Het plotselinge overlijden van haar vader zette een blijvend stempel op Tineke van den Herik-Catsburg

Als een burcht staat de eeuwenoude dorpskerk van Opheusden aan de binnenzijde van de Rijnbandijk. Hier diende ooit ds. Adrianus van Herwaarden, totdat tijdens een dienst in 1855 een bliksemstraal hem trof en hij van de kansel werd bevorderd tot hoger heerlijkheid. Een gedenksteen in de muur naast de preekstoel houdt de herinnering aan de dramatische gebeurtenis levend. Ruim een eeuw later kwam ds. Jan Catsburg van Genderen naar Opheusden. Onder zijn bediening kwam de gemeente, die vele jaren vacant was geweest, weer tot bloei. Het imposante bord met de namen van predikanten die hier dienden, illustreert dat ook hij een voorbijganger was. Tineke van den Herik-Catsburg (61) en echtgenoot Krijn wonen wat verderop in het dorp. Ze was drie jaar toen haar vader het beroep naar het Zeeuwse Sint-Maartensdijk aannam. Aan haar vroege jeugd in Opheusden heeft ze slechts een paar vage herinneringen. „Vanuit onze achtertuin kon je via een paadje naar de Ooievaarstraat lopen. Daar woonde de koster. Het huisje zie ik nog voor me. Ik herinner me ook dat ik met mijn moeder mijn twee oudere broers naar de kleuterschool bracht en ze ’s middags weer ging ophalen.” Aan Sint-Maartensdijk bewaart ze veel meer herinneringen. „Het was een klein dorp met een hechte gemeenschap, dat voelde je als kind al. Ik zat daar op de kleuterschool en in de eerste klas van de lagere school. Halverwege dat jaar verhuisden we naar Katwijk aan Zee. Daar maakte ik de lagere school af en volgde ik een halfjaar voortgezet onderwijs.” ## Verhuizen :::inline_image 1::: Haar vader zette zich in voor de realisatie van voortgezet reformatorisch onderwijs in de voormalige vissersplaats. „Hij kreeg dat toen niet voor elkaar. Daarom ging ik met een groep leeftijdsgenoten naar De Driestar in Gouda, anderhalf uur met het openbaar vervoer. Daaraan kwam voor mij een einde door de verhuizing naar Garderen.” Voor de kinderen Catsburg gaf de aanwezigheid van onbekende mannen met zwarte pakken in de kerk steevast spanning. „Dan dachten we: oei, hoorders! Na de dienst kwamen ze naar de pastorie voor een gesprek. Als mijn moeder in de keuken het tweede kopje koffie inschonk, vroegen we: „Ma, waar komen ze vandaan?” We merkten als kinderen dat mijn vader elk beroep serieus nam, maar hij sprak er met ons niet over. Pas als hij een beroep had aangenomen, hoorden we dat we gingen vertrekken.” Door het gestage verkassen wortelde de domineesdochter in geen enkele plaats. „Ik heb daar niet onder geleden, want het gezin was de constante factor. Pa en ma, m’n broers en m’n zus en de vertrouwde huisraad gingen mee. Die mentaliteit behield ik. Zou Krijn willen verhuizen, dan pak ik mijn spullen en we gaan. Niet een bepaalde plaats, maar het gezin bepaalt voor mij waar ik me thuis weet.” ## Verandering Aan haar ouderlijk gezin denkt ze met dankbaarheid terug. „Mijn moeder was altijd thuis. Mijn vader veel minder, maar áls hij er was, had hij alle aandacht voor ons. ’s Avonds aten we meestal vroeg, zodat we in alle rust de maaltijd konden nuttigen voordat hij weer op pad ging. Zaterdagmorgen dronken we uitgebreid koffie met een broodje erbij. Die traditie hebben we in ons eigen gezin voortgezet.” De zaterdagmiddag bracht haar vader steevast in de studeerkamer door. „De zondag was echt een gezinsdag. Dan werd er veel gezongen, onder begeleiding van mijn oudste broer. Daar genoot mijn vader enorm van. Hij bespeelde zelf geen instrument, maar beluisterde wel graag muziek. Samenzang, orgelspel en af en toe klassieke muziek. Hij groeide op in een confessioneel gezin in Zunderdorp, bij Amsterdam. Door het contact met zijn schoonvader is hij tot verandering gekomen.” ## Sterk en sociaal Als ze haar vader moet typeren, doet ze dat met de woorden: ”een sterke, sociale persoonlijkheid”. „Hij was open, joviaal en betrokken op mensen. Wanneer ik als kind met een vraag zat, kon ik altijd zijn studeerkamer binnenlopen en legde hij meteen de pen neer. We hadden in hem écht een vader. Door zijn afkomst behield hij iets van de Amsterdamse humor. En van het Amsterdamse accent, als hij in vuur raakte.” :::author_streamer 1::: Na de jaren bij de openhartige Katwijkers moest de hervormde predikant in Garderen even acclimatiseren. „Daar lieten de mensen niet direct het achterste van hun tong zien. Toch ging hij zich ook daar thuis voelen. Door zijn openheid kwám er openheid. Mijn moeder leefde wat in zijn schaduw, maar niet op een onderdanige manier. Het dienen zat in haar karakter en ze deed het met liefde. Ik ben ervan overtuigd dat ze door haar stille aanwezigheid en haar gebed veel voor mijn vader betekende. Hij kon altijd op haar terugvallen en besprak veel met haar. Het was een heel goed huwelijk.” ## Mild Zelf kwam ze al jong tot persoonlijk geloof, in een weg van geleidelijkheid. „De Heere heeft daarvoor de woorden van mijn ouders willen gebruiken en niet minder hun leven. Ze waren allebei oprecht, godvrezend, mild en gastvrij. Onze deur stond te allen tijde voor iedereen open. Ik moet een jaar of veertien zijn geweest toen een kennis van mijn ouders op bezoek kwam met een jongen die verslaafd was geweest aan drugs. Hij was opgegroeid in een onkerkelijk gezin. Na hun vertrek vroeg ik aan mijn vader: „Als die jongen overlijdt, is het toch oneerlijk als hij niet in de hemel komt? Hij is helemaal niet met het christelijk geloof opgevoed.” Mijn vader gaf op een eerlijke, begrijpelijke manier antwoord en besloot ermee dat we God God moeten laten. „Papa heeft ook niet op alle vragen een antwoord.” Dat ben ik nooit vergeten. Hij besefte zijn beperktheid. Over zijn eigen geestelijk leven sprak hij weinig. Ik heb hem nooit horen vertellen over de ommekeer in zijn leven. Daarover hoorden we pas later, van anderen. Zijn preken en zijn leven maakten duidelijk hoe zijn innerlijk was. In alles voelde je zijn liefde tot de Heere en tot de gemeente.” ## Ziekenbezoek :::inline_image 2::: Ook de kinderen werden betrokken bij zorgen die de predikant mee naar huis nam. „Na het Bijbellezen liet hij weten wie er ernstig ziek waren, of waar iemand was overleden. Die mensen of families werden aan tafel opgedragen in het gebed. Dat vonden we als kinderen heel gewoon.” Als hij op ziekenbezoek ging, nam de predikant zijn intussen al wat oudere dochters geregeld mee. „We gingen dan op bezoek bij een jonger iemand wanneer hij een ouder gemeentelid bezocht. Ik ben ook weleens bij een mevrouw zonder familie een bloemetje wezen brengen. Niet ter vervanging van zijn eigen ziekenbezoek, maar als extraatje. Wanneer we op vakantie gingen, nam hij een stapeltje kaarten en de adressenlijst mee. Mijn zus en ik schreven vanaf het vakantieadres de kaarten voor alleenstaande gemeenteleden en mensen die het moeilijk hadden. Zo betrok hij ons bij het gemeenteleven en leerde hij tegelijk hoe je als christen met je medemensen dient om te gaan.” Eén keer liet de hervormde predikant zich door zijn kinderen verleiden tot een buitenlandse vakantie, in Frankrijk. „Op zondag zaten we bij de caravan een preek te beluisteren. Na afloop zei hij: „Jongens, dit was eens en nooit meer.” Een zondag zonder te preken was voor hem geen zondag. Als we in Nederland vakantie hielden, ging hij op zaterdagavond terug. Dat kamperen deed hij trouwens puur voor ons; van hem hoefde het niet.” ## Opleving Kenmerkend voor de prediking van haar vader was voor Tineke van den Herik de eenvoud, de bewogenheid en de bemoediging van aangevochten zielen. „Het was zijn verlangen dat onverschillige mensen honger zouden krijgen en hongerigen verzadigd zouden worden. De vervlakking die hij binnen de breedte van de Hervormde Kerk signaleerde, maakte hem tot een van de initiatiefnemers van het blad Het Gekrookte Riet, samen met ds. J. van der Haar. Hij benadrukte de noodzaak van een schriftuurlijk-bevindelijke prediking.” :::author_streamer 2::: Binnen de beweging die rond het blad ontstond, bleef de predikant uit Garderen een prominente plaats innemen. Hij kreeg er wel zijn zorgen over. „Mijn vader stond met twee benen in de Hervormde Kerk, die was hem echt lief. Hij bleef ook lid van de Gereformeerde Bond. Andere collega’s trokken zich terug in het eigen kringetje. Van die houding was mijn vader wars. Hij verlangde naar een geestelijke opleving binnen de breedte van de vaderlandse kerk.” De predikant was ook op politiek terrein actief. In Genderen, de eerste plaats waar hij diende, richtte hij een SGP-kiesvereniging op. Later hield hij geregeld spreekbeurten voor deze partij. „Mijn vader was niet alleen op zondag, thuis en in de gemeente predikant, maar wilde ook in de maatschappij het Bijbelse geluid laten horen. In een stukje dat hij schreef noemde hij verkiezingen een geloofszaak en het uitbrengen van je stem een vorm van geloofsbelijdenis. Hij was theocraat in hart en nieren. Als hij tijd had, volgde hij via een klein radiootje de politieke debatten. Kort voor zijn sterven kreeg hij het verzoek om toe te treden tot het hoofdbestuur van de SGP. Dat heeft hij niet gedaan, want de gemeente bleef hij als zijn eerste roeping zien.” ## Hartinfarct :::inline_image 3::: Het onverwachte overlijden van de actieve predikant veroorzaakte een enorme schok in de familiekring en de gemeente. „Hij was nooit ziek en altijd bezig. De avond voor zijn overlijden kwam mijn oudste broer op bezoek. Die was een halfjaar eerder getrouwd, woonde in Houten en studeerde in Utrecht. Mijn vader en ik moesten naar het verenigingsgebouw, daar kregen alle vrijwilligers een boek. Ik gaf leiding aan de zondagsschool. „We houden het kort”, zei mijn vader tegen mijn broer. „Dan kunnen we daarna nog gezellig wat drinken.” Dat hebben we gedaan, waarna we naar bed gingen. Rond kwart over twaalf kwam mijn moeder me roepen. „Kom gauw, pa is niet goed.” Ik heb meteen de huisarts gebeld, die een hartinfarct vaststelde. Eer de ambulance er was, volgde een tweede infarct en stierf hij voor onze ogen. Dat heeft me geleerd hoe kwetsbaar het leven is.” :::author_streamer 3::: De vrijdag na zijn overlijden verscheen in de Kerkbode voor de Veluwe de meditatie die de predikant van Garderen voor dat nummer had geschreven. „Als hij aan de beurt was, liet hij zijn bijdrage altijd even door mijn moeder lezen. Dat had ze die week niet gedaan. De meditatie ging over Elia’s laatste gang. Hij schreef onder meer: „Wij moeten allen eens onze laatste gang maken, vandaag of morgen. Maak u gereed voor uw laatste gang. Weldra is de strijd gestreden. Nog enkele stappen en wij zijn Thuis.” We ervoeren die meditatie als een soort afscheidsbrief.” ## Begrafenis Haar vader stond thuis opgebaard, in de voorkamer. Familie, vrienden en gemeenteleden kwamen daar condoleren, in een gestage stroom. „De voordeur stond de hele dag open, tot ’s avonds negen uur. Dan kwam de kerkenraad om de dag af te sluiten. We beleefden die dagen in een roes. In de nacht van dinsdag op woensdag is hij overleden, de begrafenis was op zaterdag. Ds. Pieters leidde de uitvaartdienst, waarna we lopend naar de begraafplaats gingen. De eerste mensen waren daar al aangekomen toen het achterste deel van de rij nog bij de kerk stond.” Pas na de begrafenis kreeg het gezin de tijd om te rouwen over het zo onverwachte verlies van een markante man en vader. „Het was heel onwezenlijk dat hij er niet meer was. De eerste tijd pakte ik bij het tafeldekken soms een bord te veel. Als er ’s avonds laat een auto over het grindpad voor het huis reed, was mijn eerste gedachte: daar is pa. Dat heeft lang geduurd, maar zijn verlangen om God volkomen te dienen hielp ons bij het loslaten. Wanneer het verdriet in alle hevigheid naar boven kwam, hielpen we elkaar daarmee.” Als ze nu een preek van haar vader beluistert, overheerst niet de pijn, maar de dankbaarheid. Zijn stem klinkt na al die jaren nog vertrouwd. „We bewaarden een cassetterecorder om de preken op cassettebandjes te kunnen beluisteren. Op een ervan hoor je hem heel duidelijk zingen, omdat de koster vergat zijn microfoon te dempen. Dat bandje bewaar ik extra zuinig. Als ik het fotolijstje met zijn portret afstof, denk ik geregeld: och pa, kon ik dit of dat maar aan u vragen.” ## Geen onderscheid :::inline_image 4::: Ouderen in de gemeenten die hij diende spreken nog altijd met grote waardering over ds. Catsburg. „Vanwege zijn ernst en zijn hartelijkheid, zonder onderscheid te maken. Hij was ongevoelig voor maatschappelijke standen.” De weduwe van de jonggestorven predikant verhuisde na verloop van tijd van Garderen naar Opheusden. „Ze woonde iets verderop. Tijdens zijn opleiding tot predikant zat onze zoon Paul vaak bij haar te studeren, want thuis was het met zeven kinderen vol en druk. Ze schonk hem de theologische bibliotheek van zijn opa; die kreeg een plek in zijn studeerkamer.” Sinds dit jaar staat de jonge predikant in Garderen. „We mogen daarin echt zien dat de Heere de Getrouwe is en doorgaat. Paul lijkt niet in alles op zijn opa, maar heeft wel dezelfde rust en nuchterheid. Ook in zijn gedrevenheid en grondslag is hij voluit een leerling van zijn grootvader. En net als mijn vader had hij als kind al het verlangen om zijn leven in dienst van de Heere te stellen.” Bij zichzelf herkent ze van haar vader belangstelling voor de mensen om haar heen. „En het verlangen om het belangrijkste door te geven. In Garderen en Opheusden deed ik de zondagsschool, nu leid ik met veel genoegen de vrouwenvereniging.” Als Bijbeltekst voor de rouwkaart van de predikant koos de familie: „Zo zijn wij dan gezanten van Christuswege... laat u met God verzoenen.” „Daarmee was zijn leven getypeerd. Hij bracht overal dezelfde boodschap: in de gemeenten die hij diende, de evangelisaties waar hij werkzaam was en zijn eigen gezin. Met een leven dat overeenkwam met zijn woorden. Dat zette misschien nog wel het meest een stempel.” :::kader 1:::

Het plotselinge overlijden van haar vader zette een blijvend stempel op Tineke van den Herik-Catsburg

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Het plotselinge overlijden van haar vader zette een blijvend stempel op Tineke van den Herik-Catsburg

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram