Veerse dichter Valerius blijkt betrokken bij oprichting WIC

Valerius wordt ergens tussen 1570 en 1575 geboren in Middelburg. Het precieze geboortejaar en de naam van zijn moeder zijn niet bekend. Rustig is het bepaald niet rond de tijd van zijn geboorte. Vijf dagen na de inname van Den Briel op 1 april 1572 kiest Vlissingen de kant van Willem van Oranje. Ook andere Zeeuwse plaatsen kleuren Oranje, maar Middelburg niet blijft trouw aan de Spaanse koning. Vanaf 1572 belegeren Geuzen de stad daarom meerdere keren tot Middelburg zich begin 1574 uiteindelijk overgeeft. In die onrustige tijd heeft François Valéry, een Franse immigrant, een baan in het leger. Mogelijk komt hij in Middelburg een vrouw tegen. In ieder geval wordt hij de vader van Adriaen. Als zijn zoon een jaar of tien is, krijgt zijn vader een administratieve functie bij de legerleiding. En als zoonlief rond de twintig is, wordt zijn vader notaris. Middelburg lijdt flink onder de belegering. De roomse Westmonsterkerk, vóór de belegering toch al gehavend door de Beeldenstorm en een brand, verkeert in slechte staat. De Geuzen breken het gebouw na de verovering af. Vader François woont dan kennelijk ergens in de stad, want hij koopt het kleine orgel uit deze kerk. ## Burgemeestersdochter Het lijkt erop dat de carrière van zijn vader Adriaen een duwtje in de rug geeft. Rond de tijd dat zijn vader notaris wordt, treedt Valerius – de Latijnse versie van de Franse naam Valéry – in dienst van de Veerse burgemeester Van Reigersbergh. Deze bestuurder is ook ”equipage- en ammunitiemeester”, en daarmee verantwoordelijk voor het uitrusten van oorlogsschepen en het beheer van wapens, buskruit, voorraden en andere benodigdheden voor de Zeeuwse vloot. Die functie van Van Reigersbergh brengt Valerius in aanraking met de Zeeuwse scheepvaart. In 1598 wordt hij verantwoordelijk voor de belastingen op de scheepvaart en een paar jaar later werkt hij als belastingontvanger. Maar zijn loopbaan krijgt pas echt wind in de zeilen als hij in 1606 notaris wordt. Hij trouwt in 1598 met Elisabeth Bouwens Adriaensdr., dochter van een burgemeester van Veere. Het echtpaar krijgt kinderen, van wie sommigen jong overlijden. Na het sterven van zijn eerste vrouw in 1619, hertrouwt Valerius in 1621 met Christina Adriaensdr. uit Sint-Boudewijnskerke. Met zijn tweede vrouw krijgt Valerius nog twee kinderen. Het echtpaar woont in ”De harpe” op de hoek van de Kaai en de Kraanstraat, een huis dat past bij Valerius’ functie. Hij is vanaf 1616 ”schepen” van Veere – een soort wethouder en rechter – en een jaar later wordt hij ook lid van de vroedschap – vergelijkbaar met de gemeenteraad. Dat blijft Valerius tot hij overlijdt. In het overlijdensregister staat hij vermeld als ”rentmeester en tollenaer der stede Vere”. Op zijn grafsteen komt te staan: „Den 27 januari 1625 overleet den eersamen Adriaen Valerius scheepen ende raed en fortificatiemeester der stede Veere ontfanger van de generale middelen van ’t convoy”. :::author_streamer 1::: ## Dichtkunst In de drukte van zijn bestaan heeft Valerius ook nog tijd om te schrijven en te dichten. Hij wordt in 1598 lid van een Veerse club dichters, de rederijkerskamer ”Missus Scholieren”. In 1617 kiezen de leden hem tot ”overdeken”, voorzitter van de dichtersvereniging. Als een beroemde dichteres in 1622 Veere bezoekt, werkt Valerius mee aan een dichtbundel voor haar: de ”Zeeuschen Nachtegael”. Daarin schrijft hij één gedicht over de natuur. Het slot past bij zijn drukke leven: „Ik dacht: Wel, hoe zal het zijn? Zal roesten en verteren / door luiigheid mijn geest? Dat wil God van mij weren!” Van luiheid heeft Valerius geen last. Rond de tijd dat hij dit gedicht schrijft, werkt hij ook aan de ”Nederlandtsche Gedenck-clanck”. Hoogstwaarschijnlijk schrijft de notaris het boek en de liederen kort na het einde van het Twaalfjarig Bestand (1609-1621). De liederen staan verspreid door het geschiedverhaal van de Tachtigjarige Oorlog, die op dat moment ongeveer zestig jaar oud is. Meestal sluiten ze aan op bepaalde bijzondere gebeurtenissen, zoals de Slag bij Nieuwpoort. Een belangrijk thema is vrijheid: Valerius verzet zich tegen het ”Spaanse slaafse juk”. Hij blijkt een geschoolde dichter, speelt met alliteratie en binnenrijm, zoals in het bekende lied over het ontzet van Bergen op Zoom: „Merck toch hoe sterck nu int werck sich al steld, / Die t’ allen ty Soo ons vryheyt heeft bestreden. / Siet hoe hy slaeft, graeft en draeft met geweld! / Onse goet en ons bloet en onse steden.` ## Slavenhandel Behalve met dichten heeft Valerius het ook druk met geld verdienen voor Veere. Die stad is in zijn tijd een belangrijke wolhaven, maar probeert ook geld te verdienen met de wereldhandel. In 1602 is de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht en in 1621 de West-Indische Compagnie (WIC). Valerius probeert een graantje mee te pikken. Uit recent opgedoken archiefstukken van de gemeente Veere blijkt dat hij op 13 januari 1624 in de herberg `de Kleine Zoutkeete` in Middelburg aanwezig is bij de oprichting van de Zeeuwse afdeling van de WIC. Samen met andere vertegenwoordigers uit Veere zet hij zijn handtekening onder het reglement van deze organisatie. De stad Veere legt maar liefst „driehonderdduizend carolus guldens” in; een groot bedrag voor die tijd. Het succes van de WIC is volgens Valerius aan God te danken. Zo zingt hij: „Wat heeft God wond’re daden tot aller tyd gedaen? / Hy geeft ons in der yl, ook victorie, / Tot syn glorie, selfs op de kust Brasyl.” Wat Valerius niet kan weten, is dat diezelfde WIC zich twaalf jaar na zijn dood zal richten op de slavenhandel. De compagnie vervoert ruim 300.000 mensen over de Atlantische Oceaan om in Amerika verkocht te worden. Tegen die achtergrond klinkt Valerius’ gedicht toch anders: „Wat wordt er meer geliefd? Wat is er meer te roemen? / Dan vryheyt en te zyn van slaverny verlost?” :::kader 1:::

Veerse dichter Valerius blijkt betrokken bij oprichting WIC

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Veerse dichter Valerius blijkt betrokken bij oprichting WIC

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram