Spoorzoeken in Trier, de stad van Athanasius, Ambrosius en Olevianus

Echt mooi kun je de Porta Nigra niet noemen, maar hij maakt wel indruk. Het zwart uitgeslagen poortgebouw, ooit onderdeel van de 3 meter dikke stadsmuur, werd de mascotte van Trier. Inmiddels is het 36 meter brede, 30 meter hoge en 21 meter diepe bouwwerk van zandsteen bijna 1850 jaar oud. Een border met kleurige bloemen aan de voet van de publiekstrekker zorgt voor wat fleur. Op de benedenverdieping van de oostelijke toren liet de Griekse monnik Simeon zich in 1028 vrijwillig opsluiten. Na zijn dood, zeven jaar later, werd hij door aartsbisschop Poppo van Trier heilig verklaard. Als eerbewijs aan de kersverse heilige liet Poppo de kolossale poort verbouwen tot een dubbele kerk. De onderste bestemde hij tot parochiekerk voor het gewone volk, de bovenste tot kloosterkerk voor de naastgelegen abdij. Ze brengen de toerist eeuwen terug in de tijd. :::inline_image 1::: Achter de poort begint de Simeonstrasse, die uitkomt op het marktplein met de beroemde Petrusbrunnen. De fontein werd in 1595 vervaardigd door beeldhouwer Hans Ruprecht Hoffman. Het kunststuk bevat een scala aan beelden, met aan de top de heilige Petrus, schutspatroon van de stad. Het plein is omgeven door monumentale gebouwen, waaronder de Marktkirche St. Gangolf. Hier preekte ooit ds. Kunemann Flinsbach, vriend en geestverwant van Caspar Olevianus. Totdat hij gedwongen de stad moest verlaten. ## Domkerk Onder de Romeinen telde Trier al zo’n 80.000 inwoners. Volgens de Romeinse geschiedschrijving stichtte keizer Augustus de stad rond 15 voor Christus. Het ”Rote Haus”, op de overgang van het marktplein naar de Dietrichstrasse, beweert dat Trier nog veel ouder is. Op de gevel van het pand, nu een restaurant, staat in het Latijn: „Eerder dan Rome stond Trier duizend en driehonderd jaar. Moge het voortbestaan en zich verheugen in eeuwige vrede, amen.” Die vrome wens ging niet in vervulling. Aan het eind van 1944 verviel meer dan een derde van de stad tot puin, door oorlogsgeweld. De meeste monumentale panden werden in de naoorlogse jaren herbouwd, zoals in tal van andere historische Duitse steden. Een prestatie die blijft imponeren, door de kwaliteit en snelheid. :::inline_image 2::: Vanaf het marktplein loopt een straatje naar de machtige romaanse domkerk St. Peter en de eraan vastgebouwde Liebfrauenkirche, waarschijnlijk de oudste gotische kerk van Duitsland. De kansel en altaarstukken van de dom zijn van een indrukwekkende schoonheid, al werd de kerk vooral beroemd door de ”heilige rok” van Christus. De heilige Helena, moeder van Constantijn de Grote, zou de rok tijdens haar verblijf in Jeruzalem gevonden en vervolgens naar Trier overgebracht hebben. Om die reden werd ze door de paus heilig verklaard. Er lopen tientallen bezoekers door de kathedraal, geïmponeerd door de pracht, de hoogte van de gewelven en de lichtval door de ramen. ## Basiliek In de tijd van Constantijn de Grote stond hier de kerk die onder zijn bewind verrees op de restanten van een Romeins paleis. Volgens de overlevering was dat het paleis van zijn moeder, die door haar overspelige echtgenoot naar Trier was verbannen. Ze stond het paleis af voor de bouw van een kerk. Van handelsstad en bestuurlijk centrum van de regio had Trier zich ontwikkeld tot hoofdstad van het westelijke deel van het Romeinse Rijk. Tussen 293 en 395 resideerden hier zes keizers, onder wie Constantijn de Grote, de keizer die het christelijk geloof tot staatsgodsdienst maakte. Hij liet de stad ook een basiliek na, al kreeg die pas later de functie van kerk. Het immense gebouw –67 meter lang, 27 meter breed en 30 meter hoog– was aanvankelijk de troonzaal van het keizerlijk paleis. Afgezien van het Pantheon in Rome was het in die tijd de grootste binnenruimte. De buitenmuren waren gepleisterd, de binnenmuren bekleed met marmer. Al die luxe is verdwenen. Nu kun je de Basilica net zo min als de Porta Nigra een schoonheid noemen, maar door de omvang imponeert ze wel. En het is een bijzonder idee dat de bekende kerkvader Ambrosius van Milaan er al naar stond te kijken. De zoon van de Romeinse prefect van Gallië, behorend tot de oude adel van Rome, werd in 339 te Trier geboren. ## Athanasius Hier liep ook kerkvader Athanasius tijdens zijn eerste verbanning, van 336 tot 337. Vanwege zijn vurige verdediging van de godheid van Christus tegenover Arius en zijn volgelingen moest de bisschop van Alexandrië zijn stad en kudde verlaten. Hoewel het Concilie van Nicea, bijeengeroepen door Constantijn de Grote, het arianisme had veroordeeld, bleef het invloedrijk. Op last van Constantius II, zoon van Constantijn de Grote, werd Athanasius afgezet en verbannen naar Trier. Hij verbleef er bij de hem gunstig gezinde bisschop Maximinus en genoot de bescherming van Constans I, broer van Constantius II, die regeerde over het westelijke deel van het rijk. :::inline_image 3::: Vanuit de Duitse stad, ver van zijn geboorteplaats en bisschopszetel, bleef Athanasius zijn standpunt verdedigen en beïnvloedde hij ook de westerse bisschoppen. Of hij er Ambrosius ontmoette, is onbekend. Zeker is dat de latere bisschop van Milaan diepgaand door de kerkvader uit het oosten werd beïnvloed. Hij zette dienst strijd tegen het gedachtegoed van Arius met kracht voort. ## Olevianuszaal Sinds 1846 doet de basiliek van Constantijn dienst als evangelisch-lutherse kerk. Elke doordeweekse dag is er om halftwaalf een ”Andacht” van tien minuten, met inleidend orgelspel, Schriftlezing, een korte overdenking, gebed en afsluitend orgelspel. Vandaag leidt Pfarrer Thomas Luxa de samenkomst. Een vijftigtal mensen heeft, verspreid over de immense ruimte, een plaats gezocht. De klanken van het orgel worden weerkaatst door de torenhoge stenen wanden. In zijn korte meditatie, die begint met herinneringen aan een vakantie aan de Bretonse kust, wijst Luxa op het onderscheid tussen Constantijn de Grote en Jezus Christus. „Constantijn was een krijgsman en heerser die hier zijn troonzaal had. Jezus laat er nu Zijn vrede verkondigen.” :::inline_image 4::: Voor in de basiliek geeft een deur toegang tot de zijbeuk waar de gemeentezaal van de evangelisch-lutherse kerk is te vinden. Die kreeg de naam Caspar Olevianuszaal. De officiële ingang, aan de buitenzijde van de basiliek, is omgeven door een barok portaal. Ernaast hangt een bronzen plaat met een afbeelding van Olevianus, informatie over zijn geboorte- en sterfjaar en over zijn betekenis voor de Reformatie. ## Catechismus De zoon van een raadsheer in Trier studeerde rechten aan de universiteiten van Parijs, Orleans en Bourges. Daar kwam hij in aanraking met de reformatorische ideeën. Na zijn bekering reisde hij naar Genève, om bij Calvijn theologie te studeren. In de zomer van 1559 keerde hij op aandringen van Guillaume Farel terug naar Trier, om als 23-jarige in zijn geboortestad het Evangelie van vrije genade uit te dragen. :::inline_image 5::: Die mogelijkheid kreeg hij niet voor lange tijd, ondanks de steun van de reformatorisch gezinde burgemeester. Aartsbisschop en keurvorst Johann VI von der Leyen zette de tegenaanval in. Drie schepenen die achter Olevianus stonden, werden geschorst. Het bisschoppelijke leger drukte vervolgens de poging tot reformatie de kop in. Aanhangers van de nieuwe leer kregen inkwartiering of werden gevangengezet. Dankzij keurvorst Frederik III van de Palz kwamen ze vrij, maar alle protestanten moesten de stad verlaten. Ook Olevianus trok mee naar Heidelberg, de hoofdstad van het vorstendom. Door de keurvorst werd hij aangesteld tot professor aan het pas opgerichte Collegium Sapientiae. Hij verwierf blijvende bekendheid door zijn aandeel aan de Heidelbergse Catechismus. Zijn geboortestad zou hij niet meer zien. Hij overleed in Herborn. „Bent u zonder twijfel zeker van uw zaligheid, zoals u deze aan anderen hebt onderwezen?” werd hem op zijn sterfbed gevraagd. „Certissimus sum”, luidde zijn antwoord, in het Latijn. „Ik ben nergens zó zeker van.” In Trier is hij vrijwel vergeten, maar de bronzen gedenkplaat aan de basiliek van Constantijn houdt voor passanten de herinnering aan de hervormer van de stad levend. En brengt hen hopelijk bij de gouden catechismus die mede door hem werd opgesteld. :::kader 1:::

Spoorzoeken in Trier, de stad van Athanasius, Ambrosius en Olevianus

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Driedaagse Terdegereis naar Trier 19-21 mei

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Spoorzoeken in Trier, de stad van Athanasius, Ambrosius en Olevianus

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Driedaagse Terdegereis naar Trier 19-21 mei

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram