Tineke van der Waal weet zich geïnspireerd door Willem en Betsy Groen van Prinsterer

Het interview, in de tuin, is een welkome onderbreking van de maalstroom waarin Tineke van der Waal zich bevindt. Het schrijven van een beeldbiografie over het echtpaar Groen van Prinsterer, in samenwerking met Reveilkenner Hendries Boele, slokte haar de laatste maanden bijna volledig op. „Gelukkig komt de eindstreep nu in zicht.” ### _Hoe ontstond het idee?_ „Vorig jaar heb ik samen met Hendries het blad De Waarheidsvriend een paar maanden in de lucht gehouden, tot de komst van een nieuwe hoofdredacteur. Tijdens een van de gezamenlijke ritten zei hij dat ik een boek zou moeten schrijven over Groen, omdat in 2026 wordt herdacht dat hij 150 jaar geleden overleed. Mijn eerste reactie was negatief. Wat valt er nog aan nieuws over Groen te melden? Bovendien is er een wetenschappelijke biografie in de maak. Ik constateerde dat een boek over Betsy, koningin van de weldadigheid, wel heel leuk zou zijn. Op haar persoon, leven en betekenis hebben we minder zicht. Daarna ontstond het idee om een beeldbiografie van beiden samen te stellen en hun leven op die manier dicht bij een breed publiek te brengen. Ik heb meteen gezegd: „We gaan het dan wel samen doen.” Die samenwerking verliep vanaf het begin heel goed.” ### _Wat moet ik me precies voorstellen bij een beeldbiografie?_ „Het levensverhaal van Willem en Betsy, ondersteund met meer dan tweehonderd foto’s. Die laten zien wie hun familie was, waar ze hebben gewoond, wat ze hebben gedaan en geschreven, wie tot hun netwerk behoorden … Omdat ze allebei afkomstig waren uit vooraanstaande en gefortuneerde families, is er veel beeldmateriaal. Dat geeft echt een meerwaarde aan het boek, al komen we ook met nieuwe informatie.” ### _Hoe kwamen jullie aan het beeldmateriaal?_ „Betsy overleed drie jaar na Willem. Alle persoonlijke documenten kwamen terecht op de Fraeylemaborg in het Gronings Slochteren, eigendom van Betsy’s tantezegger mr. Jan Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren. Het archief bleef bijna 150 jaar gesloten, maar ging in 2024 open. Het is nu ondergebracht in de Groninger Archieven. Daar heb ik een aantal dagen gezeten. Met honderden foto’s ging ik weer naar huis.” :::inline_image 1::: ### _Had je ook direct contact met nazaten van Betsy?_ „Willem en Betsy kregen zelf geen kinderen. Ik heb wel contact met jonkvrouw Mieke van Panhuys, die op de Fraeylemaborg opgroeide en me over “oom Groen” kon vertellen. Ze woont nu in het bijbehorende Regthuys van Slochteren. Ik ben een avond bij haar op bezoek geweest. Ze heeft nog een schrijfkistje van Betsy op zolder staan. Ook de aktetas van Willem, waarin met goudkleurige letters zijn naam is gegraveerd, bleef bewaard. Je komt op die manier heel dicht bij hun leven. Betsy vind ik minstens zo boeiend als Willem. Ik denk dat onze ontdekkingen over haar ook op hem nieuw licht werpen. Nooit eerder werkte ik aan zo’n mooi project. Vaak denk ik: dat ik dít mag lezen en mag zien. Het voelt als een voorrecht.” ### _Welke indruk laat het totaal aan beeldmateriaal na?_ „Het toont hoe Willem en Betsy hun tijd, talenten en geld hebben besteed. Hij vooral in het publieke leven, zij op sociaal en maatschappelijk gebied. Het zijn twee bijzondere mensen geweest, die dicht bij God leefden, veel van elkaar hielden en elkaar aanvulden en versterkten. Het is geweldig om de brieven te lezen die ze aan elkaar schreven. Ze waren zo vermogend dat ze niet hoefden te werken en een comfortabel leven hadden kunnen leiden. In plaats daarvan kozen ze ervoor zich onvermoeibaar in te zetten voor anderen en hun vermogen ten dienste van hun christelijke roeping te stellen. Door hun netwerk konden ze veel in gang zetten. Dat deden ze met vuur, vanuit hun liefde tot God, de naaste en hun land. Willem heeft als historicus een christelijk-nationale kijk op Nederland. Hij ziet het als zijn roeping om het christelijke vast te houden voor de samenleving en ook concreet gestalte te geven. Mijn indruk is dat ze alles samen bespraken en elkaar stimuleerden. Ik moest glimlachen toen ik zag dat Willem Betsy op haar 68e verjaardag de koopakte van een danshuis in een beruchte Haagse buurt overhandigde en zij het pand vervolgens tot een evangelisatiegebouw maakte.” ### _Wanneer raakte je geboeid door Groen van Prinsterer?_ „Het is een soort jeugdzonde dat ik tijdens mijn studie geschiedenis in Leiden niet echt in hem geïnteresseerd was. Wel heb ik op het Leidse dispuut Panoplia van de CSFR een Reveilkring geleid, samen met huisgenote Hilke Vermeer, nu de vrouw van ds. Pieter den Ouden. Het Reveil is een bijzondere beweging geweest, waar we nog steeds veel sporen van zien. Zonder het Reveil waren we waarschijnlijk een land als Frankrijk of Engeland geweest. In 2001 wijdde het RD, waar ik intussen werkte, een bijlage aan Groen, tweehonderd jaar na zijn geboortedag. Daar werkte ik aan mee en zo ontstond mijn fascinatie voor Groen. Op een veiling in Utrecht kocht ik een meter boeken en brochures van en over hem. Zo leerde ik ook Betsy kennen. Ik ontdekte al snel dat zij zeker zo interessant is. Later in dat jaar organiseerde ik een stadswandeling in Den Haag, met het echtpaar Groen als thema. Daar ben ik mee verdergegaan toen ik eind 2015 stopte met mijn werk als eindredacteur bij De Waarheidsvriend. Door Covid kwam er een einde aan en ging ik me richten op de genderthematiek. Het achterliggende jaar was ik weer volop bezig met Willem en Betsy. Ik ben van die mensen gaan houden en bewonder ze om de keuzes die ze maakten. Ze inspireren me door hun geloofshouding.” ### _Hoe zou je Betsy typeren?_ „Als een gedreven, warme, sociale en praktische vrouw. Ook een leuk iemand. Op een gegeven moment noteert Willem de Clercq in zijn dagboek: „Betsy was er niet bij, dus het was minder levendig.” Voor iedereen had ze een goed woord. Zat iemand in de put, dan beurde zij die persoon op. Hoewel ze uit een patriciërsgeslacht kwam, was ze ongevoelig voor rangen en standen. Vanuit haar eigen sociale laag kreeg ze kritiek vanwege het feit dat ze zelf de achterbuurten introk om hulp te verlenen, maar daar stoorde ze zich niet aan. Ze dacht heel onafhankelijk. Bepalend was voor haar wat de Heere Jezus zou doen. Als ze een probleem zag, ging ze op zoek naar een oplossing. Zo ontstonden in de loop der jaren veel initiatieven, waarvan sommige voor mij tot begin dit jaar onbekend waren.” :::inline_image 2::: ### _Zoals?_ „Allerlei verenigingen, die inmiddels ook weer opgeheven zijn. Tot een paar weken geleden ontbrak één puzzelstukje. In archiefstukken kwam ik intekenlijsten tegen, maar onduidelijk was voor welk doel. Het blijkt de totstandkoming van de Vrije Universiteit in Amsterdam te zijn; ook daar was ze dus bij betrokken. Willem is dan al overleden. Ze wordt wat terughoudender als iemand haar zegt dat hij het niet helemaal eens zou zijn geweest met de grondslag van de VU.” ### _Welk geschrift van Groen staat voor jou inhoudelijk bovenaan?_ „Zijn hoofdwerk is onmiskenbaar “Ongeloof en revolutie”. Daarin verwoordt hij zijn centrale boodschap: ongeloof baart revolutie. Wie God loslaat is overgeleverd aan zichzelf, persoonlijk en als samenleving. Die boodschap blijft actueel. Als hij even in onze tijd mocht kijken, zou hij niet weten wat hij zag en tegelijk niet verbaasd zijn.” ### _Wat boeit je in zijn persoon?_ „Zijn volharding, veelzijdigheid – hij heeft over vrijwel alle onderwerpen in zijn tijd geschreven – en zijn onafhankelijke denken. Hij zocht naar de oorzaak en de geest achter de ontwikkelingen die hij waarnam. In het debat ging het hem om de inhoud; hij was niet van de handige routes en gesprekken in achterkamertjes. Mede omdat hij juist het debat heel belangrijk vond. Door die houding kwam hij geregeld alleen te staan. Hij koos niet de gemakkelijke weg, wel de weg die hij naar zijn overtuiging moest gaan. Net als bij Betsy speelde zijn karakter daarin een rol, maar de belangrijkste reden was zijn diepe besef van afhankelijkheid van God.” ### _Op welke wijze inspireert het echtpaar Groen je in het werk dat je doet?_ „Niet heel bewust, onbewust natuurlijk wel. Ik heb grote waardering voor die mensen en probeer van betekenis te zijn in het werk dat ik doe en alles wat op me afkomt. Het moet relevant zijn. Dat heb ik ook van thuis meegekregen. Geslacht en gender is voor mij een belangrijk onderwerp geworden. Toen ik me erin ging verdiepen, ontdekte ik dat er sprake is van een culturele revolutie. In eerste instantie onder de radar, maar met grote gevolgen. De drijvende krachten achter deze ontwikkeling waren zich hiervan bewust, de rest van de samenleving niet. Terwijl er in de Europese wetgeving al veel werd vastgelegd. Het wachtte alleen nog maar op toepassing en uitwerking. Op een gegeven moment sliep ik er bijna niet meer van, omdat ik wist dat deze ontwikkeling vooral minderjarigen en psychisch kwetsbare mensen zou gaan raken. Ga je aan je geslacht sleutelen, dan is dat meestal onomkeerbaar. Ik zag het als een taak en roeping om bewustwording te creëren. Ik weet dat er mensen zijn voor wie genderdysforie een realiteit is, bij wijze van spreken vanaf de box, maar dat staat voor mij los van de nieuwe gendertheorie. Die wil identiteit een nieuwe definitie geven, waarbij het gevoel leidend is en gender ondergeschikt wordt aan geslacht. Gabriele Kuby, auteur van “De seksuele revolutie”, heeft mijn ogen hiervoor geopend. Het feit dat het thema in Nederland nauwelijks in beeld was, maakte me ongerust.” ### _Hoe ging je te werk?_ „Ik heb contact gelegd met de NPV; in 2020 is los daarvan een kleine denktank gevormd. Zelf ben ik in het RD gaan publiceren over dit onderwerp. Zo objectief mogelijk, om inzicht in de ontwikkelingen te geven. Ik besefte dat het een spannend onderwerp is, maar kreeg voornamelijk positieve reacties. Wel heb ik voor de zekerheid ons huisadres van mijn website gehaald. Op een gegeven moment is er contact geweest met Bijbels Beraad M/V; dat wilde ons denktankje daarmee integreren. Dat hebben we niet gedaan. Bijbels Beraad M/V richt zich op de reformatorische gezindte, terwijl wij meer een roeping richting de gehele samenleving zien en daarin ook naar brede samenwerking zoeken. Indirect is zo de recent verschenen “Gendergids” ontstaan.” :::inline_image 3::: ### _Je had zitting in het bestuur van NET Foundation en trad onlangs toe tot het bestuur van Schreeuw om Leven. Wat trekt je in dit werk._ „Als je ervoor wordt gevraagd, moet je een goed argument hebben om nee te zeggen. Bij NET zaten mijn termijnen erop toen Schreeuw om Leven aanklopte. Ook dat is een heel mooie organisatie, passend bij de geest van het Reveil. Betsy had die kunnen starten. Het is prachtig wat deze mensen doen, tegelijk ook spannend. Er is sprake van een strijd tussen licht en duisternis. In de tussentijd heb ik meegewerkt aan de heroprichting van Protestants Nederland, waarvan ik nu bestuurslid ben. We willen de organisatie voortzetten op de wijze zoals die ooit is gestart, als stem van de kerk in de brede samenleving. Om het christelijke geluid te versterken en ter ondersteuning van christelijke partijen en bestaande verenigingen voor specifieke doelen. Het eerste initiatief was aandacht vragen voor de betekenis van de zondag, in samenwerking met onder meer de Vereniging voor Zondagsrust.” ### _Het effect is waarschijnlijk nihil._ „Als ik denk vanuit Groen, zeg ik: daar zijn wij niet verantwoordelijk voor. Daarom vind ik het ook jammer dat de Gereformeerde Bond onlangs besloot te stoppen met de gewoonte om namens de jaarvergadering een telegram aan de koning te sturen en gezamenlijk het Wilhelmus te zingen. Je kunt zeggen dat zo’n traditie niet meer van deze tijd is, maar ze gaf wel uitdrukking aan de verbondenheid van kerk, land en overheid. Mijn indruk is dat we als kerken op zondag meer en indringender zouden kunnen bidden voor ons land en volk, voor hen die politieke verantwoordelijkheid dragen en ook voor het koningshuis. Dat is iets wat we van Groen kunnen leren. Er wordt gezegd dat hij knielde als hij vanuit zijn huis aan de Korte Vijverberg naar het Torentje keek. Dat weten we natuurlijk niet zeker, maar het doet je wel beseffen hoezeer de voorbede van de christelijke gemeente nodig is, vandaag misschien wel meer dan ooit.” ### _Je geeft ook catechisatie. Mooi om te doen?_ „Ja, onze gemeente werkt met mentorcatechese. Tijdens het eerste halfuur wordt kennis gedeeld, vaak door de predikant. In het tweede halfuur gaat de groep in kleine groepjes uiteen en leid ik zo’n mentorgroepje. Daarmee doe ik dan Bijbelstudie. Ik voel me betrokken op de jongeren van de gemeente en wil actief bijdragen aan hun vorming. Waarbij ik me ervan bewust ben dat het eigenlijke werk thuis moet gebeuren, in het gezin. De catechese is aanvullend.” ### _Hoe beleef je deze tijd als vrouw en moeder?_ „Ik ben geen somber mens, maar maak me wel zorgen. Toen ik volop met het thema gender bezig was, zat ik veel op Twitter en andere sociale media om ook via die kanalen mijn stem te laten horen. Totdat ik merkte dat ik neerslachtig werd van alles wat ik voorbij zag komen. De strijd van de machten kwam sterk op me af. Het was goed dat ik me na de ”Gendergids” met iets positiefs bezig kon houden. Willem en Betsy waren een cadeau. Ik heb ook mooie gesprekken over de verschillende thema’s met mijn dochters, op een spontane, natuurlijke manier. Daar ben ik dankbaar voor.” ### _Is de tijd waarin we leven de slotfase van de laatste dagen?_ „Ja, dat denk ik wel. Je ziet dat de dingen zich versnellen, terwijl steeds meer macht geconcentreerd raakt op plaatsen waar niemand nog echt invloed kan uitoefenen. Dat geldt de politiek, maar ook techniek en economie. Het heeft iets apocalyptisch. Ik ben me steeds meer gaan richten op het Koninkrijk; dat wat God doet, gedaan heeft en zal doen. Daar gaat het om. We zijn geneigd om ons vertrouwen te stellen op de dingen van het hier en nu, of op onszelf. Dat is zonde. We leven hier maar een korte tijd, ons werkelijke houvast ligt in de eeuwige woorden van God. Die vormen het vaste fundament, waarbij ik hoop te blijven. Jezus heeft gezegd: „Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde.” In gehoorzaamheid daarbij leven geeft moed. Geloven betekent voor een belangrijk deel eenvoudigweg gehoorzamen; de rest is aan de Heere. Het geeft hoop dat Hij God is en kan scheppen waar helemaal niets is. Dat geldt in mijn persoonlijke leven, maar ook in onze samenleving en ons werelddeel.” :::kader 1:::

Tineke van der Waal weet zich geïnspireerd door Willem en Betsy Groen van Prinsterer

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Tineke van der Waal weet zich geïnspireerd door Willem en Betsy Groen van Prinsterer

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram