Kun je rouwen om een huisdier?

„Mijn hond is gestorven. Is Lucy nu in de hemel?” vraagt ze tijdens het koffiedrinken na de kerkdienst. „Dat weet ik niet, hoor”, zegt iemand. „Ik denk het niet, want het is maar een hond.” „Nee joh, dat kan toch niet. Een hond heeft geen ziel”, weet een ander. „Hè, praat jij bij een dier over ”gestorven”? Een hond gaat dóód! Ménsen sterven.” Dat zijn de nuchtere reacties van medekerkgangers. Mirjam had niet anders verwacht, maar is er toch pijnlijk door geraakt. Ze heeft écht van Lucy gehouden. Ze denkt dat het door haar opvoeding komt, die liefde voor haar huisdier. Haar moeder was ook altijd weg van honden. Het liefst zou ze willen dat de dominee voor een gesprek langskwam. Ze vraagt het niet, want ze is bang dat hij het gek vindt. ## Rouwen Kan dat, rouwen als je paard, hond, kat, konijn of papegaai dood is? Jazeker! Ik hoor nóg een onbekende mevrouw huilend aan mij vertellen dat haar hond de dag ervoor was doodgegaan. Ik was een jaar of veertien en snapte er niets van, maar die tranen maakten indruk. Ik herinner me ook hoe een leerling me eens toevertrouwde dat ze het erger zou vinden als haar paard doodging dan wanneer haar ouders zouden sterven. Haar paard ‘wist alles van haar’, met haar ouders had ze een slechte band. Een ander meisje had diep verdriet, omdat haar poes de deur uit gedaan was vanwege de allergie van haar stiefvader. Mijn herinneringen aan verdriet over het missen van een dier betreffen overigens altijd vrouwen. Het zou kunnen dat dit toevallig is, maar ook niet. Vooral in het leven van pubermeisjes kunnen dieren een grote plek innemen en dus kan de dood van zo’n dier een schok geven. Het woord ”rouw” klinkt bij de dood van dieren zwaar, maar is niet anders dan een woord voor ”verliesverwerking”. Daarover spreek je als je gehecht was aan iets of iemand en dat valt weg. Alle gevoelens van rouw horen erbij. Misschien niet zo diep en niet zo langdurig als bij het sterven van mensen, maar wel écht. Verdriet, somberheid, gemis, heimwee, mooie herinneringen. „Dit komt nooit meer terug.” „Niemand kan hem ooit vervangen.” Er is lang nuchter over de dood van (huis)dieren gedacht en gesproken, maar in onze tijd wordt dit thema serieus genomen. Deze vorm van verliesverwerking wordt niet meer zo vaak weggedrukt of weggelachen, maar krijgt erkenning. ## Hechten Wat is er veranderd? Dat huisdieren zich aan mensen hechten en verdriet hebben als hun baasje gestorven is, hebben we altijd prachtig gevonden. Het hondje van Willem van Oranje is zelfs doodgegaan van verdriet na de moord op de prins, en daarom gebeeldhouwd aanwezig op zijn graftombe in Delft. Dat mensen zich, omgekeerd, aan hun dieren hechten, hebben we nooit zo serieus genomen. Dieren kon je kopen, verkopen, wegdoen, vervangen. In onze tijd is dat dus anders. Mensen zonder kinderen richten soms een slaapkamer met bed en al in voor hun hond. Een huisdier kan de plek opvullen die een kind had kunnen innemen. Maar ook in gezinnen met kinderen kan een huisdier een grote plaats hebben. Het dier maakt er gewoon deel van uit. Dat is toegenomen bij het kleiner worden van gezinnen. En bij de groei van het aantal alleenstaanden. Ouderen bijvoorbeeld, kunnen heel blij zijn met hun huisdier. Dat waren ze helemaal in coronatijd! Ze worden door dat beest dagelijks geactiveerd. Misschien zijn de enige gesprekken die ze elke dag voeren, die met hun huisdier. Dat geeft gezelligheid. Voor het dier moeten ze ook dagelijks de deur uit. En denk aan hulphonden. Vroeger had je die alleen voor blinden, inmiddels ook voor mensen met andere beperkingen. De viervoeters zijn voor hen van grote waarde. Mens en dier voelen elkaar aan en vullen elkaar aan. Dus is het erg als een huisdier doodgaat. Wij leren in onze tijd ook nog eens om alle gevoelens serieus te nemen. Zowel die van anderen als de gevoelens van onszelf. We mogen erover praten zonder schaamte. Daardoor is er ook ruimte gekomen voor verdriet over dieren. Hoe sterker de band was, hoe heftiger is ook de verliesverwerking als het dier dood is. ## Noodzakelijk De liefde tussen mens en dier is niet nieuw. En dus is ook de rouw niet. De dichter Vondel schreef in de zeventiende eeuw ”Op de dood van een kat”. Dit is een stukje eruit: Begraef haer sachtkens: wilt haer staert / Haer vriendlijck langs de lendnen vouwen / Onder het claegelijck miauwen / Van iedre Poes in huis en gaerd. / Set wech haer back, set wech haer mand; / Daer was geen dier in ’t Naerdens land / So soet besnort, een spinnewiel. / Leegh blijv’ haer plaetsken bij den haert. Vroeger was een huisdier noodzakelijk om het huis te bewaken of muizen te verjagen. Rijke mensen hadden ook nutteloze (huis)dieren als statussymbool. De welvaart heeft mogelijk gemaakt dat we allemaal huisdieren kunnen betalen en onderhouden. Er zijn ook steeds meer mensen die twee honden of twee katten hebben. Nu ze een soort gezinsleden geworden zijn, richten we ook onze behoefte om te zorgen op de dieren. Ze worden aan alle kanten verwend. Kijk maar eens in een tuincentrum of dierenspeciaalzaak wat daar allemaal voor dieren te koop is! De commercie heeft zich gestort op de liefde voor het dier-als-kind. :::author_streamer 1::: Daarom wordt de dierenarts geraadpleegd bij gezondheidsproblemen. Alle operaties en behandelingen die mensen krijgen, kunnen huisdieren ook ontvangen. Tegen betaling uiteraard. En toch gaan ook huisdieren nog steeds dood, al dan niet door euthanasie. En dan? ## Rituelen Als je via internet op ”dierenbegraafplaatsen” zoekt, zie je dat dieren, evenals mensen, een keurige begrafenis of crematie kunnen krijgen. Daarbij kunnen, eveneens net als bij een mensenbegrafenis, vrienden en familie aanwezig zijn. Steeds meer mensen kiezen ook nog eens voor rituelen daaromheen, zoals herdenkingsceremonies of een gedenkplek, een grafsteen met opschrift. Op de dierenbegraafplaats zie je, net als op een gewone begraafplaats, treurende mensen die het graf van hun hond of kat netjes maken. Als je contact maakt, zullen sommigen hun eigen verbazing uitspreken. „Ik had nooit gedacht dat de dood van mijn poes me zo zou raken!” Ik weet niet wat er in Nederland al gebeurt, maar in de Verenigde Staten heb je ”animal chaplains”, dierenpastors. Die geven geestelijke zorg aan mensen die verdriet hebben over dieren, aan mensen die werken met dieren en aan de dieren zelf. Ik heb geen idee hoe pastoraat voor een ziek of getraumatiseerd huisdiereruit ziet. Hondknuffelen? Katknuffelen? De dierenpastors leiden ook dierenbegrafenissen. In de VS bestaat een ”animal theology”. Theologen nemen het op voor dieren en hun rechten en pleiten voor goede zorg voor huisdieren, boerderijdieren en dieren in de vrije natuur. Ze benadrukken dat mensen én dieren geschapen zijn door God. God sluit het verbond met Noach met elk levend schepsel (Gen.9:9,10). De psalmen vermelden Gods omzien naar dieren (bijvoorbeeld Ps. 104). Jesaja spreekt over de vreedzame omgang tussen de dieren als het Messiaanse vrederijk komt (Jes.11). Jezus is in de woestijn bij de wilde dieren (Marc. 1:13). Die dierentheologen gaan nog een stap verder, als zij zeggen dat dieren voor ons ook een geestelijke betekenis hebben. Een goede band met de dieren is het beleven van het verbond van God met Zijn hele schepping. Van dieren houden wordt gekoppeld aan de gedachte dat God liefde is. In de trouwe ogen van je viervoeter zie je iets van de liefde van God. Dierenliefde is, anders dan mensenliefde zo vaak is, onvoorwaardelijk! Dan vinden zij het niet meer dan normaal om ook een huisdier een ”spirituele begrafenis” te geven. Zo heet dat dan. En voor de nabestaanden zijn er rouwprogramma’s. ## Secularisatie Misschien is de grootste verandering in de kijk op dieren wel veroorzaakt door de afname van het christelijk geloof, de secularisatie. Christenen hebben altijd de principiële kloof benadrukt tussen mensen en dieren. Daarbij hebben ze zich vooral beroepen op twee gegevens uit het begin van de Bijbel (Gen. 1:27,28) Alléén de mens is geschapen naar het beeld van God. Niet het dier. En God heeft gezegd dat mensen de aarde moeten onderwerpen en over alle dieren heersen. Christenen hebben nooit dieren vereerd of dieren vermenselijkt. Toegegeven: ze hebben de afstand tussen mensen en dieren wel heel groot gemaakt. Mede daardoor zijn dieren louter gebruiksvoorwerp geworden. Dieren zijn er voor mensen om hun voedsel te verschaffen of andere diensten te verlenen. Nu mensen vervreemden van het christelijk geloof, zie je dat ze op niet-christelijke spiritualiteit teruggrijpen om de waarde van dieren te onderstrepen. Een voorbeeld van internet, de reclame van dierenuitvaartcentrum Anubis: „Het dierenuitvaartcentrum is gevestigd in een groene, bosrijke omgeving in Almere, en is vernoemd naar een belangrijke god in de Egyptische mythologie: Anubis. Anubis was de jakhals die de farao naar het hiernamaals begeleidde, de poortbewaker van de dood, en de beschermer van de overledenen.” ## Paus De Amerikaanse dierentheologen en de mensen bij ons die pleiten voor een menswaardige behandeling van dieren, vullen een gat op dat in de traditionele christelijke theologie eeuwenlang niet is opgemerkt. Franciscus van Assisi met zijn dierenliefde was een uitzondering. Hij leefde van 1181-1226 en is gestorven op 4 oktober. Die dag is in 1930 uitgeroepen tot werelddierendag. Jaarlijks kunnen mensen op die datum in de rooms-katholieke kerk hun huisdier laten zegenen. Naamgenoot paus Franciscus heeft in 2015 in zijn encycliek Laudato Si gepleit voor goede zorg voor ons gemeenschappelijk huis, Gods schepping. Hij betrekt daarbij ook de dieren, bijvoorbeeld als hij zegt dat elke daad van wreedheid jegens welk schepsel dan ook in strijd is met de menselijke waardigheid. Over het hiernamaals zegt de paus: „Het eeuwige leven zal een gedeelde ervaring van ontzag zijn, waarin elk schepsel, schitterend getransfigureerd, zijn rechtmatige plaats zal innemen.” Oftewel: de dieren horen daarbij. Dit is een indirecte verwijzing naar het visioen van Jesaja. Eigenlijk geeft Franciscus daarmee een beetje antwoord op de vraag van Mirjam, aan het begin van dit verhaal. Is Lucy in de hemel? Dat er in het hiernamaals plaats is voor ieder schepsel, weliswaar ”getransfigureerd”, lijkt dan toch Mirjams vraag bevestigend te beantwoorden. ## Overdrijf niet Orthodoxe protestanten kunnen deze redenering niet volgen. Die blijven het verschil tussen mens en dier benadrukken. Dierenliefde moet je niet overdrijven en dieren moet je niet vermenselijken. Het zegenen van dieren wordt afgewezen. Dieren hebben ook geen menselijke gevoelens, al lijkt dat er soms een beetje op. De gedachte dat een huisdier in de hemel zou komen, staat ver af van het heilswerk van de Heere Jezus voor zondige ménsen. Ook orthodoxe protestanten delen echter de overtuiging dat je kunt rouwen om de dood van een dier waarmee je jarenlang verbonden bent geweest. Dat is een echt verlies. Als voorbeeld: als bij een dierziekte stallen van boerderijen geruimd worden, huilen boeren niet alleen vanwege de economische schade. Ze hebben ook verdriet omdat ze hun dieren kenden en van ze gehouden hebben. Zulke getuigenissen zijn bekend, bijvoorbeeld van de MKZ-crisis in 2001. ## Pastoraat Een dominee of ouderling gaat op bezoek bij mensen die rouwen over het overlijden van een gezins- of familielid. Ik zie nog niet gebeuren dat mensen bezoek krijgen van de dominee, omdat die gehoord heeft dat hun hond dood is. Als iemand echter tijdens een bezoek vertelt dat zijn of haar huisdier doodgegaan is, zou ik er toch op doorvragen. Het zou zomaar kunnen dat het veel doet met die persoon, omdat het huisdier iets gegeven heeft, wat mensen voor hem of haar altijd nagelaten hebben, liefde, trouw, geduld, het altijd goed maken. Dierentheologen zeggen dan: dat zijn toch geschenkjes van God?

Kun je rouwen om een huisdier?

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Kun je rouwen om een huisdier?

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram