Hessel en Coby Visser wonen en werken 35 jaar onder de bosjesmannen

Het is al meer dan twintig jaar hun eigen huis, maar toch voelt het voor Hessel en Coby Visser nog als een vakantiewoning. Al die jaren werd het pand in het centrum van Urk bewoond door huurders. Tijdens verlofperioden vond het zendingsechtpaar elders onderdak. In augustus betrokken ze na 21 jaar voor het eerst hun eigen woning. Coby, afkomstig van Flakkee, voelt zich als ”vreemde” al aardig thuis in het vissersdorp met zijn eigen cultuur. „Ik kan overal aarden. Belangrijk is dat je jezelf geeft; daar heb ik weinig moeite mee. Ik moet wel weer wennen aan de Nederlandse gewoonten. Gisteren hadden we de begrafenis van een oom. Dan valt op hoe steriel een uitvaart hier is. In Botswana begraaf je gezamenlijk een dode.” In het Afrikaanse land blijven was voor haar geen optie. „Als je hulpbehoevend wordt, zijn daar vrijwel geen voorzieningen. Zeker niet voor een echtpaar zonder kinderen.” Hessel, een geboren Urker, stelde terugkeer naar Nederland graag zo lang mogelijk uit. „Vanwege het mooie werk. En het klimaat. Soms is het een beetje te heet in de Kalahari, maar over het algemeen vind ik het weer daar heerlijk. En de sterrenhemel is er zó mooi.” „Hij is ook anders dan ik”, lacht Coby. „Hessel zit graag in alle rust te werken met zijn kleine team van San-medewerkers. Ik houd van mensen om me heen.” ## Urker cultuur Uiteindelijk stemde hij in met repatriëring na hun pensionering. De pijn wordt verzacht door het feit dat hij nog drie jaar voor 50 procent werkzaam blijft als vertaalconsulent, en het continent af en toe zal bezoeken. Vrienden en bekenden waarschuwden hem dat hij het oude Urk niet meer zou aantreffen. „Misschien moet de cultuurschok na terugkeer nog komen, maar tot nu toe valt de overgang me mee. Sociaal en cultureel is er veel bewaard gebleven van de Urker cultuur. Het doet me wel pijn dat sommige jonge mensen het dialect gebrekkig of helemaal niet meer spreken.” :::author_streamer 1::: Hij kan het relativeren door het besef een voorbijganger te zijn. „In Botswana voelden we ons thuis, hier voelen we ons thuis, maar het hemelse thuis is het belangrijkst. Kort voor onze terugkeer naar Nederland lazen we Psalm 121. We overdachten wat er allemaal op ons af zou komen, maar Hij die hemel en aarde heeft gemaakt is en blijft overal dezelfde. Onze hulp is van Hem. Die wetenschap heeft ons gesteund, ook in de aanpassing aan andere culturen. Als Hij je geroepen heeft, aanvaard je alles zoals het komt. Waren er problemen, dan heeft de Heere altijd doorgeholpen. We mogen erop vertrouwen dat Hij dat ook hier zal doen.” ## Kerkje Bij het afscheid van de San voelde het zendingsechtpaar zich bijzonder gesterkt. „Daarin speelde mee dat we ons er goed op hadden voorbereid. De mensen daar vonden het moeilijker dan wij. Rond Pasen hebben we afscheid genomen van alle kerkelijke gemeenten van de Reformed Church in Botswana waarmee we contact hadden.” :::inline_image 1::: De jaren door verbleven ze vaak in het dorpje East Hanahai, voor taalstudie. Hessel: „Bij onze komst kwamen ze daar op zondag bijeen onder een boom. Later is er een kerkje gebouwd. Onze woonplaats was Dekar, waar ik 25 jaar aan de vertaling van de Bijbel in het Naro heb gewerkt. Coby gaf les in lezen en schrijven, want de meeste San zijn analfabeet.” Vanaf 2016 woonden ze aan de rand van het stadje Ghanzi. Coby: „De afstand tot de San werd wat groter, want de laatste tien jaar was Hessel als consulent betrokken bij het vertalen van de Bijbel in andere talen. Ook mijn leven veranderde. In Dekar kwam ik vaak niet aan mijn werk toe, door alle mensen die over de vloer kwamen. Die bepaalden de invulling van mijn dag. Na de verhuizing naar Ghanzi miste ik de mensen.” ## Ongelijkwaardig De verhouding was wel ongelijkwaardig. „Je blijft de gevende partij, die raad moet verschaffen en problemen moet oplossen. Ik had maar een paar vriendinnen die meedachten.” Ze heeft nog geregeld telefonisch contact met Sanvrouwen. „Meestal als ze met vragen zitten over het ”Scripture engagement”, het programma dat ik heb opgezet. De San hebben een vertelcultuur. Ik leerde hun hoe ze Bijbelverhalen kunnen vertellen aan anderen. We namen vertellingen op en plaatsten die op de ”5fish”-app, waarmee het Evangelie in veel talen kan worden beluisterd. Nu moeten ze dit werk zelfstandig voortzetten. Dat kost moeite. Wij zijn gewend om bij moeilijkheden door te zetten; dat hebben de San niet.” :::author_streamer 2::: Ze bleven zich het meest verbonden voelen aan de bewoners van East-Hanahai. Daar bezochten ze twee keer per maand de kerkdienst, ging Hessel geregeld voor en gaf hij Bijbelstudie aan de hand van de Heidelbergse Catechismus, die hij vereenvoudigde door meer vragen en kortere antwoorden te formuleren. „Ik was daar echt één met de mensen”, bekent de Bijbelvertaler. „Binnen het vertaalteam had ik een arbeidsrelatie. Dat geeft een andere sfeer.” ## Farmacie Na de middelbare school studeerde hij een jaar farmacie. „In dat jaar ben ik verschillende keren stilgezet. Het bracht me tot de overtuiging dat de Heere me wilde gebruiken in de zending, al wist ik niet hoe. Op het vwo waren Latijn en wiskunde mijn beste vakken. Voor mijn gevoel kon ik daar in de zending niet veel mee. Bovendien ben ik niet iemand die op een sinaasappelkist gaat staan om te evangeliseren en was ik nog alleen. Ik heb het in gebed gebracht en de Heere gevraagd waar Hij me zou kunnen gebruiken. Op hetzelfde moment kwam de organisatie Wycliffe Bijbelvertalers in mijn gedachten. Die naam had ik wellicht ooit gehoord. Toen ik contact opnam, bleek mijn vakkenpakket goed van pas te komen. Het analyseren van een taal heeft iets wiskundigs.” :::inline_image 2::: Van farmacie stapte hij over naar theologie en vertaalwetenschap. Aansluitend volgde hij een aantal cursussen bij Wycliffe. In de slotfase van het traject leerde hij Coby kennen. „Zij gaf les op een school in Bunschoten en kwam weleens op Urk, omdat een zus in de polder woonde. We kregen verkering tijdens een weekend van het Jeugdcontact Calvijn. Ik heb haar meteen verteld over mijn roeping en gezegd dat een huwelijk met mij zou betekenen dat ze haar leven elders zou doorbrengen. De bedoeling was dat ik zou worden uitgezonden naar Papoea-Nieuw-Guinea.” ## Voorbereiding Zij overwoog na tien jaar onderwijs iets anders te gaan doen en was al begonnen aan de catechetenopleiding. Haar liefde voor Hessel en zijn roeping tot zendingswerk beschouwde ze als het antwoord. „Ik was vanaf het begin bereid om met hem mee te gaan.” Hessels voorkeur ging uit naar werk waarbij ook de zending van hun kerkverband, de Christelijke Gereformeerde Kerken, was betrokken. De tickets voor Papoea-Nieuw-Guinea waren al geboekt toen de voorzitter van het zendingsdeputaatschap liet weten dat er in Botswana een nieuw zendingsveld werd geopend. „Daar was een Bijbelvertaler nodig. Het was een verwarrende situatie, die we in gebed aan de Heere hebben voorgelegd. Ik had er al snel vrede mee, bij Coby kostte het wat meer tijd. We hadden ons helemaal voorbereid op uitzending naar Papoea-Nieuw-Guinea.” Ze stemden in met uitzending naar Botswana onder voorwaarde dat die op korte termijn zou plaatsvinden en er niet opnieuw een paar jaar van voorbereiding nodig zou zijn. Dat verzoek werd gehonoreerd. „Het eerste jaar zijn we zelfstandig bezig geweest, toen kwam het werk inhoudelijk onder de paraplu van SIL, een zusterorganisatie van Wycliffe. De bekostiging vond al die jaren plaats door de zending van onze kerken. De Maranathakerk van Urk was onze zendende gemeente.” ## Promotie Het eerste Bijbelboek dat Hessel met zijn team van lokale medewerkers vertaalde, was Jona. „Een kort, verhalend en op zending gericht boekje. Dat leek me een geschikt Bijbelboek om mee te beginnen.” Coby hield zich onder meer bezig met het samenstellen van leesboekjes. „Toen we begonnen, was er niets. Geen grammatica, geen woordenlijst, geen spellingswijzer …” In 2022 promoveerde de Urker aan de Theologische Universiteit Apeldoorn op problemen bij het vertalen van de Bijbel in het Naro, een klik- en toontaal die door zo’n 18.000 mensen in Botswana en Namibië wordt gesproken. De paranimfen bij zijn promotie waren twee San: een predikant van de Reformed Church in Botswana en Nxau, een pleegzoon van het echtpaar. Hun zeven pleegkinderen ontvingen ze min of meer vanzelf. „Toen bleek dat we geen kinderen konden krijgen, zijn we niet actief naar een oplossing gaan zoeken. We hebben het in de hand van de Heere gelegd.” ## Pleegkinderen Tijdens hun eerste jaar in Botswana vroeg Coby een jonge vrouw in zeer armoedige omstandigheden bij haar te komen werken. „Binnen drie maanden is ze overleden door misbruik van drank, die de mensen zelf maakten. Ze had een jongetje van vier en een meisje van zes, die we bleven helpen. In hetzelfde jaar overleed een zus van haar, die eveneens twee kinderen achterliet. Ook die kwamen naar ons toe. Het werden er uiteindelijk zeven. Overdag waren ze bij ons, ’s avonds en ’s nachts bij familie, om te voorkomen dat ze hun eigen cultuur zouden ontgroeien.” :::inline_image 3::: De eerste twee stuurden ze naar een privéschool, mede om te testen of dat iets zou zijn voor andere kinderen van bushmen. Dat bleek niet het geval. „Het is te duur en de ouders kunnen niet helpen bij het huiswerk. Nxau is er wel ver mee gekomen. Hij spreekt perfect Engels, is een cursus toerisme gaan volgen en vond werk. Het meemaken van de promotie van Hessel was voor hem heel bijzonder.” ## Delen Krachtige punten in de cultuur van de San zijn voor Hessel hun leven bij de dag en het delen van alles wat ze ontvangen, met familieleden en stamgenoten, ongeacht hoe die zich gedragen. „Daar kunnen wij veel van leren. Coby en ik zijn voorzichtiger geworden in ons oordeel, zonder dat wat we echt belangrijk vinden los te laten.” Voor ze uit Dekar vertrokken, regelde het dorp een afscheidsfeest. „Het begon veel later dan gepland, zoals gebruikelijk daar. Niemand die zich eraan stoort. Hier in Nederland zijn de tijden veel strakker en is iedereen heel druk. Je vraagt je af of mensen tijd hebben om zich op God te richten.” Enkele dagen voor hun vertrek arriveerden de boekjes met de catechismus in het Naro, aangevuld met de Tien Geboden, de Apostolische Geloofsbelijdenis, het Onze Vader en Bijbelgedeelten die gelezen kunnen worden bij begrafenissen. „We konden ze op zondag zelf uitdelen, als afscheidsgeschenk. De mensen waren er geweldig blij mee. Een mooier cadeau was niet denkbaar.” ## Raadgevingen Coby was de laatste weken druk met allerlei raadgevingen. „Totdat een vrouwelijk gemeentelid tegen me zei: „Coby, toen de Heere Jezus naar de hemel ging, moesten de discipelen het ook alleen doen. En ze déden het, omdat Hij hen hielp.” Dat raakte me. We werden ook vaak geraakt door het gebed van die mensen. Heel direct, zonder het ons bekende jargon.” :::author_streamer 3::: Het Nieuwe Testament in het Naro verscheen in 2012. Volgens plan moet in 2031, veertig jaar na hun aankomst in Botswana, de complete Bijbel in deze taal verschijnen. Op basis van verkregen informatie ging Hessel uit van een periode van ongeveer dertig jaar. „Als je verdisconteert dat ik tien jaar heb meegewerkt aan de vertaling in 25 andere talen, ben ik niet ontevreden. Het werk van Coby heeft uiteindelijk geleid tot het verschijnen van de ”Family Bible”. De Bijbel moet niet alleen worden vertaald; zeker zo belangrijk is dat je ervoor zorgt dat hij daadwerkelijk wordt gelezen. Daar gaat het uiteindelijk om.” ## Ramp Zaterdag 5 september werd in de Maranathakerk in Urk een dank- en herdenkingsbijeenkomst gehouden, met verschillende sprekers en zo’n 400 belangstellenden uit allerlei kerkelijke kringen. Van behoudend reformatorisch tot evangelisch. „Het voelde voor ons als een warme deken en een bijzondere afsluiting van onze jaren in Botswana”, zegt Hessel. „Het was een bijeenkomst van buigen en juichen voor God. Hem alleen de eer.” :::inline_image 4::: De Urker hoopt vurig dat de bijeenkomst ook een wake-upcall was, met name voor jonge mensen. „Het zendingswerk moet doorgaan, te beginnen in de eigen omgeving bij hen die je liefhebt. Elke dag sterven er ongeveer 170.000 mensen, naar we vrezen velen zonder God. Dat is een ramp zonder weerga, waarover je bijna nooit hoort. We hebben als christenen een grote verantwoordelijkheid. Laten we eropuit gaan, in het verlangen mensen bij de Heere te brengen.”

Hessel en Coby Visser wonen en werken 35 jaar onder de bosjesmannen

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Hessel en Coby Visser wonen en werken 35 jaar onder de bosjesmannen

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram