de oudtestamentische gelovigen niet volmaakt zouden zijn zonder ons. De foto die we in het Oude Testament al zien, is in het Nieuwe Testament aanmerkelijk scherper. Tal van wezenlijke zaken, zoals de Drie-eenheid en de wederopstanding, waren in het Oude Testament nog in veel nevels gehuld.” ## Betekent dit dat van de nieuwtestamentische gelovigen een heiliger levenswandel mag worden verwacht dan van de oudtestamentische gelovigen? „In beginsel wel ja. Wij weten meer. Wie veel gegeven is, heeft ook veel te verantwoorden. Wat dat betreft kun je de nieuwtestamentische gelovigen niet één op één vergelijken met de oudtestamentische, en moeten we voorzichtig zijn met het projecteren van allerlei bevindingen op oudtestamentische gelovigen. Zij moesten het met veel minder kennis doen over zowel de wet als het Evangelie. Overigens laat ook het Nieuwe Testament zien dat zelfs de heiligsten onvolkomen en met zonden bevlekt blijven. Petrus verloochende de Heere Jezus, de totale kring van discipelen verliet Hem, Paulus maakte ruzie met Barnabas.” ## Is het gezien het rijkere zicht op wet en Evangelie in het Nieuwe Testament niet logisch dat zelfs predikanten het Oude Testament verwaarlozen? „Nee, de Schrift is een eenheid, met een doorgaande lijn van Genesis tot Openbaring. Het is een opgave en tegelijkertijd een beloning om ook in het Oude Testament de Heere Jezus te ontdekken. Als het gaat over Zijn Middelaarschap, vraagt de Heidelbergse Catechismus: ‘Waaruit weet gij dat?’ Daarop antwoorden de opstellers: ‘Uit het Heilig Evangelie, hetwelk God zelf eerst in het paradijs heeft geopenbaard, en daarna door de heilige patriarchen en profeten laten verkondigen, en door de offeranden en andere ceremoniën der wet laten voorbeelden, en ten laatste door zijn eniggeboren Zoon vervuld.’ Om een helder zicht te hebben op de betekenis van Christus en Zijn werk, moeten we dus ook kennis nemen van de voorgeschiedenis. Het Nieuwe Testament maakt ons duidelijk dat het Oude Testament eigenlijk alles al bevatte, maar in de knop.” ## Wat voegt de verkondiging van het Oude Testament toe aan die van het Nieuwe? „Juist het Oude Testament laat zien dat God trouw blijft aan zijn Woord, ondanks alles wat er van menselijke zijde tegenop komt en alle aanslagen van de duivel. Het bevestigt het geloof in de waarachtigheid van God. Hij doet wat Hij belooft. Dat verzekert ons ervan dat ook de beloften die nog uitstaan, vervuld zullen worden.” ## In het voorwoord van uw laatste boek geeft u aan dat de geschiedenis van de koningen van Juda en Israël hoop biedt voor het hedendaagse Israël. Moet dat de eerste blikrichting zijn bij het lezen van deze boeken? „Dat vind ik niet. De hele Bijbel moeten we in de eerste plaats lezen als het Woord van God tot ons persoonlijk. Dat geldt ook voor het Oude Testament. Maar daar mag het niet bij blijven. Jesaja sprak en schreef zijn profetieën in zijn eigen tijd, tegen zijn eigen volk Israël. Wat toen waar was voor Israël, is nog steeds waar. Dat is en blijft de eerstgeboren zoon. Daarom zal het Evangelie alleen tot Israël twee keer komen, aan het eind van de geschiedenis opnieuw. Omdat de oudste zoon twee delen van de erfenis ontvangt.” ## Wat verstaat u onder Israël: de nazaten van Juda of de nazaten van alle stammen? „Bij Israël denk ik in de eerste plaats aan de natie, maar wel in verbinding met alle afstammelingen van Abraham. Waar de tien stammen zijn gebleven is ons onbekend, God niet. In zijn beloften voor Israël maakt Hij geen onderscheid tussen Juda en de overige stammen. Lees de heilsbelofte van Hosea, die met name tot het tienstammenrijk sprak. ‘Ik zal Israël zijn als de dauw.’ Dat was voor Hosea het Israël dat in Samaria zijn hoofdstad had.” ## Welke koning heeft op u in bijzondere zin indruk gemaakt? „Dan denk ik toch vooral aan koning Josia. De manier waarop hij zich voor God vernederde, vanwege de zonden van het volk, en zijn inzet voor een reformatie verdienen groot respect. Het moet hem geweldig pijn hebben gedaan toen hij aan zag komen dat zijn zonen niet in dat spoor verder zouden gaan.” ## In de gereformeerde geschiedschrijving is vaak een parallel getrokken tussen de koningen van Israël en het Oranjehuis: Willem van Oranje als David, koning-stadhouder Willem III als Josia… „Dat hangt samen met het theocratisch ideaal. Als je de staat wilt inrichten volgens het model van het oudtestamentische Israël, is het logisch dat je in de koningen van toen voorbeelden ziet van mensen die over ons regeren. Ik betwijfel of dat vol te houden is. Het lukt alleen als je van de Oranjes een beeld geeft dat soms weinig overeenkomt met de historische realiteit. ## Zelf heb ik nooit zo veel gehad met die hele theocratische opvatting. We kunnen die wel mooi op papier zetten, maar het wérkt niet. Zelfs in Israël werkte het niet. De directe theocratie, via de priesterdienst en profeten, is mislukt. De indirecte theocratie, via koningen, is ook mislukt. Het kuyperiaanse idee over de theocratie heeft evenmin iets opgeleverd. Alle dingen die de Bijbel over de theocratie zegt, hebben we onverkort toe te passen op de kerk. Staatkundig is het een illusie. Theocratie werkt alleen als mensen gewillig zijn om aan de Koning te gehoorzamen. Dat wacht op de tijd die God zelf heeft bepaald.” ## Wat kunnen we de komende tijd nog van uw hand verwachten? „Vorig jaar stak mijn ziekte weer heel sterk de kop op. Ik heb de Heere toen gevraagd of ik het werk over de koningen nog mocht afmaken. Dat heeft Hij me gegeven. Ik kreeg zelfs weer de kracht om te preken en wat pastoraal werk te doen. Nog meer van de Heere vragen, durfde ik niet. Toch kon ik het schrijven niet laten. Ik ben de geschiedenis van Samuël en Saul gaan bestuderen en beschrijven. Gewoon voor mezelf, zonder dat ik de bedoeling had het manuscript ooit nog eens te laten uitgeven. Inmiddels is het vrijwel afgerond, en heeft een uitgever er belangstelling voor getoond. Misschien dat ik nog eens met David begin, maar zeker is dat allerminst. Zoals ik eerder heb gezegd, ik leef in bonustijd.” N.a.v. ‘De Stem bleef klinken - Over de koningen van Israël’ (€ 24,50), ‘De Lamp bleef branden - Over de koningen van Juda l’ (€ 23,50) en ‘De Hoop bleef leven - Over de koningen van Juda lI’ (€ 23,50), door ds. P. den Butter; uitg. Den Hertog, Houten.

EO-radioprogramma met ds. P. den Butter over Israëls koningen

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

EO-radioprogramma met ds. P. den Butter over Israëls koningen

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram