Waarom Kasteel de Haar zo on-Nederlands groots en luxe is

Drie dames lopen door de winterse rozentuin, langs een prieeltje. Links een loofgang, daarachter buxusheggen in sierlijke patronen. Verspreid door het park staan coniferen, piramide- en kegelvormig. Rechts een rij beelden op sokkels. Mollige figuren, sommige met een druiventros in de hand of boven hun hoofd. Op de achtergrond van dit panorama maakt Kasteel de Haar zich breed. De kruisvensters hebben rood-witte luiken. Fier rijzen de torens op uit de slotgracht. Massief, imponerend. Een houten weergang is getooid met de wapenschilden van de families Van de Haar en Van Zuylen. Op de spits van de hoogste toren praalt een onverschrokken ridder, in brons. ## Griffioenen Vanaf het Châtelet –een voorburcht– klinkt vriendelijk klokgeklingel. Een laan voert onder twee poorten door, over een brug. Dan een hoge trap, in het natuursteen is de groet „Salve” gebeiteld. Gebeeldhouwde griffioenen en leeuwen verwelkomen de bezoeker. Na de ophaalbrug is daar de hoofdentree van het kasteel, met rijkversierde smeedijzeren deuren. :::author_streamer 1::: In het souterrain wacht Katrien Timmers, de conservator. Twee decennia geleden begon zij op Kasteel de Haar als medewerker toerisme. Timmers gaat voor naar de ruimte van de vrijwilligers, ooit de kindereetzaal. „We hebben zo’n 250 tot 300 vrijwilligers. Bezoekers kunnen zelf rondwandelen, in de meeste zalen staat een goed opgeleide gids.” ## September Thierry van Zuylen van Nyevelt van de Haar (1932-2011) was de laatste adellijke eigenaar die in de maand september verbleef op Kasteel de Haar, naar de gewoonte van zijn familie. In 2000 verkocht baron Thierry zijn agrarische landerijen aan Natuurmonumenten, het kasteel met park en tuinen bracht hij onder in een stichting. Dankzij de verkoop van het land was er geld voor een grote restauratie van het kasteel. Timmers: „Het goede nieuws voor de baron: hij was weliswaar zijn bezit kwijt, maar ook de zorg voor het monument. Hij bleef het recht behouden om in september het kasteel te bewonen, op eigen kosten. Bewonen? Groots resideren, kun je wel zeggen. Het Châtelet, vanbinnen net zo mooi als het kasteel, kan de familie het hele jaar gebruiken als vakantiehuis. De kinderen van baron Thierry hebben deze rechten nog steeds.” ## Weelderig Wat maakt Kasteel de Haar bijzonder, naast de omvang? Conservator Timmers denkt meteen aan het werk van de bekende architect Pierre Cuypers (1827-1921). Onder zijn leiding werd het kasteel herbouwd en ingericht. „Dit is het best bewaarde opengestelde interieur van Cuypers in Nederland, mét een vleugje van de smaak van de Rothschilds. Het Rijksmuseum –ook ontworpen door Cuypers– is verknald in de jaren zestig, door alles wit te schilderen. Veel kerken van Cuypers zijn afgebroken.” :::photo_gallery 1::: Pierre Cuypers was niet de enige die zijn stempel op Kasteel de Haar drukte. „Het is een mengeling van de invloed van Cuypers en de stijl van kosmopolitisch Europa. Baron Etienne, de grootvader van Thierry, trouwde met de Franse Hélène de Rothschild. Haar smaak heeft sterk meegespeeld, dat zie je met name in de slaapvertrekken. Het interieur is heel on-Nederlands, niet calvinistisch. Dat gold ook voor de mensen die hier kwamen. Zelfs de Nederlandse adel, in goeden doen, leefde niet zo over the top, zo weelderig.” ## Ruïne „De baron en de barones kwamen hier kijken naar de ruïne die ze erfden, en bedachten meteen: dit is wel een aardige omgeving. Baron Etienne wilde aan zijn vrienden en relaties laten zien: kijk, ik heb mijn kasteel waar ik mensen kan ontvangen. Dat werd zijn project, Hélène vond het prima. >„Etienne en Hélène hadden een verstandshuwelijk, maar het was zeker niet liefdeloos” De baron was afhankelijk van de vrijgevigheid van zijn vrouw. Zij was puissant rijk, bij hun trouwen bleef zij handelingsbekwaam. Dat was heel bijzonder in die tijd, 1887. Hélène wilde met haar geld kunnen doen wat ze wilde. Etienne en Hélène hadden een verstandshuwelijk, maar het was zeker niet liefdeloos. Er was grote genegenheid tussen die twee.” ## Herbouw Hoe typeert Timmers Kasteel de Haar? „Strikt genomen is het een herbouw van een middeleeuws kasteel. De oorsprong stamt al uit 1150. Toen stond op deze plek, waar we nu zitten, een mottekasteel (versterking op een aarden heuvel, MdH). Dat werd steeds groter, tot het in de zeventiende eeuw een van de grootste kastelen van Nederland was. Als mensen het een Disneykasteel noemen, vind ik dat onterecht. Kasteel de Haar is op een heel hoogwaardige manier gebouwd. Veel is nog middeleeuws: de omvang, de typische vijfhoekige omtrek, de locaties van de zalen en torens. Alles wat er restte, is bewaard en daarop is voortgebouwd. Het is echt zowel middeleeuws als negentiende-eeuws.” Kasteel de Haar is voorzien van installatietechniek uit de negentiende eeuw, zoals stoomverwarming uit 1895. „Dat systeem werkt nog steeds. Al heeft iedere kamer een schouw, je kunt maar op één plek vuur maken.” Timmers wijst naar een gietijzeren rooster in de vloer. „De zalen hebben convectorputten met radiatoren, waar warme lucht uit komt. Elektra was er ook van meet af aan. Heel modern voor die tijd.” ## Interieur De conservator leidt rond. Het is december, door de indrukwekkende centrale hal klinkt ”Er is een roos ontloken”. De hoge, neogotische ruimte doet denken aan een kathedraal. „Hier kwamen de gasten binnen. Hun koffers werden aangenomen, er waren gezellige zitjes en het stond vol met kunstvoorwerpen.” Pronkstuk was het antifonarium, een enorm perkamenten koorboek. Het pas gerestaureerde object stelt Timmers voor een uitdaging. „Het boek is zo groot, dat je een bák van een vitrine krijgt.” Een oplossing is in zicht. „We gaan het antifonarium opnieuw exposeren, in de bibliotheek.” >„Barones Hélène reed rally’s, van Parijs naar Amsterdam en weer terug” Timmers’ favoriete ruimte is kamer 8, wit en zachtroze. „Cuypers had deze kamer al helemaal af, in gotische stijl. Maar de familie wilde toch liever een inrichting van Maple & Co. Die Engelse firma had een catalogus, je kon er complete interieurs bestellen. Cuypers was woedend. „Wat?! Modefabricatie!” Cuypers vond het niets, maar Maple & Co. was wel chic, toentertijd.” :::photo_gallery 2::: Het kon in het kasteel weleens muf ruiken. Voordat in september de gasten arriveerden, liep het personeel door de kamers met een lepel met verwarmde, geurende parfum. De lepel is nog steeds te zien. ## Rally Sommige objecten stellen Timmers en haar collega’s voor raadsels. Neem de langwerpige zilveren ‘kan’ met de letters AA, die in de kamer van barones Hélène naast het wasbassin staat. „Pas onlangs kwamen we erachter dat het een bourdalou is, een po voor onderweg. Maar wat betekenden die letters? Barones Hélène was een van de eerste vrouwen die autoreed. Ze reed rally’s, van Parijs naar Amsterdam en weer terug. De Automobile Association (AA) zorgde ervoor dat iedere dame een po kreeg.” Een Engelssprekend gezinnetje bewondert de zalen. „Waar is de prinses?”, vraagt een meisje. Gids Henk heeft zijn antwoord paraat: „Ze is hier alleen in september.” Buiten valt de avond. Lichtjes branden, het water van de slotgracht rimpelt. Een smalle, lange loopbrug leidt terug naar de eenentwintigste eeuw. :::kader 1:::

Waarom Kasteel de Haar zo on-Nederlands groots en luxe is

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Waarom Kasteel de Haar zo on-Nederlands groots en luxe is

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram