In Vlissingen worden jongens en meiden klaargestoomd voor het leven op zee

Het markante pand dat werd gebouwd voor de hogere zeevaartschool van Vlissingen prijkt weer in volle glorie. Hotelier Joost van Damme liet het rijksmonument aan de Boulevard vorig jaar omvormen tot een luxe hotel. Ook het vuurtorentje, dat een eenheid met de school vormt, is gerenoveerd. Het herinnert blijvend aan de maritieme achtergrond van het pand, net als de nieuwe naam: Hotel De Zeevaartschool. De opleiding tot maritiem officier werd in 1987 al ondergebracht bij HZ University of Applied Scienses. Sinds 2013 worden de aankomende officieren geschoold in een vleugel van een gebouw aan de Vlissingse binnenhaven. De naam Maritiem Instituut De Ruyter bleef bewaard. In het instructielokaal druppelt een aantal eerstejaars studenten binnen, acht jongens en twee meisjes. Docent Martijn Brederveld –blauwe trui, haar in een staart– checkt de presentielijst en laat de nieuwelingen weten wat hij van hen verwacht. Bij zijn les geldt een aanwezigheidsplicht, ieder wordt op tijd verwacht, hoofddeksels gaan in het lokaal af, op de brugsimulator wordt niet gegeten of gedronken, mobiele telefoons zijn uit en onzichtbaar. „Duidelijk?” De studenten knikken. „Er zijn al aanvaringen geweest omdat de stuurman meer aandacht had voor zijn telefoon dan voor de navigatie”, licht Brederveld toe. ## Simulatoren Vandaag zullen de studenten hun eerste praktijkles op de brugsimulator krijgen. Vooraf is er de briefing. Uit een kast haalt Brederveld een stapel geplastificeerde zeekaarten tevoorschijn. Na een uur theorie over posities en waypoints, koersorders en roerorders verhuist het tiental naar de verderop gelegen ruimten met simulatoren. Zodra de deur is gesloten, wanen ze zich op de brug van een zeeschip, zeemanstaal voor het stuurhuis. Een enorm scherm toont vanaf de brug het virtuele schip, varend op het Kanaal tussen Nederland en Engeland. „Ik kan ze op allerlei soorten schepen laten varen”, zegt Brederveld, „en met alle mogelijke weersomstandigheden.” :::inline_image 1::: Martijn, fictief hoofdofficier van wacht, staat voor een klein beeldscherm waarop hij de startpositie van het schip kan aflezen dankzij een gps-systeem. „Daarmee gaan we de waypoints uitzetten.” Noë, assistent wachtofficier, tekent met een parallelliniaal de punten in op de kaart. „We weten waar we uit moeten komen. Daar zijn een paar koersveranderingen voor nodig, bij de waypoints.” Lisa, de roerganger, wacht geduldig op de informatie. Martijn ziet zijn toekomst op de brug. Noë weet nog niet wat zijn voorkeur heeft. Lisa gaat voor het werk in de machinekamer. „Varen is een aardig spelletje, maar ik zou het niet de hele dag willen doen. Bezig zijn met motoren vind ik interessanter.” ## Beladen Brederveld zit in de ruimte ernaast te werken en is beschikbaar als er vragen zijn. Veel van zijn voorvaders verdienden de kost in de visserij. Zelf ging hij als zeventienjarige naar Vlissingen om opgeleid te worden tot maritiem officier. Een jaar voer hij als werktuigkundige, de jaren erna als stuurman. „Meest freelance, voor maatschappijen in de koopvaardij, de baggersector en de offshore.” In 2004 hield hij het varen voor gezien. „Ik werkte toen in de offshore op een schip in de Golf van Mexico. Elke keer moest ik naar de Verenigde Staten vliegen. Na de aanslagen van 11 september 2001 was dat erg vervelend. Een helikopter bracht me naar het schip. Dat is een kleine wereld. Ik kreeg behoefte aan wat meer sociaal leven.” Een aantal jaren werkte hij voor Rijkswaterstaat als verkeersleider op de centrale in Vlissingen. „In 2008 kreeg ik de mogelijkheid om hier les te komen geven in de zeemanschapsvakken.” Zijn belangrijkste vak is stabiliteit. „Hoe moet je een schip zo beladen dat het aan de eisen voldoet en niet kapseist.” ## Droom Hoewel hij geen moment spijt had van zijn terugkeer naar de wal, denkt hij nog geregeld aan zee. „Vanwege de vrijheid, het teamwork met een kleine ploeg, de onderlinge kameraadschap. Botert het een keer minder, dan leer je daar op een professionele manier mee om te gaan. Je zit in hetzelfde schuitje en moet het met elkaar zien te redden.” :::inline_image 2::: Regelmatig droomt hij dat hij weer op de brug staat, voor een reisje tijdens een zomervakantie. „Die droom eindigt altijd hetzelfde, heel apart. Ik word niet op tijd afgelost. Misschien heeft het te maken met een ervaring in mijn stagejaar. Toen voer ik op een koel- en vriesschip van Seatrade. Na tien en een halve maand moest ik terug naar huis, om op tijd aan het nieuwe schooljaar te kunnen beginnen. Dat wilde ik eigenlijk niet, want we waren onderweg naar Chili, een prachtig land.” De discipline die kenmerkend is voor het leven aan boord, nam hij mee naar de wal. „Ik geef duidelijk aan welke regels er bij ons gelden en als ik aan het woord ben, houden de studenten hun mond. Daar ben ik behoorlijk strikt in. Aan de andere kant zijn ze altijd welkom met hun vragen.” ## Bulkcarrier Lothar van der Biest uit het Vlaamse Geraardsbergen is bezig met het laatste jaar. Door zijn ouders, eigenaars van een restaurant, belandde hij in de wereld van de zeevaart. „Op de middelbare school had ik weinig motivatie. Daarom attendeerden ze me op het Maritiem Instituut Mercator in Oostende, die opleiding leek hen wel geschikt voor mij. Na een halfjaar wist ik: dít is het. Het lijkt me mooi om veel plaatsen te zien en verschillende culturen te leren kennen. Tegelijk ben je in dit beroep nuttig voor de maatschappij. Die kan zonder transport niet functioneren.” Tijdens de studie in Oostende liep hij een maand stage op een schip van Jan de Nul, een toonaangevend baggerconcern. In zijn Vlissingse jaren voer hij vijf maanden op een bulkcarrier van Wagenborg. „Tussen Amerika en Europa, met mais en staal. De helft van de tijd op de brug, de andere helft in de machinekamer.” In juni wacht zijn laatste stage van vijf maanden. Hoogstwaarschijnlijk bij de Holland America Line (HAL), op de brug. „Een bevriende officier daar nodigde me uit om mee te gaan met een cruise van twee weken naar Antarctica en Zuid-Amerika. Daardoor leerde ik de HAL kennen. Het was een geweldige ervaring. Met zo’n passagiersschip kom je op prachtige plekken en door de omvang van de bemanning heb je een breder sociaal leven dan op vrachtschepen.” ## Onmetelijke put Tijdens de stage bij Wagenborg werd hij geconfronteerd met uitval van de scheepsmotor, midden op de Atlantische Oceaan. „Ik sliep boven de machinekamer en hoorde het meteen. In lichte paniek ben ik naar de brug gerend. De kapitein bleef heel rustig. Het schip was aan het driften en ik mocht het rondjes laten draaien, terwijl ze in de machinekamer het probleem oplosten. Op het midden van de oceaan kan er niet veel gebeuren. Er zijn geen andere schepen en geen ondieptes. Het is een onmetelijke put vol water.” :::inline_image 3::: Het optrekken met acht verschillende nationaliteiten was soms lastig, door taalbarrières en cultuurverschillen. „Onze kok was Filipijns, de derde stuurman Peruaans, de kapitein Roemeens, de eerste officier Nederlands, de tweede officier Oekraïens, ik was de enige Belg. Dan waren er nog een Indiër en een Pool. Zelfs het cultuurverschil tussen Nederlanders en Belgen is al groot. Jullie zijn heel direct, wij houden ons meer gedeisd. Belangrijk aan boord is aanpassingsvermogen. Je moet de bemanning als een familie zien. Vijf maanden lang leef en werk je met die groep mensen. Filipijnen stellen zich vaak onderdanig op naar westerlingen. Dat vond ik niet prettig; dat zei ik ook. Na verloop van tijd werden ze heel open.” ## Perfect Met zijn docenten in Vlissingen kreeg de vierdejaars student een goede band. „Ze zijn hier enorm betrokken bij de studenten, dat is een voordeel van zo’n kleinschalig instituut. Als je gemotiveerd bent, kun je ze op elk moment aanspreken. Stuur je een mail, dan antwoorden ze direct.” Sommige onderdelen van de studie volgde hij bij het Maritiem Simulator Trainingscentrum op Terschelling. „Daar hebben ze een simulator voor zowel de werktuigkundigen als de bemanning op de brug. Ze kunnen allerlei incidenten simuleren waarbij er continu contact nodig is tussen de brug en de machinekamer.” Inmiddels is hij bezig met de minor “nautical specialties” en moet hij gaan beslissen over zijn toekomst. Zoals hij er nu tegenaan kijkt, wordt het een baan als stuurman in de baggersector. „Zes weken op, zes weken af, dat lijkt me perfect. Zes weken aan boord is goed vol te houden als je je stoort aan bepaalde mensen. En met een partner is zes weken aan de wal lang genoeg. Dan ziet ze je waarschijnlijk graag weer vertrekken. Dat werk hoop ik wel tot mijn vijftigste vol te houden.” ## Clearwater Spin in het web van de maritieme hbo-studie is Bertha Ooms. Een documentaire op het Jeugdjournaal over het loodswezen wekte haar interesse voor de zeevaart. Ze volgde de opleiding voor maritiem officier aan de school waar ze nu zelf opleidingsmanager is. Als bijbaan werkte ze op de veerboten die tot de opening van de Westerscheldetunnel de verbinding tussen Vlissingen en Breskens vormden. :::inline_image 4::: Tijdens de opleiding ontdekte ze dat de technische kant van de zeevaart haar meer lag dan de nautische. „Op de brug vond ik het saai, zeker in de nacht. In de machinekamer ben je continu bezig en werk je samen in een team. Ik ben als scheepswerktuigkundige gaan varen bij Wagenborg en Feederlines, op de wilde vaart. Na drie en een half jaar stapte ik over naar Clearwater, een rederij met chemicaliëntankers.” Ze was de enige vrouw in de machinekamer. „In de lagere rangen was dat soms lastig, vooral met mensen van andere nationaliteiten. In de hogere posities is het geen probleem meer, dan respecteren ze je rang. Heel prettig vond ik de duidelijke scheiding tussen werk en privé. Ik deed zes weken op en zes weken af, net als mijn man. Hij voer bij Boskalis, onze schema’s waren op elkaar afgestemd.” ## Klein team De geboorte van hun eerste kind was de reden waarom ze de zeevaart vaarwel zegde. In 2010 trad ze als technisch vakdocent in dienst bij Maritiem Instituut De Ruyter. Inmiddels staat ze aan het roer van de officiersopleiding, die zeven docenten telt: drie nautische, drie technische en een docent wiskunde. „Afgezien van de laatste hebben we allemaal een achtergrond in de zeevaart. Ook hier zitten we in hetzelfde schuitje en houden we samen de hele tent draaiende.” Momenteel staan er 156 studenten ingeschreven, voor het overgrote deel mannen. Dit seizoen verwelkomde de hogere zeevaartschool in Vlissingen 46 nieuwelingen, onder wie tien doorstromers van de mbo-opleiding voor zeevarenden. „De eerste twee jaar worden ze zowel nautisch als technisch opgeleid, zodat ze op de brug weten wat er in de machinekamer gebeurt en omgekeerd. Na hun eerste stage kiezen ze de richting waarin ze willen afstuderen.” ## Creatief In de coronajaren nam de belangstelling voor de zeevaartstudie sterk af. Nu trekt die weer wat aan. Tenminste, in Zeeland. De hogere zeevaartschool in Amsterdam laat het komende jaar geen nieuwe studenten toe. „Dat is voor ons gunstig”, erkent Ooms. „We houden naast ons Rotterdam en Terschelling over. Wij hebben het voordeel dat we ook in België kunnen werven. Daar hebben ze alleen een middelbare en een universitaire maritieme opleiding. Middelbaar opgeleide studenten kunnen bij ons een praktische bachelor doen en daarmee een onbeperkte vaarbevoegdheid krijgen, zonder dat ze naar de universiteit hoeven.” Over hun toekomst op de arbeidsmarkt hoeven de studenten zich geen zorgen te maken. „De vraag naar onze mensen is enorm, ook aan de wal. De gemiddelde zeeman vaart zes jaar. Zodra de werktuigkundigen stoppen met varen, kunnen ze overal terecht. Als je midden op de Atlantische Oceaan zit en er draait iets kapot, dan zul je het zelf moeten repareren. Dat maakt zeevarenden heel creatief en vindingrijk.” ## In het diepe Niek van de Weerd, afkomstig uit Kampen, is met zijn zeventien jaren de jongste van de nieuwe lichting studenten. De liefde voor varen ontstond door zomervakanties in Westkapelle. „Dan gingen we altijd een keer naar Zeeuws-Vlaanderen, om daar een rondje te fietsen. Tijdens een oversteek met de ferry voeren we vlak langs een containerschip van Maersk. Daar moet ik op zien te komen, dacht ik.” Na afronding van de havo aan de Pieter Zand scholengemeenschap startte hij met de opleiding voor maritiem officier. Zijn vader, rechercheur van professie, vond het een prima keuze. Zijn moeder was er niet enthousiast over. „Zij hoopte dat het idee weg zou ebben, maar dat gebeurde niet. Voor ik hier begon, heb ik twee weken meegevaren met Louwe Nentjes, een kapitein uit onze kerk. Zijn vader is hoofdwerktuigkundige op hetzelfde schip. Door die reis wist ik aardig waar ik aan begon.” :::inline_image 5::: De eerste weken in Vlissingen waren taai. „Je bent gewend aan dagopeningen en -sluitingen, lekker veilig. Hier word je in het diepe gegooid. In onze groep ben ik de enige christen, maar ik word wel gerespecteerd. En ik heb een fijn kostadres gevonden in Ritthem, een christelijk en supermakkelijk gezin.” ## Stage Het niveau van de opleiding ervaart hij als stevig. Vooral wiskunde is pittig. „Daar heb ik nooit wat aan gedaan en ze gaan hier in een stevig tempo door. Ik moet aan de bak om m’n achterstand in te halen. Ook aan stabiliteit moet ik even serieus trekken. Met de docent is niks mis, maar ik vind het een vaag vak. Gelukkig worden we goed begeleid.” Hij ziet uit naar zijn eerste stage. „Dan gaat de theorie leven en krijg je echt een beeld van het werk.” Zijn toekomst ziet hij in een machinekamer. „Van de hele dag in zo’n lege zee kijken, word ik gek. Ik moet bezig zijn. Vroeger werkte ik al met vette handen; in de werkplaats van een verhuurbedrijf. Daar heb ik de liefde voor het sleutelen ontwikkeld.” Vanwege zijn principes is hij nu al op zoek naar stageplekken. „Omdat ik niet op zondag wil werken, vallen veel maatschappijen af.” ## Leefstijl De mbo-school voor zeevaart, visserij, binnenvaart en logistiek, ondergebracht bij regionaal opleidingscentrum Scalda, staat nog altijd aan de Boulevard. Opleidingsmanager en oud-zeevarende Arno Siereveld overziet 25 jaar geschiedenis van de school. Sinds 2016 is er sprake van krimp. „Toen ik hier begon, hadden we zeshonderd studenten voor de zeevaart, nu tweehonderd. De laatste jaren is het aantal aanmeldingen weer licht gestegen.” :::inline_image 6::: Net als op de hogere zeevaartschool valt een deel van de studenten onderweg af. Niet zozeer door de zwaarte van de opleiding, weet Siereveld uit ervaring, maar door een verkeerde inschatting van het werk op zee. „Het is niet alleen een beroep, het is een leefstijl. Ondanks onze eerlijke voorlichting hebben studenten er soms een te romantisch beeld van.” Van de groep die de eindstreep haalt, kiest intussen ruim de helft voor werkschepen in de waterbouw en de offshore. „De arbeidsvoorwaarden zijn goed, er zitten veel Nederlanders op die schepen en je kunt na zes weken weer voor anderhalve maand naar huis.” ## Structuur Kenmerkend voor het zeevaartonderwijs is volgens docent Jelmer Wind de breedte van de opleiding. En de discipline die wordt aangeleerd. „Pet af, jas uit, kom op tijd, neem je boeken mee. Vanuit mijn eigen verleden ken ik het belang van structuur en discipline. Die sluiten ook aan bij de wereld waarin de studenten gaan werken. De zeevaart is heel conservatief en hiërarchisch. Bij binnenkomst groeten ze me met ”Goedemorgen, meneer” en bij vertrek met ”Bedankt, meneer”. Dat is de stijl die ik graag zie. Vervelende incidenten hebben we hier nooit. Het is een veilige, overzichtelijk school.” De lijntjes naar de ouders zijn kort. „Een deel daarvan heeft ook gevaren of gevist en kent daardoor onze wereld van binnenuit. Bij fricties met studenten geven ze bijna altijd de docenten gelijk. Dat is in andere sectoren van het onderwijs meestal niet het geval.” ## Technum Voor de technische praktijklessen maakt zowel de hogere als de middelbare zeevaartschool gebruik van Technum, het centrum voor technisch onderwijs van Scalda. Op de begane grond is een complete machinekamer te vinden met in het midden een hoofdmotor. Verderop ligt een kolossale ruimte met alle mogelijke machines. :::inline_image 7::: Lars Hulzebos doceert alle technische vakken met uitzondering van elektrotechniek en automatisering. Voordat hij docent werd, voer hij achttien jaar, voornamelijk op de immense kraanschepen van Heerema. Met machinekamersimulatoren kan hij zijn studenten alle denkbare storingen voorschotelen. „Ze worden dan gedwongen om samen te werken. Bij calamiteiten komen de leidersfiguren bovendrijven. Dat zijn lang niet altijd de jongens met de grootste mond.” Belangrijk is dat de studenten een breed technisch inzicht krijgen. „Tegen elke nieuwe lichting zeg ik hetzelfde. „Als je auto ermee stopt, bel je de ANWB. Op zee moet je elk probleem zelf kunnen oplossen.” Zo mogelijk bezoekt hij eens per jaar met een groep studenten een schip van Heerema. „Zo’n bezoek zegt meer dan honderd foto’s en plaatjes. Ik geef zelf de rondleiding. De maatschappijen werken graag mee, want ze hebben altijd personeelstekort.” ## Baco :::inline_image 8::: Zijn collega Harry Soffers volgde in Vlissingen zowel de middelbare als de hogere zeevaartschool en ging na twee jaar varen aan de slag bij de Koninklijke Scheldegroep, waar hij na verloop van tijd simulatortrainingen ging geven. Vanaf 2000 ontwikkelde hij als zelfstandige software voor verschillende grote bedrijven. Sinds vorig jaar doceert hij elektro aan de hogere zeevaartschool. „Om de maatschappij iets terug te geven, zo beleef ik dat. Ik heb het stokje overgenomen van de docent die mij nog les heeft gegeven. Het bevalt me boven verwachting.” Zijn eigen loopbaan bewijst voor de Zeeuw de kwaliteit van de opleiding, ook voor een baan aan de wal. „In mijn werkzame leven ben ik veel oud-zeevarenden tegengekomen. Ze kunnen met een baco een spijker in de muur slaan, zoals ze vroeger zeiden.” De studenten in zijn praktijklokaal zijn na een korte theoretische instructie bezig met het bouwen van schakelingen voor elektromotoren. „De theorie passen we meteen toe. In de volgende fase zet ik in zo’n schakeling een probleem dat ze niet kunnen zien. Met behulp van meters moeten ze analyseren welke storing het is. Als je iets kunt bouwen, kun je het ook repareren.” In koppels van twee werken de studenten aan de opdracht, in stilte en geconcentreerd. „De cultuur op de school is in al die jaren weinig veranderd”, ontdekte Soffers. „Dit is een instituut met een eigen identiteit. We delen de liefde voor het werk in de zeevaart en we houden elkaar in de gaten, op een goede manier.” :::kader 1:::

In Vlissingen worden jongens en meiden klaargestoomd voor het leven op zee

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

In Vlissingen worden jongens en meiden klaargestoomd voor het leven op zee

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram