Jaap Janse, bestuurder van Lelie zorggroep, werd als 50-jarige opnieuw vader

Het was voor Jaap Janse (53) een wonderlijke ervaring. Op jaren met overvolle werkweken volgde een sabbatsperiode. Die is nu ten einde. Wat hij op ministeries en in Rotterdam leerde, kan hij gaan praktiseren bij Lelie zorggroep, een organisatie die negentien verpleeghuizen en de thuiszorgonderdelen Agathos en Curadomi omvat, in totaal goed voor ruim 5000 medewerkers. ### _Wat bracht u op het terrein van de zorg?_ „Ik ben opgeleid als econoom en kwam in Den Haag terecht. Daar hield ik me eerst bezig met het financieel-economische beleid van het kabinet. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport speelde daarbij een grote rol, want er worden enorme bedragen aan zorg uitgegeven. Dat vond ik een interessant en relevant onderwerp. Vandaar mijn overstap naar dit ministerie.” ### _U noemt uzelf hulpvaardig en zorgzaam. Op basis waarvan?_ „Het kwam naar voren uit assessments. Als een collega vraagt om te helpen, dan ga ik aan de slag. Werden mijn medewerkers belaagd, dan nam ik het voor hen op.” ### _Kreeg u die houding van thuis mee?_ „Dat kun je wel zeggen. Als er een beroep op je wordt gedaan, moet je er zijn. Die mentaliteit werd ons bijgebracht en praktiseerden mijn ouders ook. Wanneer we als kinderen mijn vader voor iets nodig hadden, was hij er altijd. Daar maakte hij tijd voor.” ### _In uw cv typeert u uzelf als: „autonoom type, staat stevig, kiest zelfstandig positie op basis van het belang van het geheel.” Was het lastig om dat als reformatorisch mens op papier te zetten?_ Lachend. „Ja, dat is lastig. Daarom heb ik de typering uit het verslag van een assessment overgenomen. Ze klopt volgens mij wel. Ik luister eerst goed naar wat mensen zeggen. Op een gegeven moment kies ik positie en hak ik knopen door.” ### _Wat leerde het werk op het ministerie van VWS u over de zorg?_ „Dat er iets onbeheersbaars in zit. De vraag is oneindig, de financiën zijn beperkt. Dat vraagt om begrenzing. Je hoort vaak spreken over bezuinigingen in de zorg. De werkelijkheid is dat de mate van groei wordt afgeremd.” ### _Hoe doen we het als Nederland in vergelijking met andere landen?_ „Met ons zorgstelsel staan we op eenzame hoogte. Zie de uitkomsten van onderzoek naar de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg, levensverwachting, patiëntenrechten, wachttijden, de eigen bijdrage… Ik zeg niet dat ons stelsel perfect is, maar vergeleken met elders is het ongelooflijk goed.” :::author_streamer 1::: ### _Waaraan hebben we dat te danken?_ „Helpend is dat we niet het bureaucratische Engelse model van nationale gezondheidszorg hebben en evenmin het commerciële Amerikaanse model, maar een slimme combinatie van beide. Ondernemers in de zorg krijgen een behoorlijke vrijheid, zij het binnen duidelijke kaders. Dat leidt alsnog wel tot veel regelgeving en dat is natuurlijk niet fijn.” ### _In 2007 maakte u binnen VWS de overstap naar de jeugdzorg. Waarom?_ „Na zeven jaar was ik wel een beetje klaar met het maken van economische analyses. En de maatschappelijke relevantie van jeugdhulp is groot. Jongeren die tussen wal en schip raken, ouders die het niet redden… Het leek me mooi om vanuit het ministerie iets bij te dragen aan het lenigen van die nood. Ik ben nog meer gaan beseffen hoe groot de waarde van een stabiele thuissituatie is. Kort na mijn overstap kregen we een ministerie voor Jeugd en Gezin, onder leiding van André Rouvoet. Tot dan toe stond jeugdhulp op het ministerie van VWS wat in de schaduw. Met de komst van Rouvoet ging het licht aan en knipperde iedereen met zijn ogen door alle politieke aandacht die er kwam.” ### _Voor buitenstaanders is het een terrein waarop vooral veel fout gaat._ „Dat wordt vaak geweten aan de overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten. Je kunt je afvragen of de situatie beter zou zijn als dat niet was gebeurd. De individualisering van de maatschappij was dezelfde gebleven. Het grote probleem is de kwetsbaarheid van jongeren in onze hectische samenleving en ouders die met weinig netwerk kinderen moeten opvoeden. In 2015 deed 1 op de 27 jongeren een beroep op jeugdhulp, nu 1 op de 7.” :::inline_image 1::: ### _Zegt dat iets over de ouders, over onze maatschappij of over de jeugdzorg?_ „Ik denk over allemaal. Er zijn jongeren die met minder jeugdhulp toe kunnen en er is een groep die er eerder naartoe zou moeten. Ouders hebben de neiging hun onmacht in het opvoeden te projecteren op het kind in plaats van opvoedondersteuning aan te vragen. De onmacht wordt vaak gevoed door maatschappelijke omstandigheden, zoals armoede, schulden, slechte huisvesting of het ontbreken van passend onderwijs voor de kinderen. Probeer in concrete situaties eerst deze factoren aan te pakken, anders is jeugdhulp dweilen met de kraan open. Je kunt ook vragen stellen bij de wet- en regelgeving. We willen af van gedwongen opname van jongeren met ernstige problematiek. Dat is een nobel streven, maar het gevolg is dat er nu jongeren zijn die permanent twee begeleiders om zich heen hebben: een voor de pedagogische begeleiding en een om ze in bedwang te houden als het misgaat. De kosten kunnen oplopen tot een miljoen euro per jaar per kind. Een miljoén euro! Daar krijgen gemeenten grijze haren van.” ### _U was betrokken bij het onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen in de jeugdzorg. Wat deed dat met u?_ „Ik zat bij bijeenkomsten waar slachtoffers uitlegden wat het misbruik bij hen had veroorzaakt. Nóg zie ik de tranen in de ogen van collega’s die elkaar sprakeloos aankeken. Het gebeurde onder de ogen van een overheid die deze kinderen veiligheid zou bieden. In plaats daarvan werden ze volledig kapotgemaakt. Vréselijk, in één woord. Die verhalen gingen me door merg en been. :::author_streamer 2::: Ik vond het mooi om mee te kunnen werken aan een uitspraak van de overheid die recht deed aan wat er was misgegaan. Wat deze periode voor mij persoonlijk bijzonder maakte, was de hulp van God die ik daarin heb ervaren. Vanuit het ministerie van VWS werd mij gevraagd om samen met collega’s van Justitie de brief voor de Kamer op te stellen, met daarin de kabinetsreactie op het rapport over misbruik van kinderen in de jeugdzorg. Staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten wilde dat ik de pen zou vasthouden. Het rapport verscheen in de loop van de week; we kregen tot maandag om de reactie te schrijven. De staatssecretaris besefte dat het ingewikkeld zou worden: Jaap wil niet op zondag werken; ik wil dat hij de regie heeft, maar we gaan wel een tijdrovende discussie met Justitie in. Ze verordonneerde dat de brief zaterdagavond klaar moest zijn. Op zaterdag liet Justitie weten er niet uit te komen en een overleg op zondag te gaan plannen. Ik heb altijd veel respect voor mijn geloofsovertuiging ervaren, maar het wordt spannend als die wat vraagt van de ander. In dit geval de staatssecretaris en de collega’s van Justitie. Ik heb de secretaris-generaal gebeld om hem te melden dat ik er aan het eind van de zaterdag mee zou stoppen. ’s Avonds om tien uur waren we eruit. Dat vond ik echt een wonder.” ### _U ervoer het niet als werk van noodzakelijkheid?_ „Nee, het betrof een politieke kwestie. Ze hadden ons ook tot dinsdag de tijd kunnen geven. Na de uitbraak van corona heb ik voor het eerst wel op zondag gewerkt. Ik was inmiddels actief in Rotterdam en we realiseerden ons bij de eerste lockdown dat veel kwetsbare Rotterdammers geen enkel netwerk hadden. Toen ben ik op zondag achter mijn computer gekropen en hebben we met spoed een hulpdienst opgezet.” ### _In Rotterdam kreeg u te maken met de concrete praktijk van de zorg. Hoe was dat?_ „Beleid op een ministerie heeft altijd een bepaalde vrijblijvendheid in zich. Die viel in Rotterdam weg. Je voelt het meteen als er iets misgaat. Een maand na mijn komst brak corona uit, dat maakte de start lastig. Tegelijk was het een heel fascinerende tijd. Nadat een crisisorganisatie was opgetuigd, ontdekten ze dat er voor iedere leidinggevende een vervanger was, behalve voor de directeur van de GGD. Die taak kreeg ik erbij. Ik raakte enorm onder de indruk van het vermogen van Rotterdammers om op te schalen. Ongekend. Toen ik binnenkwam bestond de afdeling voor de bestrijding van infectieziekten uit zo’n 25 man. Na een paar maanden was het aantal toegenomen tot 2000 mensen. Twééduizend! Het een na het ander werd uit de grond gestampt.” ### _Werd u niet door een paniekgevoel bevangen?_ „Nee, zo’n hele gemeentelijke organisatie gaat zich bij een crisis focussen. Dan merk je hoeveel deskundigheid en leiderschapskwaliteit er zit. Je staat er niet alleen voor. Er zijn mensen die goed overzicht kunnen houden, anderen zijn een ster in praktisch werk of het uitwisselen van informatie. Ahmed Aboutaleb, destijds de burgemeester van Rotterdam, is een bestuurder op wie je in zo’n situatie kunt bouwen. Hij bleef rustig, legde verbinding met mensen die zwaar werden geraakt door de crisis en wist tegelijkertijd de afstand te bewaren die nodig is om bestuurlijke keuzes te kunnen maken.” ### _Ging u in uw nieuwe positie anders naar ministeriële besluiten kijken?_ „Je ontdekt dat besluiten die op zichzelf logisch lijken, in de praktijk anders kunnen uitpakken. Ik heb zelf meegeholpen aan het wetsvoorstel ter professionalisering van de jeugdhulp. De gedachte was dat we de professionals meer beslissingsruimte moesten geven, zoals ook een arts zelfstandig beslissingen neemt. Zo nodig verantwoordt hij achteraf waarom hij de richtlijn niet heeft gevolgd. De praktijk wees uit dat je zo’n cultuurverandering niet door een wet kunt afdwingen. We zagen zelfs een averechts effect. Vanuit de vrees aangeklaagd te worden voor onjuiste beslissingen, werden jeugdwerkers soms veel te voorzichtig.” ### _Wat is u het meest bijgebleven uit uw Rotterdamse jaren?_ „Naast de coronacrisis de crisis in het leerlingenvervoer. Als een vervoersbedrijf het niet meer redt, krijg je een kettingreactie. Kinderen worden niet opgehaald van school, ouders kunnen niet naar hun werk, werkgevers worden het zat dat mensen voortdurend te laat komen. Dat geeft een heel ander gevoel dan op een ministerie, waar je denkt: ik hoop dat ze het probleem oplossen. Nu moet jíj aan de bak, om het zélf op te lossen.” ### _Wat betekent het om een post waar je het zo naar je zin hebt te moeten verlaten?_ „Vanaf dag één wist ik dat mijn werk in Rotterdam na zes jaar zou eindigen. Dat is het beleid bij deze functie. Ik moet wel zeggen dat zes jaar snel voorbij zijn als je je werk met plezier doet. In het laatste jaar ging ik op zoek naar iets anders, maar dat valt niet mee naast een drukke baan. Het vraagt om ruimte in je agenda en in je hoofd. Beide ontbraken. Van de gedachte om eind 2025 sowieso iets anders te hebben, ben ik teruggekomen. Zo werkt het niet. :::inline_image 2::: Ook geestelijk ervoer ik het als een zoektocht. Wat wil de Heere dat ik doen zal? Op een gegeven moment zat ik op een bankje te wachten voor een gesprek. Ik pakte mijn mobiel en las Psalm 127. Het is tevergeefs dat men vroeg opstaat en laat opblijft… Dat raakte me. Jongen, waar ben je mee bezig? Geef het over in Gods hand. Niet dat je passief moet afwachten, maar je hoeft het niet zelf te regelen. Hij geeft het Zijn beminde als in de slaap. Dat gaf rust. Het komt goed, al is het niet op jouw tijd. Niet lang daarna vertelde Hendrik Jan van den Berg me dat hij ging stoppen bij Lelie. Ik leerde hem kennen toen ik bij het ministerie van VWS werkte. In Rotterdam ontmoette ik hem opnieuw. Daar was hij op een gegeven moment voorzitter van ConForte, de branchevereniging van zorgondernemers op het terrein van verpleging, verzorging en thuiszorg in de regio. Lelie leek me een prachtige plek. Ik heb dertig jaar in de seculiere wereld gewerkt. Met veel arbeidsvreugde, maar de verbinding met de dingen van Gods Koninkrijk ontbrak. Ik vind het bijzonder dat ik nu bij een christelijke organisatie aan de slag kan. Als je merkt dat de Heere waarmaakt wat Hij beloofde, voel je je een heel klein mens worden.” :::author_streamer 3::: ### _Wat gaat er onder uw bewind veranderen?_ „Vooropgesteld: ik bestuur samen met Andra Kranendonk, die heel veel ervaring heeft in de zorg. En ik ben niet het type bestuurder dat een plan heeft gelezen of een praktijk heeft gezien en die wil gaan uitrollen. Zo werkt het niet. Je moet een organisatie eerst leren kennen en weten wat mensen bezighoudt, waar ze last van hebben en welke kansen ze zien. Op basis daarvan kun je gezamenlijk een concreet plan maken. Belangrijk daarbij vind ik samenwerking met de regio’s waar we werken.” ### _De zorgvraag neemt toe, het aantal zorgmedewerkers niet. Dat wordt lastig._ „De medewerkers zijn het fundament van de zorg. We mogen niet van hen vragen dat zij het probleem oplossen, dus er moet iets in de samenleving veranderen. Het aantal tachtigplussers zal de komende twintig jaar verdubbelen; het potentieel aan mantelzorgers dat per tachtigplusser beschikbaar is, halveert. Dan is duidelijk dat er een groter beroep op de omgeving zal worden gedaan. De tijd is voorbij dat je je moeder naar het verpleeghuis brengt, waarna het zorgpersoneel vanzelfsprekend alles overneemt, behalve het bezoek. De vraag bij verhuizing naar het verpleeghuis wordt: hoe gaan we het sámen doen? Die vraag dient nú al te worden gesteld. Het moet normaal worden dat familie een helpende hand biedt. Als verpleeghuis moet je ook de omgeving zien te betrekken bij de gang van zaken. Zo krijg je een vorm van mede-eigenaarschap. Daarbij kan een gedeelde identiteit een sterke binding opleveren. Dat is een groot voordeel van christelijke organisaties ten opzichte van seculiere instellingen.” ### _Moet de hulp een verplicht karakter krijgen?_ „Daar geloof ik niet in. Probeer mensen te motiveren. Laten we ook de mogelijkheden van de technologie gebruiken, om administratieve lasten te verminderen en zorg op afstand te bieden. Noem dat niet te snel koude technologie die de plaats van warme zorg inneemt.” ### _Op vijftigjarige leeftijd werd u weer vader, zestien jaar na de geboorte van de vierde dochter. Hoe was dat?_ „Tegen mijn collega’s zei ik: „We zien Sam als een toegift van de Schepper.” Zo hebben we het echt beleefd. Laura was al 48. Toen het ook nog een jongen bleek te zijn, ervoeren we het als dubbel bijzonder. Ik heb drie zussen, vier schoonzussen en vier dochters. Allemaal vrouwen. Pas zei ik tegen Laura: „Als straks de laatste dochter het huis uit is, krijgen we een mannenhuishouden. Dan ga je nog wat beleven.” Sam is typisch een jongen. Als we hem uit de kinderbijbel voorlezen, hoort hij het liefst verhalen met geweld. Simson, Goliath, Petrus die het oor van Malchus eraf slaat... Voor ons is dat nieuw.” :::author_streamer 4::: ### _U ziet niet op tegen wéér de kleuterschool, zwemles, de puberteit…?_ :::inline_image 3::: „Nee. We hebben nu alleen dat jochie en een volwassen dochter thuis. Dat is een wereld van verschil met vier opgroeiende meiden. Ik sta er ook relaxter in. Je weet dat alles tijdelijk is. Sam slaat butsen in de tafel. Vroeger zou ik dat erg hebben gevonden. Nu denk ik: over een paar jaar haal ik de schuurmachine erover. Het is prachtig om zijn ontwikkeling te zien en jongensdingen met hem te doen. Samen in de schuur een vogelhuisje maken. Zijn ogen glanzen als hij de accuboor aan mag zetten. Het is ook geweldig om die kinderlijke vragen weer te horen. Vanmorgen lazen we over de opwekking van het overleden zoontje van de weduwe van Zarfath. „Hoe doet de Heere dat, papa?” „Door te spreken, jongen. Alleen door te spreken.” Dat is tegelijk een les voor jezelf.” ### _Behalve dat u een drukke baan heeft, bent u ook nog ouderling en tweede voorzitter van de gereformeerde gemeente in Boskoop. Hoe redt u dat?_ „Voor mijn geestelijk leven is de oma van vaders kant van grote betekenis geweest. Van zichzelf durfde ze niet te zeggen dat ze een kind van God was; voor haar omgeving was dat overduidelijk. Het lampje op haar rug gaf heel veel licht. Haar hele leven draaide om de dingen van God en Zijn Koninkrijk. Heel mooi vond ik dat ze op een natuurlijke manier over de geestelijke dingen sprak en omgekeerd. Ik vind het een voorrecht om in het ambt te mogen dienen, maar heb wel geleerd om grenzen te stellen: op het werk én binnen de kerkenraad. Je krijgt het heel zwaar als je denkt dat de dingen van jou afhangen. Dat is niet het geval; in de maatschappij niet en in de kerk nog minder.” :::kader 1:::

Jaap Janse, bestuurder van Lelie zorggroep, werd als 50-jarige opnieuw vader

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Jaap Janse, bestuurder van Lelie zorggroep, werd als 50-jarige opnieuw vader

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram