Je kind straf geven… Hoe doe je dat op een goede manier?

## Straffen heeft een Bijbelse basis Ja echt, dit artikel gaat over straffen. En ik weet het, dat is behoorlijk ouderwets. Want een paar maanden geleden nog rekende het platform Ouders van Nu er flink mee af in een artikel. Straffen kan ongewenst gedrag in de hand werken bij kinderen, blijkt uit onderzoek. Uit angst voor een straf kunnen kinderen gaan liegen of dingen stiekem gaan doen. Ook kan een straf een stressreactie oproepen, met driftbuien tot gevolg. Dat moet je niet willen als opvoeder, zo was in het artikel te lezen. Later bladerde ik door ”De plichten der ouders” van de nadere reformator Jacobus Koelman. Ik las daarin over de verplichting die ouders hebben om hun kinderen te straffen, om zonden af te leren. Vooral de eigenzinnigheid van een kind moet gebroken worden, schrijft Koelman. De wil van de kinderen moet ondergeschikt worden aan de wil van God en aan die van de ouders. Maar dit moet wel „in de teerheid van liefde” geleerd worden. ## Plicht of overbodigheid? Het is best verwarrend om twee visies te lezen die zo sterk van elkaar verschillen. Lokt een milde, liefdevolle straf echt liegen en stiekem gedrag uit bij je kind? Of ging het onderzoek uit van een harde, koude manier van straffen? Moeten de eigen zin en wil van een kind echt gebroken worden, zoals Koelman zegt? Of passen die woorden alleen bij de harde aanpak van toen? In het door Ouders van Nu aangehaalde onderzoek is het gedrag van het kind het uitgangspunt. Koelman begint bij de wet van God en de ziel van het kind. Het onderzoek suggereert om het straffen maar te laten. Koelman noemt het juist een plicht van christelijke ouders. Straffen blijkt een complex thema te zijn, waarin pedagogiek, theologie en tijdgeest samenkomen. ## Gehoorzaamheid en liefde Wat een voorrecht dat de christelijke opvoeding altijd terug mag keren naar de Bijbel. Twee woorden vallen op als het gaat over straffen in de Bijbel: gehoorzaamheid en liefde. Als God straft, is dat altijd gericht op leren gehoorzamen. Gehoorzaamheid is een kern van het christelijke leven. God is al onze gehoorzaamheid waard. Zondig als we zijn, stapelen ongeloof en ongehoorzaamheid zich juist op in ons leven. En dat maakt genade zo wonderlijk: God Zelf geeft de gehoorzaamheid die Hij vraagt. Bij straffen in de Bijbel klinkt ook altijd liefde door. „Want dien de Heere liefheeft, kastijdt Hij”, schrijft Paulus (Hebr. 12: 6). Terwijl het volk Israël gestraft werd met een woestijnreis, bleef God hun Gids. De straf van God was gericht op terugkeer, er klonk een liefdevolle roep in door. In de christelijke opvoeding kan straffen daarom niet samengaan met macht of dwang. Corrigeren moet uit liefde gebeuren. ## Geduld en wijsheid „Juist als je straft, straal je iets uit van de Heere richting je kinderen”, zegt Michelle van Gurp (34) uit Ooltgensplaat erover. Als moeder van vier kinderen van acht tot twee jaar, merkt ze hoe moeilijk het is om wijs te straffen in de drukte van alledag. „Ik moet straffen uit liefde, niet uit frustratie. Maar in mijzelf zit dat niet. Soms, als ik te boos ben geweest, denk ik: als onze kinderen later nog naar de kerk gaan, is dat een wonder. Ik moet elke dag bidden om geduld en wijsheid. Steeds meer leer ik dat opvoeden knieënwerk is.” Michelle vindt het belangrijk om vanuit de Bijbel na te denken over straffen. „In de Bijbel straft de Heere Zijn kinderen omdat ze anders te ver weglopen. Hij straft, omdat Hij van ons houdt. Dat doet Hij tot ons nut. Zo moet ik dus ook straffen. Ik corrigeer de kinderen als ze te veel snoep eten, omdat ze anders letterlijk buikpijn krijgen. En ik geef straf om ruzie of pijn te voorkomen. Dat moet je in het oog houden, want in de praktijk ben je vooral geneigd om te straffen omdat je zelf ergens gefrustreerd over bent.” ## Gebrokenheid en vergeving Dat ervaart ook Rianne (44) uit Bergambacht, als moeder van acht kinderen. „Als het over straffen gaat, wordt het steeds meer: „En indien iemand van u wijsheid ontbreekt, dat hij ze van God begere”, uit de brief van Jakobus. Straffen laat iets zien van de gebrokenheid waarin wij hier op aarde leven. Wij doen voortdurend zonden. De Heere Jezus deed geen zonden, en toch moest Hij de straf daarvoor dragen. Daaruit blijkt hoe erg de zonden zijn, en daarom moeten we zondig gedrag ook bestraffen.” Voor Rianne is het gedrag van de kinderen soms een spiegel die een stukje realiteit van het leven laat zien. „Als een kind ongehoorzaam is, zie je daarin eigenlijk onze ongehoorzaamheid richting God. Hoelang wacht Hij al op onze gehoorzaamheid? Maar er is zeker ook de andere kant. Dat Hij uit enkel genade de vergeving kan schenken. Als je er eens rustig over nadenkt, dan zie je dat al die betekenissen terugkomen in het straffen in de opvoeding.” ## Hoe straf je pedagogisch wijs? „Opvoeden is het meest kwetsbare wat er is”, zegt Ingeborg Dijkstra (54). „Onze kinderen liggen ons na aan het hart. Daarom is opvoeden zo mooi, maar ook zo spannend. In straffen wordt dat heel tastbaar.” Dagelijks denkt de pedagoog uit Maastricht mee met ouders over de praktijk van de opvoeding. Daarbij leunt ze veel op de methode ”Verbindend gezag en geweldloos verzet” van de Israëlische hoogleraar Haim Omer. De methode is bedoeld om bij negatief gedrag van een kind de relatie te behouden, zonder dat er geweld gebruikt hoeft te worden. Geweldloos verzet focust op het beheersen van emoties, het kalmeren van het kind, het beschikbaar zijn voor elkaar en het actief werken aan herstel. „De methode is niet gebaseerd op de Bijbel, maar er klinken wel veel Bijbelse waarden in door”, vertelt Ingeborg. „Gehoorzaamheid afdwingen, daar geloof ik niet in. Wel geloof ik in het begeleiden en begrenzen van kinderen, vanuit een liefdevolle verbinding.” Aan de hand van zeven vragen vertelt ze meer over straffen. >„We zijn een natuurlijk overwicht kwijtgeraakt in de opvoeding. Onze kinderen zijn niet onze vrienden” ## _Faal je niet, als je moet straffen als opvoeder?_ „Je wilt graag het beste voor je kind in de opvoeding. Daardoor kun je je schuldig voelen als je je stem verheft of een tik uitdeelt. Maar als ouder mag je ook zelfvertrouwen hebben, zelfs als je straft. Want als het goed is, corrigeer je om gedrag te verbeteren. Vanuit de Bijbel en vanuit levenservaring weet je als opvoeder wat goed is voor je kind. En dat wil je overdragen. Vooral door voor te leven, maar soms ook door te corrigeren. De tijd hebben we daarin niet zo mee. We zijn een natuurlijk overwicht kwijtgeraakt in de opvoeding. Onze kinderen zijn niet onze vrienden. In wijsheid, met liefde en vanuit genade als kern van de christelijke opvoeding, mogen we onze kinderen richting geven.” ## _Welke houding vraagt straffen van jezelf als opvoeder?_ „Dat je op zo’n manier straft dat de kinderen niet bang worden van je. Laat je kind niet uit angst gehoorzamen, want dan luistert het alleen om straf te voorkomen. Laat merken dat je het gedrag niet oké vindt, maar dat je van je kind blijft houden. Dan moet je jezelf dus niet laten gaan in woede of frustratie. Dat blijft een uitdaging. Want er maalt misschien nog iets door je hoofd, of je bent gewoon moe. Daarom is het zo’n zegen als je samen mag opvoeden als ouders. Dan kan de ander het van je overnemen als het jou niet lukt om boven de situatie te staan. Straf altijd vanuit bewuste overwegingen. Een bekende uitspraak binnen geweldloos verzet is: je moet het ijzer smeden als het koud is. Neem even afstand en ga daarna pas in gesprek. Let daarbij goed op je toon en stemklank. Je bent geneigd om te zeggen: „Jij ook altijd…!” Maar dat zijn schadelijke woorden. Houd het bij het gedrag, trek het niet naar de persoon. En nodig je kind uit om zelf mee te denken over een oplossing: „Hoe kunnen we ervoor zorgen dat jouw drinken niet meer over tafel gaat?” De emotie-trigger van dat miljoenste glas dat valt, moet je even uitzetten bij jezelf.” ## _Hoe straf je passend?_ „Dat is zo afhankelijk van leeftijd en karakter. Wat bij het ene kind werkt, past niet bij het andere kind. Dat blijft een zoektocht. Je wilt in ieder geval dat een kind ervaart dat de gevolgen van zijn gedrag onprettig zijn. Soms gebruik je daarvoor de natuurlijke consequentie van het gedrag. Als een kind vervelend doet tijdens het samenspelen, loopt het spel in de soep. Daarom zet je het kind naast je op de bank, terwijl de anderen het spel weer vrolijk oppakken. Dat kan een passende straf zijn. Op andere momenten is het beter om je kind iets leuks af te nemen. Iets wat je kind raakt, zodat het een effectieve straf is. Neem je het toetje na het eten af, of houd je deze week het zakgeld in? Het is goed om hier op een rustig moment over na te denken voor de verschillende kinderen in jullie gezin. Dat voorkomt dat je uit frustratie roept dat je een straf gaat geven die veel te zwaar is, zoals ”een week niet op de iPad”. Een andere valkuil is, dat je juist een te lichte straf oplegt, bijvoorbeeld omdat je jezelf schuldig voelt omdat je weinig tijd hebt voor je kind. Ik weet van opvoeders die daarom letterlijk briefjes hebben opgehangen met uitgedachte straffen per kind.” >„Heel vaak ligt de oplossing voor negatief gedrag vooral bij onszelf als opvoeders” ## _Hoe wordt straffen een leerervaring?_ „Dat is inderdaad een belangrijk uitgangspunt: dat straffen bedoeld is om iets te leren. Soms is de veiligheid van andere kinderen in het geding. Dan wil je dat je kind leert om de ander geen pijn te doen. Op andere momenten wil je dat je kind leert om meer verantwoordelijkheid te nemen. Dan treed je op omdat je kind de tafel niet afruimt, zoals afgesproken. In zo’n situatie heb je twee keuzes: óf je dreigt met een straf, óf je vertelt welk gedrag wenselijk is en je laat het positieve gevolg daarvan horen. „Als je nu snel de tafel opruimt, dan hebben we straks nog tijd voor een spelletje”, zeg je dan. Dat klinkt toch veel positiever dan dat je dreigt met koffiedrinken zonder koek. Dit positieve formuleren vraagt wel oefening. Uiteindelijk gaan kinderen er veel beter door meewerken, want ze weten wat er van hen verwacht wordt. Heel vaak ligt de oplossing voor negatief gedrag vooral bij onszelf als opvoeders.” ## _Betrek je de Bijbel bij straffen?_ „Zeker. Want God heeft in de Bijbel zo duidelijk beschreven wat goed is voor ons en met welk gedrag we Hem niet dienen. Maar laat de Bijbel geen tuchtboek worden. Als je alleen benoemt dat iets niet mag van God, dan geef je een kind niet het goede godsbeeld mee. Straffen staat nooit los van de relatie. In de Bijbel waarschuwt God Zijn kinderen. Hij corrigeert hen en geeft hun onderwijs, maar Hij blijft ook dichtbij. Dat is cruciaal. Correctie gaat dus niet over macht uitoefenen, maar over het liefdevol oefenen van de zelfbeheersing van je kind. Daarbij is er altijd ruimte voor herstel. Als Petrus Jezus verloochend heeft, dan verliest Petrus de liefde van Christus niet. Dat moet je afspiegelen in het straffen. Vergeven en opnieuw beginnen hebben een belangrijke rol als je straft.” >„Als je kind zich super misdraagt thuis, is dat dus eigenlijk een compliment” ## _Is straffen te voorkomen?_ „Nee, dat kan niet. Als je straffen wilt voorkomen, zeg je eigenlijk: zondig niet meer. Kinderen ontwikkelen in het opgroeien hun eigen wil, hun geweten en hun identiteit. Dat gaat met vallen en opstaan en dat kun je niet voorkomen. Een kind heeft ruimte nodig om eigen keuzes te maken en om een eigen verantwoordelijkheid te leren nemen. Die ruimte geeft God ons ook. In de opvoeding moet je de ruimte van je kind niet inperken uit angst voor een misstap. Tegelijkertijd blijf je het goede gedrag natuurlijk wel voorleven en de grenzen aangeven. Als het veilig is thuis, worden die grenzen flink getest. Dan weet je kind dat jij onvoorwaardelijk van hem of haar zult blijven houden. Als je kind zich super misdraagt thuis, is dat dus eigenlijk een compliment. Dan is het je gelukt om een veilige haven te bieden.” >„Het allerliefste wat een kind wil, is de aandacht en liefde van zijn ouders” ## _Raakt straffen uit de mode?_ „Het woord straffen is tegenwoordig beladen. We denken dan aan het bewust pijn doen van je kind. In het verleden was een pak slaag heel gewoon en in sommige culturen is dat nog steeds zo. Ons denken over straffen is daarin veranderd. Maar het corrigeren van kinderen is natuurlijk niet ineens overbodig geworden. Ik geloof in duidelijke grenzen en in optreden bij ongewenst gedrag. Maar opvoeden in een sfeer van angst lijkt me niet juist. De hele opvoeding cirkelt zich om de relatie tussen ouders en kinderen. Die relatie gaat steeds meer bloeien, maar wordt ook op de proef gesteld. Straf je je kind, dan verbreek je die verbinding even. Daarna herstel je de band weer. „Hoe gaat het met jou, waar zit je mee?” vraag je dan. Het allerliefste wat een kind wil, is de aandacht en liefde van zijn ouders. Daar voorkom je negatief gedrag niet mee, maar zo bied je wel een stevige basis om op een Bijbelse manier te straffen: in een sfeer van zachtmoedigheid.” :::kader 1:::

Je kind straf geven… Hoe doe je dat op een goede manier?

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Je kind straf geven… Hoe doe je dat op een goede manier?

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram