Joodse cultuur en religie van toen, doen ertoe

Recent is hij bevestigd tot predikant van de hervormde gemeente in Kamperveen, maar drie jaar geleden woonde Albert Groothedde nog met zijn gezin in Israël. Een tijd die in veel opzichten leerzamer was dan de jarenlange studie aan de universiteit. „Het voelt als een groot voorrecht dat ik als theoloog vijf jaar in Israël heb gewoond”, steekt hij van wal, in zijn studeerkamer vol boeken. „Wat ik niet had voorzien, gebeurde daar: ik ging de Bijbel fundamenteel anders lezen.” ## Schapenpaadjes „Niet dat bepaalde leerstukken op het spel kwamen te staan – dat helemaal niet”, haast de predikant zich te zeggen. „Het gaat ook niet over een soort Israëlvirus, waarbij we als gezin gingen meedoen aan de Joodse religie. Wel ging ik inzien dat de inhoud van de Bijbel echt gebakerd is in de Joodse cultuur en religie. Als westerse christenen vergeten wij nogal eens dat de Bijbel is ontstaan in een tijd en context die wezenlijk anders zijn dan de onze. In het ergste geval leidt dat ertoe dat je de Bijbel laat buikspreken. Terwijl het belangrijk is dat je rechtdoet aan de oorspronkelijke bedoeling van de tekst, voordat je met eigen conclusies komt. Daarom is het dus waardevol om je te verdiepen in de tijd, de religie en de cultuur van toen.” Voor Albert en Martha Groothedde kwam dat besef, toen ze het klimaat, de geografie en de natuur van het land van de Bijbel aan den lijve ondervonden. „Ik weet nog dat we vlak na onze aankomst in Israël bij het Meer van Galilea stonden. We zagen de bergen eromheen en er dobberde zelfs een vissersbootje op het water en we dachten automatisch aan Petrus, Johannes en Jacobus. „Dit had ik wel aan mijn leerlingen in Nederland willen doorgeven”, zei Martha – want zij had altijd in het basisonderwijs gewerkt. „Nederlandse meren zijn toch compleet anders dan de meren van Israël.” Niet veel later ontstond het project van De Verkenners, waarbij Albert en Martha video’s maakten over Bijbelse plaatsen, gewoonten en feesten. Het klimaat, de afstanden en de geografie van Israël, helpen je als het ware om de Bijbel in kleur te lezen, ontdekte het gezin Groothedde. „Soms gaat het om details, zoals een uitdrukking die op zijn plaats valt. Denk aan wat David zingt in Psalm 23: U leidt mij in rechte sporen.” Dat beeld zag Albert Groothedde letterlijk voor zich in de Woestijn van Judea. „Want schapen zijn gewoontedieren. Ze eten hun weg in smalle paadjes langs de hellingen van de heuvels. Een andere frase uit Psalm 23 komt tot leven als je in diezelfde woestijn Wadi Quelt bezoekt. Dat is een diep ravijn waar een klein riviertje door stroomt. Als je daar beneden zit, met links en rechts de hoge rotswanden, dan kun je het dal van de schaduw des doods zo ongeveer voelen.” ## Pelglrims Het zijn voorbeelden die de pas bevestigde predikant graag doorgeeft aan zijn luisteraars. „Het doet iets met mensen, als ze een overbekende passage uit de Bijbel ineens met andere ogen gaan zien. Neem de liederen Hammaäloth, de liederen van de opgang. De Heere Jezus zong die ook, als twaalfjarige jongen. De reis van Nazareth naar Jeruzalem duurde dagenlang – vergelijk het met de afstand van Apeldoorn naar Rotterdam. Als je zo lang samen wandelt, ga je als vanzelf zingen. Aan de pelgrimsreizen hebben we meerdere schitterende psalmen te danken.” De liederen horen vaak bij een bepaald gedeelte van de reis. „Bij Psalm 121 zie je dat heel goed: „Mijn hulp is van de Heere”, staat daar. En: „De HEERE zal u bewaren van het kwaad.” Dat zongen de pelgrims als ze vanuit de Jordaanvallei Jeruzalem zagen liggen, hoog in de bergen. Ze moesten dan nog wel de woestijn van Judea door, en juist dat was een gevaarlijk deel van de reis. Woestijnrovers wisten heel goed dat er weer pelgrims zouden komen. Psalm 121 is dus ook een gebed: wees ons nabij als we dit laatste, gevaarlijke stukje van de reis nog moeten gaan.” ## Zeggingskracht Bij het lezen van de Bijbel is zorgvuldigheid van belang, stelt Groothedde. „De Bijbel is Gods Woord voor de wereld. Mensen ervaren de Schrift als het spreken van God tot henzelf. En dat is zegenrijk. Maar je kunt niet zeggen: alles in de Bijbel staat er persoonlijk voor mij. Dan vergeet je dat veel in de Bijbel anders geadresseerd is. Binnen het christendom is het al vroeg misgegaan op dit punt, met de zogenoemde vervangingsleer. Christenen zeiden: „De beloften in de Bijbel hebben betrekking op ons, want de Joden hebben ze niet geloofd en zij hebben verkeerd gehandeld.” Merkwaardig is daarbij dan wel dat de interesse vooral uitging naar de beloften in de Schrift, niet naar de vervloekingen. Maar de aanname eronder is dus verkeerd. Wij mogen delen in de genadegaven die door Jezus Christus tot ons komen, maar we blijven bijwoners.” Het doet ertoe dat je de Bijbel met de juiste blik en een integere houding leest. Tegelijkertijd heeft God onze houding niet nodig om te werken door Zijn Woord, benadrukt de Kamperveense predikant. „Het gaat erom dat je de Bijbel met je hart leest. Daar is de Geest voor nodig. Op zo’n moment blijkt de Bijbel bijzonder veelkleurig te zijn. De woorden hebben zeggingskracht, ook al weet je niets van de tijd en cultuur van toen. Eeuwenlang zijn mensen tot kennis van Christus gekomen, zonder dat ze veel wisten over iets als het Jodendom uit de eerste eeuw. Dat neemt niet weg dat het goed is om je erin te verdiepen. Zeker voor predikanten en theologen ligt hier een belangrijke taak. Dat zijn ze aan hun stand verplicht.” ## Verdeeldheid Om te begrijpen welke betekenis profeten, apostelen en rabbi’s in de tijd van de Bijbel hadden, is het belangrijk om te beseffen dat de mensen in een orale samenleving leefden. „Wij leven nu in een leescultuur”, wijst Albert Groothedde lachend naar de boekenkasten achter zich. „Maar in de orale cultuur deed je een beroep op profeten en apostelen om de boodschap van God te horen. Zij waren de onmisbare schakel tussen de Allerhoogste en de mens. En wilde je in de tijd van het Nieuwe Testament onderwijs volgen over de Schriften, dan ging je naar een rabbijn toe.” Toen de Heere Jezus op aarde kwam, was er binnen het Jodendom veel verdeeldheid, weet Groothedde. „De Farizeeërs hadden veel aanhang onder het gewone volk en uitten kritiek op de geestelijke elite in Jeruzalem. De Essenen deelden de zorgen van de Farizeeërs, maar trokken zich terug in de woestijn. Terwijl de Zeloten juist geweld gebruikten om deze standpunten uit te dragen. En dan had je nog de Sadduceeën. Zij vormden de religieuze elite en hadden de tempel als hun machtsbasis. Door veel Joden werden ze beschouwd als NSB’ers, omdat ze heulden met de Romeinen, die toen aan de macht waren. Maar zo konden ze wel de tempeldienst gaande houden.” :::author_streamer 1::: ## Vlijmscherp In die roerige tijd kwam de Heere Jezus, de Zoon van God naar deze aarde. Groothedde: „Hij werd een rondreizend Rabbi met volgelingen. Dat was niets bijzonders in die tijd. Toch merkten de mensen aan alles dat deze Rabbi anders was. Hij kwam met een andere boodschap. Hij wees de hypocrisie van het menselijk hart aan. En Hij openbaarde Zichzelf als de Heiland. We lezen niet terug in de Bijbel dat Jezus Zichzelf identificeert met een van de groepen in de samenleving. Maar op basis van Zijn leer en leven, zou het me niet verbazen als Jezus het meeste ophad met de stroming van de Farizeeën. Met hen deelde Hij in ieder geval het geloof in de opstanding, wat de Sadduceeën juist ontkrachtten. Het verklaart mogelijk ook waarom Jezus zo fel was tegen de Farizeeën. Tegen mensen die dicht bij je staan, zeg je net wat meer.” :::inline_image 1::: Jezus moest Zich verhouden tot de politiek en maatschappij van Zijn tijd, beaamt de Kamperveense predikant. „In hoeverre ging Hij in tegen de gebruiken, in hoeverre conformeerde Hij Zich? Ik denk dat je beide leest in de Bijbel. Over de Schriftgeleerden en de Farizeeën zegt Jezus dat ze op de stoel van Mozes zitten. „Luister naar hun onderwijs”, zegt Hij eigenlijk. Maar dat lees je weer niet over de Sadduceeën. En Jezus is vlijmscherp als het gaat om menselijke inzettingen die botsen met de instellingen van God. Zo heeft Hij er geen goed woord voor over dat de aalmoezen, die voor de armen gegeven werden, via een omweg weer in de zakken van de geestelijken terechtkwamen.” ## Loofhuttenfeest De Bijbel lezen met bewustzijn van de tijd en cultuur van toen is helpend en belangrijk. Maar hoe kom je aan die achtergrondkennis? „Ja, dat is een lastige vraag”, erkent Groothedde. „Ik zou er heel wat voor overhebben om elke christen in Nederland de kans te geven om een keer naar het land van de Bijbel te gaan. Maar ik begrijp ook wel dat dat niet voor iedereen is weggelegd. Je zult het toch vaak van boeken en andere bronnen moeten hebben. Vanuit die gedachte zijn de video’s van De Verkenners ook gemaakt. Tegelijkertijd benadruk ik nog maar eens: een flinke dosis achtergrondkennis is niet zaligmakend. Gods Woord is een kracht Gods tot zaligheid.” Wel gunt Albert Groothedde christenen zo veel mogelijk achtergrondinformatie bij Bijbelgedeelten. „Neem Johannes 7 en 8. Jezus is dan op het Loofhuttenfeest in Jeruzalem. Dat was een meerdaags feest. Een van de rituelen was het zogenaamde waterscheppen. Een priester vulde een gouden kruikje met water uit de Siloamvijver. Via een processieweg liep hij met dat kruikje terug naar het tempelcomplex. Ondertussen zong het volk onder meer het ”Hosanna!” Dat betekent: „Och HEERE, geef toch heil! Och HEERE, geef toch voorspoed!” naar Psalm 118. De priester liep met het gouden kruikje naar het altaar om daar het water als een plengoffer uit te gieten. En terwijl iedereen daar gebiologeerd naar keek, riep Jezus het uit: „Zo iemand dorst heeft, die kome tot Mij.” De menigte zingt en bidt om heil en precies dan meldt de Heiland Zich: „Kom tot Mij! Kom tot Mij!” De theoloog in hart en nieren kan het niet laten om ook Johannes 8 toe te lichten, tegen de achtergrond van datzelfde Loofhuttenfeest. „Bij het tempelcomplex stonden vier hoge pilaren met daarbovenop een bassin vol olie. Van oude priesterkleding waren lange lonten gedraaid. Deze fakkels gaven volgens Joodse bronnen zo veel licht, dat zelfs de meest afgelegen pleinen van Jeruzalem werden verlicht. Het Loofhuttenfeest ging dag en nacht door. Er was volop muziek, er werd gedanst en priesters deden zelfs acrobatische kunstjes, lezen we. Maar waar wordt gefeest, wordt ook nogal eens gezondigd. Een man en vrouw worden betrapt op overspel, de vrouw wordt bij Jezus gebracht. En dan schrijft Jezus in het zand. Om dat schrijven te begrijpen, heb je het Oude Testament nodig. Daar zegt Jeremia: „Wie Zich van Mij afkeren, zullen in de aarde worden geschreven. Want zij hebben de Bron van het levende water, de HEERE, verlaten.” En nu gaat Jezus preken door te schrijven in het zand. Hij zegt als het ware: Weet je nog, dat Ik de Bron van het levende water ben? Jullie lijken daar geen boodschap aan te hebben. „Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen”, zegt Hij tegen de menigte. Korte tijd later staat er niemand meer, behalve de vrouw. Als een boetvaardige zondaar blijft zij achter en zij hoort het uit Jezus’ eigen mond: „Ook Ik veroordeel u niet; ga heen en zondig niet meer.” Niet veel later zal Jezus Zichzelf ”het Licht der wereld” noemen. En dan zie je Hem als het ware op die metershoge fakkels wijzen. „Wie Mij volgt, zal het licht van het leven hebben.” Dat is toch wonderlijk, hoe alles samenvalt in deze hoofdstukken? Dat wil ik als predikant graag doorgeven.” :::author_streamer 2::: :::kader 1::: :::kader 2:::

Joodse cultuur en religie van toen, doen ertoe

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Alles wat ik in de Bijbel las klopte

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Joodse cultuur en religie van toen, doen ertoe

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Alles wat ik in de Bijbel las klopte

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram