Liefde voor het schrift

Rubens handschrift is netjes, gelijkmatig, maar is in de loop van de jaren wel veranderd. „Ik keek pas terug in mijn oude schriftjes van basisschool Eben-Haëzer in Tholen en dacht: „Hé, ik heb zelf ook een hele ontwikkeling doorgemaakt.” Mijn handschrift is ontstaan doordat ik het op de basisschool goed heb aangeleerd. Mijn basisschoolvulpen heeft daarin meegeholpen. Die heeft een persoonlijke punt gekregen en staat naar mijn hand. Ik heb de pen nooit weggegooid. Maar als ik die schriftjes bekijk, had ik toen echt geen hoge cijfers voor schrijven. Een 7, een 7,5. Dat vind ik grappig om te zien. Als ik nu zou schrijven, zou ik aan de 9 zitten.” Dat is niet verbazingwekkend, want behalve als leerkracht in groep 5 op de Johannes Calvijnschool in Sliedrecht werkt Ruben ook als docent handschriftonderwijs aan Driestar hogeschool in Gouda. „Ik heb liefde voor het handschrift gekregen. Dat is onder meer ontstaan toen ik een boek kreeg van mijn overgrootoma. Ik was onder de indruk van de gelijkmatigheid van haar handschrift. Wat ook hielp, was dat mensen zeiden: Wat heb je een mooi handschrift! Dan gaat het schrijven ook echt beter. Daarom zeg ik ook niet tegen kinderen in mijn klas: „Wat heb je een lelijk handschrift.” Dat is voor een leerling zo vervelend: je schaamt je voor je handschrift, terwijl je handschrift uniek is. Dat wil je delen met een ander.” ## Bewaard Dat persoonlijke in een handschrift doet iets met de docent. „Als ik ouderavond heb gehad, vind ik het heel mooi dat ouders een briefje schrijven en dat in het laatje van hun kind stoppen. Het is prachtig wat er de volgende morgen gebeurt. Dan zie je die kinderen kijken, en het briefje wordt het hele jaar bewaard. Ze stoppen het in hun leesboek. Het wordt niet weggegooid, want het is iets persoonlijks van papa of mama. Maar stel je voor dat papa of mama het zou typen. Of via de telefoon een berichtje sturen... Dat is toch heel anders? Voor volwassenen is het handschrift een extra streep onder het contact met de ander. Een persoonlijke, handgeschreven kaart doet meer dan een digitale kaart via Hallmark. Een persoonlijk geschreven tekst raakt mij ook meer dan een getypte tekst. Het handschrift van familie of vrienden geeft mij een vertrouwd gevoel. Het unieke daarin, dat vind ik zo wonderlijk. Dat God elk mens zo uniek gemaakt heeft. Ik kan even proberen een handschrift na te doen, maar ik krijg het nooit geautomatiseerd. Daar kan ik me echt over verbazen. Alleen daarom al geloof ik niet in de maakbaarheid van de mens.” ## Programmaatjes Een goed handschrift is voor kinderen belangrijk om zich goed uit te kunnen drukken, stelt de docent. „Maar ook voor later, op het voortgezet onderwijs, om hun eigen aantekeningen terug te kunnen lezen.” Daarnaast is schrijven van groot belang voor de ontwikkeling van het brein. „Als je schrijft, zijn je hersenen op dat moment enorm actief. Het motorische deel is bezig met de aansturing, het cognitieve gedeelte is dat ook. Het gevolg daarvan is dat je sneller gaat denken, beter gaat onthouden en een betere motoriek krijgt. Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder geeft als voorbeeld het schrijven van het woordje ”kat”. Voordat een kind dat opschrijft, moet het eerst nadenken: welke letters hoor ik? De k, de a en de t. Daar moet het dan letters aan koppelen, het patroon van die letters bedenken, een pen pakken en het woord opschrijven. Al die activiteiten zorgen ervoor dat er meer verbindingen in de hersenen worden aangemaakt. Met de hand schrijven helpt ook met spellen en lezen. Een kind maakt allemaal programmaatjes aan in de hersenen. Dat gebeurt ook met rekenen. In het onderwijs wordt er te vaak een laptop gebruikt, waardoor het kind niet meer hoeft te schrijven.” De laatste jaren lijken de handschriften van veel kinderen slechter te worden. Volgens Ruben komt dat vooral doordat basisscholen minder tijd aan schrijfonderwijs besteden. „Rekenen, taal en spelling vragen veel tijd. Er zijn ook nieuwe vakken bijgekomen, Engels bijvoorbeeld, dus er is tijd tekort. In groep 5 heb ik dertig minuten per week voor handschriftontwikkeling. Daardoor is er geen tijd voor de persoonlijke begeleiding. Maar een goede zithouding en pengreep leren, gaat niet automatisch. Eigenlijk is er voor goed schrijfonderwijs honderd minuten per week nodig.” Goed leren schrijven is volgens de docent net zo belangrijk als goed leren lezen en rekenen. „Dat laatste vinden scholen heel belangrijk. En ze zeggen niet: rekenen, daar stoppen we mee, want er is een rekenmachine. Maar het urgentiebesef voor het vak schrijven is afgenomen.” ## Verloedering Een verband tussen digitalisering en het slechtere handschrift is er volgens Ruben niet. „Behalve dat er minder wordt geschreven. De verloedering van het handschrift komt niet door digitalisering, maar wel doordat er op scholen minder tijd en aandacht voor is. Meer tijd voor schrijfonderwijs en een goede instructie in de klas zouden echt helpen.” ## Driepuntsgreep Het begint allemaal met een goede pengreep. „Die moet je als kind al aanleren. Wie het niet goed aanleert, blijft een verkeerde pengreep hanteren. Veel leerkrachten zijn daar niet zo op gefocust. Schrijven wordt niet meer gezien als een vak, maar als iets wat erbij hoort, een vaardigheid. Kinderen worden minder gecorrigeerd op zithouding en pengreep. Ik heb nu studenten die met een totaal verkeerde pengreep op de lerarenopleiding binnenkomen.” Dat probleem is prima te verhelpen, zegt de schrijfexpert. „Het zijn vaak kleine dingen, en als je die als kind goed aangeleerd krijgt, ga je ze vanzelf automatiseren. Maar als je daar nooit op gewezen wordt, denk je: waarom heb ik nou zo’n beroerd handschrift? Een handschrift is iets wat zich blijft ontwikkelen. Mensen zeggen soms dat ze er niets meer aan kunnen doen, maar dat is niet zo.” Belangrijk is een goede pengreep, de driepuntsgreep. Duim en wijsvinger houden samen de pen beet, terwijl de middelvinger de pen van onderen ondersteunt. „Het aanleren van de juiste pengreep, zithouding en bladligging begint al bij de kleuters”, zegt Ruben. ## Kleuren „Dat is vooral een taak voor scholen, die het vak schrijven in hun schoolplan moeten zetten en moeten investeren in goed schrijfmateriaal. Ouders kunnen daar niet zo heel veel in doen, maar kunnen wel zorgen voor het juiste materiaal om te experimenteren. Een kind moet kunnen kleuren, verven, schilderen. Bouwen met lego of spelen met kraaltjes is ook goed voor de ontwikkeling van de pincetgreep, en die greep is weer nodig voor een juiste pengreep. En als een kind echt slecht blijft schrijven maar verder normaal beweegt, is het kind óf onzeker over het schrijven, óf weet het niet goed wat het moet doen. Wordt het kind een-op-een geholpen, dan verbetert het schrift vaak wel.” ## Gratis tips De site www.handschriftontwikkeling.nl bevat veel informatie over handschriftontwikkeling. Ook biedt de site de mogelijkheid om tips te vragen. Mensen die vragen hebben over handschriftverbetering kunnen mailen naar platformhso@home.nl. Behalve de vraag moet er een stukje tekst van minstens zeven regels meegestuurd worden, geschreven op ongelinieerd papier. Binnen twee weken volgt er een advies.

Liefde voor het schrift

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Liefde voor het schrift

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram