Opvoeden terwijl je met een trauma worstelt

Nee, ze hoeven er niet lang over na te denken of ze geïnterviewd willen worden over het opvoeden met een trauma. Voor Mels en Judith* is er geen ander antwoord mogelijk dan een volmondig ja. „We hopen zo dat mensen zich erin herkennen en zich niet alleen zullen voelen. Wijzelf hebben gemerkt hoe helend het is om verhalen van anderen te lezen en herkenning te ervaren. Soms geeft een artikel je woorden voor iets dat je zelf nog niet onder woorden kon brengen”, vertellen ze, in hun knusse woonkamer. Tijdens haar basisschoolperiode is Judith misbruikt. Dat misbruik vond plaats binnen het eigen gezin. „Hoe vreemd het ook klinkt, de zwaarte van mijn pijn ligt niet in het misbruik zelf. Veel pijnlijker is de manier waarop mijn familie ermee is omgegaan. Toen het openbaar kwam, werd erover gezwegen. Ik kreeg in het geheim hulp en mocht er verder niet meer zijn met mijn verhaal. Dat was een trauma op een trauma.” **** ## Emmer Een nare schoolperiode volgde. De verkering en later het trouwen met Mels voelden voor Judith als een nieuwe start. „Er kwam weer licht in mijn leven. Ik keek ook enorm uit naar de komst van ons eerste kindje. Mels wist van het misbruik, maar ik had hem ook duidelijk gemaakt dat het een dichtgeslagen boek was. Ik besefte niet dat ik niet goed genoegd door alle pijn heengegaan was. In plaats daarvan was ik trots, dat ik nog gezellig kon omgaan met de dader. Nu denk ik: wat een onhoudbare situatie was dat. Voor de echte gevoelens was helemaal geen plek, omdat we het misbruik compleet verzwegen. Ik zat boven op een emmer, en hield met man en macht tegen dat het deksel eraf zou vliegen.” Mels vult aan: „Veel gedrag van Judith konden we niet goed plaatsen. Ze kampte met enorme angsten en was heel bang in het donker. ’s Nachts moest ik mee naar beneden als ze naar het toilet ging, omdat ze bang was iemand aan te treffen in huis. Op een gegeven moment ging ik ’s avonds niet meer weg, want alleen blijven durfde ze niet. Maar we koppelden dat heel lang niet aan het misbruik. De therapie was afgerond, de dader had sorry gezegd, dat was wel klaar, dachten we. Ondertussen ging het zich wreken dat de familie zo’n passieve rol had aangenomen vanaf het begin.” ## Grenzeloos Inmiddels was het gezin van Mels en Judith gegroeid met drie kinderen. Terwijl de impact van Judiths trauma nog niet duidelijk voor hen was, werkte het wel degelijk door in de opvoeding. „Door de miskenning van vroeger was ik voortdurend op zoek naar goedkeuring”, vertelt Judith. „Juist ook bij mijn eigen familie. Ik ging bizar veel met hen om. Daarbij ging ik volledig voorbij aan de behoeftes van onze eigen kinderen.” En dan schuin naar rechts: „Zeg ik dat goed, Mels? Ik kocht bijvoorbeeld alleen kleding die mijn familieleden leuk vonden en luisterde niet naar wat de kinderen zelf wilden dragen. En als ik merkte dat iemand last had van onze kinderen –al was het maar omdat ze om een snoepje vroegen– dan kon ik enorm lelijk tegen hen uitvallen.” Als er over je eigen grenzen heen gewalst is, ontstaat er een zekere grenzeloosheid bij jezelf, merkte Judith door haar trauma. „Ik kon me echt verliezen in mediagebruik of in winkelen. Of in het eten van koek en snoep. Ik was onverzadigbaar, er zat geen bodem in mijzelf. Dat is overigens nog steeds zo. Geestelijk gezien is Christus de Enige Rots in het leven. Maar als mens heb je ook een psychologische bodem nodig: dat het genoeg is wie je bent. Maar dat vond ik niet bij mezelf.” Het gevolg was dat Judith vooral veel weg was van thuis. „Vluchten is ook zo’n kernwoord als het gaat over de impact van een trauma. Dagenlang ging ik met zussen en vriendinnen op pad, terwijl we een heel druk gezin hadden. Het was chaos in mijn hoofd, ik kon niet overzien wat de gevolgen daarvan waren. Er ontstond steeds meer stress in ons huishouden. Mels ging steeds meer taken overnemen. Ik liet hem het eten regelen en was boos als hij de container niet aan de weg had gezegd. Steeds meer huishoudelijke taken kwamen op zijn schouders te liggen, zonder dat ik er erg in had hoe sterk de situatie aan het ontsporen was. Ik heb ons gezin echt meegesleurd in mijn grenzeloosheid. Ik werd de hoofdpersoon van ons huwelijk en dat vind ik zo erg als ik eraan terugdenk.” ## Patronen Voor Mels betekende het dat hij een secundair trauma opliep. Jarenlang ervoer hij de machteloosheid van het nooit genoeg kunnen geven. „Buitenstaanders vragen zich af hoe ik zover heb kunnen meegaan in het gedrag van mijn vrouw. „Je had aan de rem moeten trekken!” zeggen ze dan. Maar dat kon helemaal niet, want dan ontstond er pure paniek bij Judith. Als ik tegengas gaf, voelde het voor haar alsof ik haar afkeurde. En precies daar zat haar trauma. Dan ontstond er grote ruzie, vaak met de kinderen erbij. Pas als ik zei dat het wel meeviel, kalmeerde ze weer. Ik werd er gek van, maar het was de redding van ons huwelijk dat we het zo oplosten. Ondertussen ontstonden er wel scheve patronen door.” De omkeer komt als Judith zwanger is van de vierde. „Ik voelde paniek over die zwangerschap en ik dacht: wat is dit? Toen stuitte ik op een artikel over de link tussen misbruik en angst tijdens zwangerschap en bevalling. Steeds meer puzzelstukjes gingen op z’n plek vallen. Ik had gedacht dat ik niet kon bevallen en dat mijn impulsiviteit mijn huishouden in de weg zat. Maar ineens kwam de rol van mijn verleden naar boven.” Toen Judith deze ontdekking met haar ouders deelde, kwam er niet de gehoopte reactie. „Ze bagatelliseerden het misbruik opnieuw. De loyaliteit en de pijn die je dan tegelijkertijd voelt, zijn heel moeilijk.” Mels en Judith gaan op zoek naar een goede psycholoog. Hij helpt hen om te overzien wat de schade is en welke stap nu nodig is. „Uiteindelijk hebben we het contact met thuis voor onbepaalde tijd op pauze gezet. Dat was een moeilijk besluit, omdat je weet van het vijfde gebod. Maar alleen afstand kon heling geven. Zo’n keuze gooit hoe dan ook een bom in de familie. We wisten dat ons bericht naar de broers en zussen een splijtzwam zou worden. Mensen gaan hun eigen rol overdenken, ze krijgen schuldgevoelens of ervaren juist eigen pijn opnieuw. Je schudt aan ieders levensboom. Maar het was nodig, we moesten onszelf weer bij elkaar rapen.” ## Olifant Achteraf zien Mels en Judith dat de hulpverlening precies op het juiste moment op gang kwam. De oudste was inmiddels acht jaar oud. „Onze kinderen zeiden: „Papa en mama maken zo veel ruzie.” Dat was een signaal. Het trauma ging ons goede huwelijk overwoekeren. De kinderen kampten ook met angstklachten en met buikpijn, maar wij zochten de oorzaak daarvoor in situaties op school of in weinig drinken bijvoorbeeld.” Judith: „Nu denk ik: de klachten van de kinderen hadden absoluut alles te maken met mijn trauma. Dat trauma was een soort grote olifant in ons huis, waar iedereen zorgvuldig omheen stapte, terwijl niemand precies wist waar het eigenlijk over ging. Kinderen voelen een trauma feilloos aan, maar kunnen er geen woorden aan geven. Ze leven in feite met een geheim en merken daar de gevolgen van in huis.” Mels en Judith vragen zich nog altijd af wat de gevolgen hiervan op lange termijn zullen zijn bij de oudste twee kinderen. „Zij probeerden zich jarenlang goed te houden en hebben daarmee heel lang op eieren gelopen.” Judith ontdekte dat ze door haar trauma mentaal niet altijd beschikbaar was voor de kinderen. „Ik zat zomaar een uur voor me uit te staren op de bank, zonder dat ik kon reageren op de situatie om mij heen. Van mijn psycholoog leerde ik dat dat dissociëren heet. Ik was niet lui, maar ik ontsnapte aan de werkelijkheid om te kunnen overleven. En ondertussen knoopten de kinderen hier de dag aan elkaar. Het is echt pijnlijk om daaraan terug te denken. Ik voedde op in een verdoofde toestand.” ## Openheid Toen Mels en Judith in therapie gingen voor hun trauma, zochten ze hun weg in enerzijds openheid geven richting de kinderen en anderzijds hen zo min mogelijk belasten met het probleem. „Daarom hebben we het afstand nemen van de familie niet letterlijk benoemd. We hielden en houden kleinere verjaardagen dan voorheen, maar kinderen accepteren dat gewoon. We hebben de kinderen ook altijd vrijgelaten in het spelen met neefjes en nichtjes en in het langsgaan bij opa en oma. Over het misbruik van vroeger wilden we juist wel openheid geven. Maar wijzelf moesten daar eerst rustig naartoe groeien.” Heel bewust maakten Mels en Judith er geen groots en officieel moment van, toen ze het deelden met hun twee oudste kinderen. „Op een rommelige zondagavond voelde ik ineens: dit is een geschikt moment”, vertelt Judith. „Er waren weer lessen Wonderlijk Gemaakt geweest op school, dus ik heb het daaraan gekoppeld. „Hebben jullie het wel eens gehad over je grenzen en je privé?” vroeg ik hen. „En weet je ook dat niemand aan jouw lichaam mag zitten?” Toen ik vertelde dat dit bij mij wel gebeurd was, reageerden ze vrij normaal. Ze wilden vooral weten wie het gedaan had en of ik daarom soms naar de psycholoog ging. Voor mij was het spannender dan voor hen.” Heel bewust hebben Judith en Mels hun kinderen niet verboden om erover te spreken met anderen. „Dan zouden we hen weer een geheim opleggen en precies dat wilden we niet”, zegt Mels. „In plaats daarvan hebben we benadrukt dat we dit vertelden, omdat we hen groot genoeg vonden. We merkten dat ze aanvoelden dat het om een vertrouwelijk thema ging. We kunnen het verder loslaten. Aan de jongere kinderen gaan we het bij het ouder worden ook vertellen. Kinderen kunnen op dit gebied veel meer aan dan je denkt.” ## Argwaan Vooral Judith merkt dat de openheid een positieve uitwerking heeft op de opvoeding. „Trauma heeft alles te maken met controleverlies”, legt Mels uit. „Iemand die getraumatiseerd is, wil dat compenseren door in de opvoeding extra controle te pakken. Judith deed dat door heel veel vragen te stellen aan de kinderen als ze ergens hadden gespeeld. „Waar ben je geweest, wie was er, wat hebben jullie gedaan, hoe was het?” Achteraf noem je dat een begrijpelijke overbescherming, maar op dat moment vonden de kinderen en ik het vooral irritant. Zeker een kind begrijpt de reden van al die vragen niet en er komt weerstand.” :::author_streamer 1::: „Wantrouwen is bijna niet gerust te stellen”, knikt Judith, terugblikkend. „Na positieve antwoorden was mijn argwaan echt nog niet gesust. Nu kan ik veel beter loslaten. Ik peil rustig of de kinderen thuiskomen met een puberbui of dat er werkelijke iets is. De zwaarte is ervanaf, volgens mij is er nu gezonde controle. Als het nodig is, leg ik uit waarom ik de vragen stel en soms herhaal ik dat niemand aan je lichaam mag komen. Maar de grens tussen openheid en argwaan is dun. Pas zei onze dochter: „U vertrouwt mij niet!” „Ik stel deze vragen omdat ik zelf nare dingen heb meegemaakt”, legde ik uit. Toen zei ze: „Dan moet je dat niet op mij afreageren, dat moet je maar tegen de psycholoog zeggen.” Dat was voor mij echt een gift. Dat ze de vrijheid voelde om dat te zeggen. De kinderen komen soms met pittige vragen over het misbruik naar me toe. Dat is niet makkelijk, maar ik ervaar ze wel als een zegen. Ze laten zien dat openheid vertrouwen kan herstellen.” **** ## Steun Terwijl Mels en Judith nog volop in het traject van traumaverwerking zitten, merken ze hoe helpend de steun van omstanders kan zijn. „Zolang dat maar steun zonder oordeel en zonder oplossing is”, haast Mels zich te zeggen. „Juist voor oordelen ben je extra gevoelig als je getraumatiseerd bent. En een trauma is niet zomaar op te lossen. Daarom is het nodig dat iemand langdurig meeloopt en bereid is om een stukje mee te lijden. Gedeelde smart is echt halve smart. Vraag gerust naar het trauma, want oprechte vragen zijn niet pijnlijk. Die geven juist aan dat je gehoord en gezien wordt. Inhoudelijke reacties zijn ook niet nodig. Ik vergeet nooit de passage uit een boek over een man die alleen maar naast zijn getraumatiseerde vriend ging zitten. Hij veroordeelde de boosheid van zijn vriend niet, hij was er alleen maar. Precies dat geeft de moed om jezelf te herpakken.” Vooral Judith merkt dat ze nog een lange weg heeft te gaan, voordat haar trauma naar de achtergrond verschuift. „Een trauma kan weer tevoorschijn komen door een geur, een zinnetje in de krant of een opmerking die heel anders bedoeld is. Triggers zijn er massaal om je heen. Dat is heel moeilijk. Maar het is belangrijk om dan mild te zijn richting jezelf. Het is in deze fase prima om een troostkoek bij de koffie te eten op een moeilijke dag. Als het maar weer lukt om terug te keren naar openheid en begrenzing.” ## Heling Mels en Judith weten dat God hen zal helpen op het pad dat voor hen ligt. Maar ze zijn terughoudend om het geestelijke te benoemen. „Onhandige uitspraken rondom het geloof zijn ook heel pijnlijk geweest voor ons. „Als je jouw zondigheid leert zien, dan wil je het niet meer hebben over de zondigheid van de ander”, hoorden we dan. Maar dat mag je echt niet zeggen in de context van misbruik. Het geloof kan een goedkoop lapmiddel worden bij een trauma. Als je maar op God vertrouwd, komt het goed – die strekking. Maar traumaverwerking is keihard aan de slag gaan.” Ondanks de grote impact van het trauma op hun leven, zien Mels en Judith de toekomst hoopvol in. „Een trauma wordt soms een bezetter genoemd en dat is een terechte omschrijving. Het is een intense macht die je leven in alle facetten bezet. En ongewild geef je dat aan je omgeving door. Maar heling is echt mogelijk. Er is zo veel rust en diepe verbondenheid gekomen in ons gezin. Ook iets als humor helpt enorm om de dingen te relativeren en om elkaar te blijven vinden. Het herstel gaat stap voor stap. Soms vallen we en kost het veel energie om op te staan. Maar terugkijkend kunnen we niets anders zeggen dan dat de Heere er steeds geweest is om ons te ondersteunen.” * De echte namen van Mels en Judith zijn bekend bij de redactie. :::kader 1::: :::kader 2:::

Opvoeden terwijl je met een trauma worstelt

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Opvoeden terwijl je met een trauma worstelt

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram