Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Op de salontafel in de woonkamer van een royale woning aan de Graafstroom ligt ”Het hoogste ambt”. Blikvanger op de cover van het boek is het portret van een man met een smal gezicht en een opvallend grote bril. Ds. A.D. Muilwijk, een van de oud gereformeerde predikanten aan wie auteur J.M. Vermeulen een boek wijdde. Wilma Verhoeve-Muilwijk (66), moeder van negen kinderen, groeide op in IJsselmonde, als oudste van de zeven kinderen in het gezin. Haar vader, (scheeps)stoffeerder van beroep, werd al op jonge leeftijd verkozen tot ouderling van de gereformeerde gemeente in zijn woonplaats. Geestelijk ging hij zich steeds meer thuis voelen bij de Oud Gereformeerde Gemeenten en gezelschapskringen. „Dat gaf spanningen binnen de kerkenraad, daarom heeft mijn vader zijn ambt neergelegd. In de prediking van bepaalde dominees binnen de Gereformeerde Gemeenten kon hij zich niet vinden. Als die kwamen preken, bleven we thuis en las mijn vader een preek.” Zij was daar niet gelukkig mee. „In de kerk zag ik leeftijdgenoten van de jeugdvereniging. Na verloop van tijd ging ik op zulke zondagen soms in m’n eentje naar de kerk. Dat vond mijn vader niet fijn. Het verbrak de eenheid in het gezin. Uiteindelijk hebben mijn ouders zich aangesloten bij de oud gereformeerde gemeente van Krimpen aan den IJssel. Daar stond toen ds. Mieras. Mijn vader kreeg de vrijmoedigheid om er met de auto naartoe te gaan. De doop van mijn jongste broer gaf voor mijn ouders de doorslag om van kerk te veranderen. Ik mocht Cor naar binnen dragen tijdens de doopdienst.” ## Het avondje Ze bewaart goede herinneringen aan het ouderlijk gezin, maar een doorsneejeugd had ze niet. „Aan wereldse dingen werd bij ons niet zozeer gedaan. De verjaardagen werden heel bescheiden gevierd. In de zomervakantie gingen we vaak naar het huis van bekenden in Ede; dan konden we bij ds. Van der Poel naar de kerk. Bij mijn ouders draaide alles om de geestelijke dingen. Zelf was ik een stevige puber met veel vragen, maar mijn vader kon altijd uitleggen waarom iets wel of niet mocht. Uit achting accepteerde ik dat, al vond ik het niet altijd leuk.” :::author_streamer 1::: Op maandagavond kwam oom Jan, een broer van haar vader. „Die twee hadden een hechte geestelijke band. In het midden van de week gingen we altijd naar de kerk. Afhankelijk van wie er in de buurt preekte soms zelfs twee keer. Kerkistisch waren mijn ouders niet. Ze gingen even gemakkelijk naar een zware hervormde dominee als naar een uitgetreden predikant. Het ging hen om het Woord.” Vrijdagavond werd in huize Muilwijk om de twee weken gezelschap gehouden. „Wij spraken over ”het avondje”. Had mijn moeder het door de komst van een baby te druk, dan was het bij iemand anders. Als kinderen gingen we mee. We vonden het wel mooi. Je mocht lang opblijven en die mensen waren heel lief voor ons. We kregen enorm veel snoep. Terwijl ze met elkaar spraken, zaten wij stil te luisteren. Voor ons was dit leven vanzelfsprekend. Je wist niet beter. En die mensen waren heel puur. Je voelde dat het echt was, er ging wat van hen uit.” ## Vissen Ook zonder de geestelijke vrienden erbij werd thuis bijna altijd over de geestelijke dingen gesproken. „Mijn ouders wezen ons er geregeld op dat het leven ineens afgelopen kan zijn. In zijn jonge jaren wilde mijn vader een mooie meubelzaak opbouwen, net als zijn ouders, maar daarin kwam de Heere hem tegen. „Wat baat het de mens zo hij de hele wereld gewint en lijdt schade aan zijn ziel?” Met die woorden is hij stilgezet. Vanaf dat moment werd alles anders, al kan ik mij dat niet herinneren. Ik was een jaar of vier toen dat gebeurde. De sfeer bij ons thuis was niet heel vrolijk, wel goed. Mijn vader was een warme, lieve man. Echt een zorgzame vader, die op zaterdagmiddag alle schoenen poetste, pannenkoeken bakte en daarna de soep voor de zondag maakte.” Zaterdagmorgen ging de huisvader geregeld vissen in de Krimpenerwaard. „Dat gaf hem rust. M’n broers gingen mee en droegen het visgerei. Toen ze op zo’n zaterdagmorgen bij de visplek waren aangekomen, vroeg mijn vader: „Bram, waar zijn de wormen?” Die stonden nog in de koelkast. Dat was minder leuk. Als het stormde, reden we weleens naar Hoek van Holland en aten we na het bekijken van de golven bij een kraam een visje. Mijn moeder is weg van de zee. ’s Zomers was het strand uit den boze, vanwege de zedeloosheid.” Als tiener kreeg ze verkering met de vier jaar oudere Bart Verhoeve. „Bij hem thuis was de sfeer heel anders. Dat was voor mij een nieuwe ervaring. Hij vond de sfeer bij ons juist bijzonder en werd er absoluut niet door afgestoten.” Vanwege hun jeugdige leeftijd maakte vader Muilwijk de afspraak dat ze elkaar maximaal twee keer in de week mochten zien. Afgezien van de kerkgang en het avondje. „Het gevolg was dat we elkaar vrijwel elke dag zagen, want Bart ging bijna altijd mee.” ## Niet spraakzaam Op aanraden van haar moeder ging Wilma de opleiding tot gezinsverzorgster volgen. „Dat was goed voor een vrouw, maar ik vond het helemaal niet leuk. Ik werkte me groen en geel in al die gezinnen. Op advies van mijn vader had ik eerder al mijn typediploma gehaald. Op een dag zei hij tegen mij: „Kom maar bij ons op de zaak werken, we zoeken nog iemand voor de telefonische verkoop.” Zelf was hij chef van de stoffeerderij. Ik werd aangenomen en heb het daar fantastisch naar mijn zin gehad.” Samen met haar vader reed ze dagelijks naar de zaak en weer terug naar huis. „Onderweg zeiden we niets tegen elkaar, want mijn vader was niet spraakzaam en ik ook niet. Het was lekker rustig en gewoon goed.” Door haar huwelijk, op negentienjarige leeftijd, kwam er een einde aan het werk bij Scheepstextiel. „Zo was dat destijds. Als je trouwde, stopte je met werken. We hadden een huisje in Sliedrecht gekocht, aan de dijk. Mijn vader was heel handig en kwam elke zaterdag helpen met klussen. Daardoor ontdekte hij dat verderop aan de dijk een groot huis te koop stond. Mijn ouders hadden nog zes kinderen thuis, mijn moeder woonde graag aan het water en mijn vader had heel veel achting voor de oud gereformeerde ds. C. Smits. Die was destijds predikant in Hardinxveld. Kort voor ons trouwen zijn ook mijn ouders met de kinderen naar Sliedrecht gekomen. Vaak fietste ik naar hen toe, na enige tijd met Pieter in het zitje. Wij sloten ons aan bij de gereformeerde gemeente van Hardinxveld-Giessendam. Dat vond mijn vader geen bezwaar. „Het is niet erg als je van vaandel verandert, je moet van Koning veranderen”, zei hij.” ## Proefpreek In Sliedrecht begon Muilwijk zijn eigen stoffeerderij. Dat haar vader al jaren met een roeping tot het ambt van predikant liep, was Wilma onbekend. „Alleen mijn moeder wist het.” Toch was ze niet verbaasd toen hij in 1982 werd toegelaten als student bij de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. „Na zijn verhuizing naar Sliedrecht werd hij al snel tot ouderling verkozen. Aan ds. Smits, met wie hij een bijzondere band had, maakte de Heere duidelijk dat mijn vader met werkzaamheden rond het leraarsambt liep.” Tijdens het houden van een proefpreek in Ede, voor de commissie van onderzoek, sloeg de ouderling volkomen dicht. „Wij zaten thuis in spanning te wachten. Mijn vader kwam verslagen binnen, maar de commissie had zo veel krediet voor hem, dat hij veertien dagen later opnieuw een proefpreek mocht houden. Nu in Krimpen aan den IJssel. Toen ging het tot het eind toe wel goed en is hij aangenomen.” Zelf hoorde ze haar vader voor het eerst preken tijdens een dienst van de oud gereformeerde gemeente in Bolnes. „Hij sprak over de tekst: „Gij adderengebroedsels! Wie heeft u aangewezen te vlieden van de toekomenden toorn?” Ik was verbaasd over de stroom van woorden die over zijn lippen vloeide, als een waterval. Het leek of hij al jaren preekte. Ik vond het heel bijzonder.” ## Bevestigd In 1983 bevestigde ds. C. Smits de gewezen stoffeerder tot lerend ouderling van de oud gereformeerde gemeente te Dordrecht, ruim twee jaar later tot predikant van deze gemeente. Zijn oudste dochter herinnert zich met name de tweede dienst, in de Pauluskerk. „Vooral het moment dat de Bijbel boven zijn hoofd werd gehouden. Dat vond ik indrukwekkend. Toen mijn vader nog lerend ouderling was, kwam ds. Smits elke maandagmorgen informeren hoe het preken was gegaan.” :::author_streamer 2::: Bart en Wilma waren met hun kinderen al in Dordrecht gaan kerken. De relatie met haar vader werd voor Wilma in essentie niet anders. „Het blijft je vader, maar in een preekjas had hij wel een andere statuur. Zoals je naar een dokter anders kijkt als hij zijn witte jas aan heeft. In mijn moeder had hij een heel goede ouderling. Mijn vader trok stampvolle kerken, de mensen zaten soms tot op de trap van de preekstoel. Het gevaar is dat je daarmee wat wordt. Daar gaf mijn moeder hem niet de gelegenheid voor. Ze was een hartelijke domineesvrouw, de deur stond voor iedereen open, maar ze keek mensen niet naar de ogen. Ook mijn vader niet.” Tijdens zijn jaren als predikant kwamen de bestuurlijke capaciteiten van de voorganger uit Dordrecht openbaar. „Hij zat in allerlei deputaatschappen en commissies en was de drijvende kracht achter de oprichting van twee zorgcentra voor ouderen: de Mauritshof in Dordrecht en ’t Achterdorp in Barneveld.” ## Canada Twee keer per jaar ging de predikant naar Canada en Amerika, om de zustergemeenten in het Canadese Salford en het Amerikaanse Grand Rapids te dienen. „Er ging altijd een kerkenraadslid mee. Daarnaast mijn moeder of een van de kinderen, op kosten van mijn vader. Ik was zwanger van nummer vijf toen ik aan de beurt was.” De reis ging naar Canada. „Het was de eerste keer dat ik vloog, dus ik vond het best spannend. „Je hoeft niet bang te zijn hoor, kind”, zei mijn vader toen we opstegen. „Straks gaat het toestel een bocht maken en denk je dat hij neerstort, maar dat hoort zo.” Mijn zus Heleen, destijds zwanger van haar eerste kind, was er ook bij. Met mijn moeder en juffrouw Donk, een vrijgezelle vrouw die de puzzelhoek in het kerkblad verzorgde. Het was die keer een hele delegatie.” Het landschap in Ontario vond ze niet bijzonder; de reis was een belevenis. „Vooral door het bezoek aan de Niagarawatervallen en een Amishmarkt, met mensen die ons op sleeptouw namen. Verder legden we vooral veel bezoeken af. Mijn moeder sloeg cadeautjes in voor alle kinderen en kleinkinderen.” ## Longkanker Op 1 november 1993 werd bij de predikant, een notoire roker, longkanker vastgesteld. Voor hemzelf kwam het niet als een verrassing. „Mijn vader wist dat hij jong zou overlijden. Tegen ons had hij dat nooit gezegd. Wel viel het ons op dat hij er slechter uit ging zien. Dat verklaarden we uit de omstandigheden. Hij was dag en nacht bezig met preken voorbereiden, preken houden, stukken schrijven, brieven beantwoorden, nog met de pen... Vanwege heftige pijn tussen zijn schouderbladen en hoofdpijn ging hij naar de dokter. Onderzoek wees uit dat de tumor in de longen al was uitgezaaid naar zijn hersenen.” Het bericht van de medisch specialist sloeg bij de familie in als een bom. „Mijn vader is nog naar een Moermanarts geweest, maar dat had geen zin meer. De artsen lieten weten dat hij hooguit enkele maanden te leven had. Het werden drie weken. Per dag zag je hem achteruitgaan. Negen maanden ervoor waren mijn ouders verhuisd van een groot huis aan de Reeweg naar een nieuwe woning boven de kerkzaal van de Nathanaëlkerk. Daar nam hij afscheid van zijn broers en zussen, goede vrienden en predikanten. Op 25 november is hij overleden en werd mijn moeder op jonge leeftijd weduwe.” ## Laatste preek Vooral de laatste preek van haar vader, op de dankdag van 1993, maakte grote indruk. „Pa was toen al heel ziek en zat in een rolstoel. Hij preekte over de tekst: „Dankt God in alles.” Te midden van alle verdriet en pijn wees hij op de eer van God en de noodzaak van dankbaarheid. Op zijn sterfbed las hij samen met onze Pieter Psalm 130. „Zo Gij, HEERE! de ongerechtigheden gadeslaat; HEERE! wie zal bestaan? Maar bij U is vergeving, opdat Gij gevreesd wordt.” In die woorden was zijn leven getekend.” De rouwdienst werd geleid door de oud gereformeerde predikanten ds. T. Klok en ds. D. Monster. Veel ging over het hoofd van zijn oudste dochter heen. „We hebben de laatste weken dag en nacht bij mijn vader gewaakt.” Na zijn overlijden sloot het gezin Verhoeve zich aan bij de oud gereformeerde gemeente van Hardinxveld-Giessendam. Inmiddels zijn alle kinderen uitgevlogen en kerkt het echtpaar alweer jaren in de gereformeerde gemeente van Sliedrecht. Over vader en opa wordt nog altijd met grote achting gesproken. Voor zijn nageslacht zette de predikant een beschrijving van zijn leven op papier. „Dat wat hij had opgetekend, is na zijn dood verwerkt in een boek met de titel ”Aan armen uit genâ”. Dat heeft voor ons de meeste waarde, omdat het de woorden van mijn vader zelf zijn.” ## Ootmoed Typerend voor de oud gereformeerde predikant was zijn ootmoed, vindt Wilma. „Hij bleef heel arm. Dat leefde hij in en dat leefde hij ook uit. Hij kon maar moeilijk geloven dat het heil ook voor hem was. „Ach kind, het zou een eeuwig wonder wezen”, zei hij soms.” :::author_streamer 3::: Ondanks de geslotenheid van haar vader mist ze hem nog altijd. „We hebben veel aan onze ouders te danken. Ze waren er altijd voor ons, zeker bij zorgen. Er zijn twee kleinkinderen gestorven, een zus kreeg een ernstige ziekte. Waar mogelijk hielpen mijn ouders, praktisch en financieel. Ik weet zeker dat er ook veel voor ons gebeden is. Ik heb zó veel van die man gehouden… Je merkte aan alles dat hij ons geestelijk welzijn op het oog had. We zouden destijds onze woonkamer gaan behangen, maar ik dacht: Waarom zou ik dat nog doen? M’n vader is er niet meer. Dat zakt geleidelijk af; je moet verder, hoe moeilijk ook. En die man kijkt niet meer om; die is gelukkig.” Ook in de bredere familiekring wordt nog veel over de predikant gesproken. „Toen m’n vader stierf, stond voor ons het leven stil. Misschien ook omdat hij zo jong is overleden en het ziekteproces overrompelend snel ging. Dat gaf een soort onverwerkt verdriet. Als ik over hem spreek, word ik nog altijd emotioneel. Wellicht is hij zo vroeg weggenomen omdat hij bij mij en veel anderen op een voetstuk stond. Dat is niet goed. Het paste ook niet bij hoe hij over zichzelf dacht.” :::kader 1::: ## Ds. A.D. Muilwijk Abraham Dirk (Bram) Muilwijk werd geboren op 10 december 1937. Voor zijn toelating als student bij de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland was hij werkzaam als stoffeerder. Op 13 april 1983 werd hij door ds. C. Smits bevestigd als lerend ouderling in de oud gereformeerde gemeente van Dordrecht. Dezelfde predikant bevestigde hem op 26 juni 1985 tot predikant van deze gemeente. Ds. Muilwijk had een prominente plaats binnen zijn kerkverband. Hij was voorzitter van het deputaatschap ouderenzorg, het deputaatschap onderwijszaken, het deputaatschap voor correspondentie met de hoge overheid en het deputaatschap voor het kerkelijk bureau. Daarnaast was hij lid van de commissie van onderzoek (voor de toelating tot het predikambt) en de classicale commissie ter beoordeling van uitkeringen bij bijzondere noden. Na een ernstige ziekte overleed hij op 25 november 1993, 55 jaar oud. Hij werd onder grote belangstelling begraven op begraafplaats Essenhof in Dordrecht.

Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram