Over powernaps, verstorend blauw licht en andere slaperige aangelegenheden

## Waarom heeft de een veel slaap nodig en kan de ander met een paar uurtjes toe? Je herkent het misschien wel: terwijl jij aan een nacht van acht uur amper genoeg hebt om je ogen open te houden, vertelt een collega je opgewekt dat hij hooguit vijf uur op bed heeft gelegen. Hoe kan dat? Hoeveel slaap je nodig hebt, wordt onder andere bepaald door je genen. Onderzoekers hebben aangetoond dat sommige mensen door een zeldzame genetische mutatie maar vier tot zes uur slaap nodig hebben om te herstellen na een lange dag. Mensen die met minder slaap toe kunnen, bereiken vaak sneller en efficiënter de diepe slaapfasen waarin het fysieke en mentale herstel plaatsvindt. Een langslaper is, kortom, niet ongezonder dan een kortslaper, het is simpelweg de biologische behoefte van het lichaam. Uiteindelijk is het belangrijk dat lichaam en geest voldoende tijd krijgen om te herstellen. Als de juiste balans ontbreekt, zullen we dat op den duur merken. Overigens verandert de slaapbehoefte naarmate we ouder worden. Kinderen en tieners hebben meer slaap nodig dan volwassenen, terwijl ouderen 's nachts vaak minder lang én lichter slapen. ## Werkt een powernap? Grote kans dat je op je werk na de middag niet even een uiltje kunt knappen. Maar veel mensen zouden zo’n korte slaappauze –een ”powernap”– wel kunnen gebruiken. Hoe werkt dat eigenlijk? Een kort dutje van 10 tot hooguit 30 minuten in de vroege namiddag vermindert stress en laadt de mentale ‘batterij’ op zonder in een diepe slaap te raken. Dat werkt vaak beter dan koffie – voor veel mensen toch hét ‘medicijn’ tegen slaap. Volgens wetenschappers verhoogt een powernap onze waakzaamheid en concentratie en kunnen we ons na zo’n mentale pauze beter concentreren. Ook daalt het aantal stresshormonen in ons lijf. Door de energieboost die we ervan krijgen, worden we ook nog eens vrolijker. Daar komt nog bij dat regelmatige, korte dutjes goed zijn voor de gezondheid van ons hart. Voordelen genoeg dus, maar dan moet je het wel goed aanpakken. Een ”nap” van 10 tot 20 minuten werkt het best. Lig je langer, dan is de kans groot dat je dieper wegzakt en duf wakker wordt. Ga bovendien meteen na de middag liggen. Hoe later op de dag je een uiltje knapt, hoe groter de kans is dat je ’s nachts wakker ligt. ## Hoe komt het dat je soms schokt voordat je in slaap valt? Zul je zien: sta je op het punt om in slaap te vallen, ben je opeens klaarwakker omdat je lichaam een enorme schok geeft. Wat gebeurt er op zo’n moment? Die schok vlak voordat je in slaap valt, heet een ”hypnagoge schok” of ”slaapstuip” . Op zo’n moment trekken je spieren onwillekeurig samen. Dat gebeurt doordat je hersenen de snelle ontspanning van je spieren tijdens het inslapen verkeerd interpreteren, als een valpartij. De schok is dus eigenlijk bedoeld om je te corrigeren. Een slaapstuip ontstaat op het moment dat je in slaap valt, maar je hersendelen nog niet zo ver zijn. Je lichaam ontspant namelijk snel, terwijl je hersenen nog deels wakker zijn. Het is een onschuldig fenomeen en je bent niet de enige die er last van heeft: 60 tot 70 procent van de mensen ervaart weleens een slaapstuip. Mocht je ’m vervelend vinden: stress, angst, cafeïne, overmatige vermoeidheid of een oncomfortabele lighouding kunnen van invloed zijn op een slaapstuip. Probeer deze oorzaken uit te bannen om gewoon zonder schokken naar dromenland af te glijden … ## Wat is slaapwandelen precies? De meeste mensen zullen niet in nachtjapon op het dak klimmen of de koelkast leeg eten, maar slaapwandelaars halen soms de gekste capriolen uit. Waardoor stappen ze ’s nachts al slapend uit bed? Slaapwandelaars hebben eigenlijk last van een slaapstoornis. Die zorgt ervoor dat ze tijdens hun diepe slaap uit bed stappen, terwijl hun hersenen grotendeels in ruststand zijn. Zonder dat ze zich ervan bewust zijn, beginnen ze te lopen, te praten, zich aan te kleden of zelfs hun brood te smeren. Ze dromen niet, maar hebben alleen last van een actief lichaam. Vaak duurt een nachtelijke wandeling maar een paar minuten, maar soms zijn de wandelaars wel een halfuur in de weer. Slaapwandelen –”somnambulisme” in vaktermen– komt vooral voor bij jonge kinderen. De meeste kinderen groeien eroverheen, anderen blijven het tot hun volwassenheid houden. Mocht je midden in de nacht een slaapwandelende huisgenoot tegenkomen, dan kun je die het beste gewoon weer naar bed begeleiden. Zorg verder voor een veilige omgeving om ongelukken te voorkomen. ## Hoe kan blauw licht van telefoons je slaap verstoren? Je stuurt nog even een appje voordat je je nachtlampje uit doet of checkt het laatste nieuws voordat je op één oor gaat – en prompt lig je de komende anderhalf uur wakker. Hoe kan dat? De schermen van mobiele telefoons stralen blauw licht uit. Dat remt de natuurlijke productie van het slaaphormoon melatonine. Onze hersenen denken bij het zien van het blauwe licht namelijk dat het dag is, waardoor ze alerter blijven. En dat moet je nu net niet hebben voor je onder zeil gaat … De gevolgen gaan overigens verder dan alleen niet in slaap vallen: je voelt je de volgende dag namelijk ook vermoeider – en dat kan je flink opbreken op school of op het werk. :::author_streamer 1::: Wil je een goede nacht maken, dan kun je je telefoon maar beter ruim op tijd wegleggen – onderzoekers adviseren om dat minstens een uur voordat je gaat slapen te doen. Gebruik de nachtmodus of blauwlichtfilter op je telefoon. Mocht je nog wat willen lezen, kies dan voor een fysiek boek – simpelweg omdat de bladzijden geen blauw licht uitstralen. Ervaar je een grote verleiding? Leg de telefoon dan ’s avonds zo ver mogelijk weg en schaf een gewone wekker aan. ## Sliepen mensen vroeger echt twee keer per dag? Het klinkt als een droom voor slaapliefhebbers: onze voorouders sliepen twee keer per dag. Klopt dat? Zo ja, waarom deden ze dat? Ja, dat klopt. Met name in de tijd vóór de industriële revolutie –dus al zo’n drie eeuwen geleden– braken de mensen de nacht in twee delen. Ze hadden dus geen nachten van acht uur, zoals wij die tegenwoordig hebben. Wetenschappers noemen dit een gesegmenteerde slaap. Uit historische bronnen blijkt dat mensen kort na zonsondergang naar bed gingen voor hun eerste slaap. Ze werden vaak rond middernacht een uur of langer wakker. Daarna volgde hun tweede slaap tot de ochtend. In de wakkere periode lazen ze wat, gingen ze in bad, praatten of rookten ze of deden ze klusjes in huis (maar vermoedelijk geen luidruchtig werk). Toen de lantaarnpalen –en later gloeilampen– hun intrede deden, gingen mensen later naar bed. Dat was het moment waarop ze één lange ruk gingen maken. ## Wat is het beste moment om je wekker te zetten? Of je er nu vroeg uit moet omdat je op de vrachtwagen stapt of lekker kunt uitslapen omdat je schooldag later begint: er komt een moment dat je uit bed moet stappen – en daar kun je maar beter op voorbereid zijn. Wanneer laat je je wekker gaan? Dat moment bepaal je aan de hand van je slaapcycli. Eén zo’n cyclus duurt 90 tot 120 minuten en bestaat uit vier fasen. In de sluimerfase val je in slaap en slaap je licht. Daarna volgt de lichte slaap, waarin je hartslag en ademhaling vertragen en je hersenactiviteit afnemen. Beland je daarna in de diepe slaap, dan kun je maar moeilijk wakker worden. Tijdens de REM-slaap zijn je hersenen vervolgens volop actief om al je prikkels te verwerken. Daarna volgt een wekperiode waarin je weer lichter slaapt. Is de wekperiode voorbij, dan beginnen de vier fasen opnieuw. Houd in je slaapplanning dus rekening met perioden van ongeveer 1,5 uur. Je staat dan min of meer aan het einde van een cyclus op en bent minder suf dan wanneer je uit je diepe slaap wordt gerukt. Vind je het lastig om wakker te worden? Koop dan een wake-upwekker: die bootst de zonsopkomst na en zorgt ervoor dat je op een natuurlijke manier wakker wordt. Daardoor voel je je een stuk frisser als de dag begint.

Over powernaps, verstorend blauw licht en andere slaperige aangelegenheden

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Over powernaps, verstorend blauw licht en andere slaperige aangelegenheden

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram