Wandelen door tuindorp ’t Lansink in oude industriestad Hengelo

Oude fabrieksgebouwen staan ingeklemd tussen twee spoorlijnen. Op een torentje prijkt het logo van Hazemeijer Hengelo, in de vorige eeuw fabrikant van elektrotechniek. Onderaan de toren is nu de ingang van Lust. De bistro vormt het startpunt van een tocht met Yolande Emmelot (72) en Sjoerd Karsten (77), auteurs van de wandelgids ”Dwalen door een ideaal. Wandelen langs tuin- en fabrieksdorpen”. Na een cappuccino bij de gezellige horecazaak wenkt het verleden van de Twentse industriestad. Emmelot en Karsten zijn ervoor uit hun woonplaats Amsterdam gekomen. Beiden waren werkzaam in onderwijs en wetenschap, Emmelot als onderzoeker, Karsten als hoogleraar. Hengelo is een van de twaalf plaatsen waar het tweetal een route uitzette door tuindorpen en omliggend groen. Karsten nam Hengelo voor zijn rekening. :::photo_gallery 1::: ## Speels De wandelroute gaat door een spoortunneltje, waarna het tuindorp verschijnt. Langs de stoep bloeit de rododendron. Karsten: „De architecten van ’t Lansink waren gecharmeerd van een klassieke bouwstijl. Het stratenpatroon is een beetje dorpsachtig, kronkelig. Je ziet veel verschillende huizen en de gevels verspringen.” Emmelot: „Het is speels. Wat ook meteen opvalt: er zijn plantsoentjes.” Karsten: „Je hebt echt het gevoel: ik loop in een dorp, de stad is ver weg.” :::author_streamer 1::: Veel arbeiders verhuisden begin twintigste eeuw naar de stad, om te gaan werken in de fabrieken. „Tuindorpen dienden als een overgang van platteland naar stad. Je kon er het dorpse gevoel vasthouden.” Emmelot: „In alle vroege tuindorpen zie je de Engelse landschapsstijl, de huizen zijn cottage-achtig. Binnen die cottagestijl is er hier een grote diversiteit: pleisterwerk, houtwerk, baksteen, van alles.” Bij een hofje aan de Lansinkweg houden de auteurs even de pas in. Rond een tuin staan knusse arbeiderswoningen met rood-witte luiken. Emmelot: „De huizen zijn vaak heel ondiep. Soms denk je dat ze best groot zijn, tot je naar binnen kijkt. De panden hebben iets monumentaals, maar zijn toch klein.” :::photo_gallery 2::: ## Plein Aan het centrale plein van ’t Lansink staat een chic hotel. Knoestige eikenbomen werpen hun schaduw over de kinderkopjes. Op een gedenkteken is in kopergroen de beeltenis van een vriendelijke heer te zien, met daaronder: „C.F. Stork (1865-1934)”. Karsten: „’t Lansink is het initiatief van deze vooruitstrevende ondernemer. Kenmerkend voor dit tuindorp is dat de bevolking gemengd was: het was niet alleen voor de arbeiders, er woonden ook leraren en hoger personeel.” >„Het idee was om de arbeiders te verheffen” Emmelot: „Opvallend is hoeveel aandacht er werd besteed aan decoratie, boogjes, veranda’s. Trapgevels, boerderijachtige woningen: je komt hier van alles tegen. De variatie is ongekend.” Naast het hotel waren winkels gevestigd, zoals die van de kruidenier en de groenteboer. „Die zijn er allemaal niet meer.” Het tuindorp had ook kroegen, maar alcohol werd er niet geschonken. Karsten: „Het idee was om de arbeiders te verheffen.” Een kerk is verderop langs de wandelroute te vinden. „Hengelo was van oorsprong een katholieke enclave, waar ook veel protestanten kwamen. Dus moest er een protestantse kerk komen.” Aan de rand van ’t Lansink staat de Bethlehemkerk uit 1934, nu in gebruik als kantoor. „Het is duidelijk geen katholieke kerk. Het gebouw is heel sober.” ## Zwembad Het ideaal achter de tuindorpen werd niet altijd meteen bereikt, weet Emmelot. „Voor het Agnetapark in Delft, hoe mooi ook, was er eerst weinig animo. Arbeiders woonden er vlak bij de fabrieksdirecteur, dat gaf hen een onvrij gevoel. Alsof ze in de gaten werden gehouden. Later veranderde dat wel.” De wandelroute vervolgt langs een grote vijver, het Tuindorpbad. Dit natuurbad bestaat al sinds 1923. Het blauwgroene zwembadgebouw – een rijksmonument – heeft zachtgele vensters. Een grote fontein spuit hoog en breed, aan de overkant is een man aan het hengelen. Op deze lentedag is het zwembad nog gesloten, maar spoedig zullen er weer kinderen van de duikplank springen. Emmelot: „De vijver vind ik toch wel heel uniek. Je ziet hier ook hoe enorm groen het tuindorp is.” >„De oprichter van de machinefabriek had zelf ook nooit doorgeleerd. Het gymnasium vond hij niks” In en om het tuindorp stonden verschillende scholen. Karsten: „Stork had een grote bedrijfsschool, dat was heel bijzonder. Arbeiders leerden in die tijd na de lagere school niet verder door. De oprichter van de machinefabriek, Coenraads vader Charles Theodorus Stork, had zelf ook nooit doorgeleerd. Het gymnasium vond hij niks, hij ging al op zijn dertiende werken. Stork zag al snel het nut in van een beroepsopleiding. Op de bedrijfsschool konden arbeiders een vak leren.” :::photo_gallery 3::: ## Pakketjes In ’t Lansink, grotendeels gebouwd voor de crisis van de jaren 1930, was de sociale droom van Stork een zichtbaar succes. De idealen van verheffing en gemeenschapsvorming werden gerealiseerd, al was de praktijk soms weerbarstig. Emmelot: „Hoewel alcohol ontmoedigd werd of zelfs verboden was, ontstonden er weleens illegale cafés.” Karsten en Emmelot laten het tuindorp achter zich, voor het laatste deel van de route. Via de voormalige fabrieksgebouwen van Stork en de naar koningin Wilhelmina vernoemde bedrijfsschool wandelen ze terug naar het stationsgebied. In de Willem de Clerqstraat valt het oog van Karsten op een A4’tje achter de ruit van een woning. Hij leest voor: „Pakketjes voor de buren worden niet aangenomen.” Emmelot, lachend: „Dat is óók niet volgens het ideaal.” :::kader 1::: :::kader 2:::

Wandelen door tuindorp ’t Lansink in oude industriestad Hengelo

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Wandelen door tuindorp ’t Lansink in oude industriestad Hengelo

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram