De pastorale adviezen van Spurgeon blijven voor ds. G. van Wijk actueel

Voor het interview heeft ds. G. van Wijk een aantal authentieke uitgaven van Spurgeon tevoorschijn gehaald. In zijn jonge jaren werd hij al gegrepen door de Engelse prins der predikers. Hij leerde die kennen door zijn oma van moederszijde, destijds woonachtig in Opheusden. „Mijn ouders hadden wat afstand genomen van de kerk. Toen ze voor twee maanden in Amerika verbleven, om te bezien of ze daar een bestaan konden opbouwen, kwam ik als zesjarig jochie tijdelijk onder de hoede van mijn grootmoeder. Daar ging voor mij een nieuwe wereld open. De zondagse prediking dronk ik in.” Een vriendje uit Ridderkerk, waar het gezin woonde, nam hem mee naar de zondagsschool van de Singelkerk. Al snel bezocht hij ook de diensten op zondag. Na verloop van tijd gingen zijn ouders mee. „De band met mijn oma bleef hecht. Af en toe ging ik een aantal dagen bij haar logeren. In haar boekenkast stonden onder meer werken van Spurgeon. De inhoud ervan raakte me. Waarschijnlijk door zijn beeldende taalgebruik, maar toch ook vanwege de radicaliteit van zijn boodschap en de lijnen naar het hart.” Dat maakt Spurgeon als zodanig niet uniek, erkent de hervormde predikant uit Hedel. „Wat hem bijzonder maakte voor de mensen in zijn tijd, is dat zij proefden dat hij niet alleen over Jezus sprak, maar vooral ook met Jezus leefde. Dat ervaar je zelfs als lezer van zijn gedrukte preken; heel bijzonder. Opvallend is dat Spurgeon vaak begint met de kernboodschap die hij vanuit de tekst wil overdragen. Op die manier word je meteen in je nekvel gegrepen. De exegese was voor hem geen doel, maar middel. Wanneer tijdgenoten hem de vraag stelden naar het geheim van zijn succes, was zijn antwoord steevast: „Mijn mensen bidden voor me.” Hij wist zich op een heel existentiële manier afhankelijk van God en het gebed van gemeenteleden.” ## Gelovige naïviteit Tijdens de studie theologie in Leiden koos Van Wijk als hoofdvak ”kerkgeschiedenis van de periode na 1650”. Van prof. E.G.E. van der Wall, die dit vak doceerde, kreeg hij de ruimte om zijn doctoraalscriptie aan Spurgeon te wijden. Later werkte hij die om tot een boek met een veelheid aan illustraties. Om informatie en beeldmateriaal te verzamelen, reisde hij twee keer naar Engeland. Daar sprak hij onder meer met Spurgeonkenner dr. Eric Hayden, die zelf tijdens de Tweede Wereldoorlog voorganger was in de Metropolitan Tabernacle, de megakerk die in opdracht van Spurgeon werd gebouwd. :::author_streamer 1::: „Hayden bracht me in contact met zijn collega R. Tucker in het Zuid-Engelse Bournemouth. Die moest vanwege zijn gezondheid stoppen met zijn werk. Hij ging kleiner wonen en stootte daarom het grootste deel van zijn bibliotheek af. Hayden had geregeld dat ik de Spurgeon-collectie met authentieke en unieke werken kon overnemen. Alles waarvoor ik belangstelling had, mocht ik zomaar meenemen. Ik voelde me beschroomd en tegelijkertijd dankbaar. Veel uit deze collectie was afkomstig van de grootvader van Tucker, die nog gestudeerd had aan het Pastors’ College. Uniek is het werk waarin Spurgeon eigenhandig een opdracht heeft geschreven.” :::inline_image 1::: De predikantenopleiding kwam er dankzij Thomas Medhurst. „Aan geen van de instellingen die Spurgeon oprichtte, lagen uitgebreide plannen en kostenramingen ten grondslag. Je zou kunnen zeggen dat hij een gelovige naïviteit bezat. Als er iets op zijn pad kwam wat hij als een opdracht van God ervoer, begon hij – in het vertrouwen dat de Heere voor de benodigde mensen en middelen zou zorgen.” ## Ongepolijst Medhurst, een ongeschoolde bekeerling van Spurgeon, wist zich geroepen tot het uitdragen van het Evangelie, maar zijn hoorders stootten zich aan zijn ongepolijste taal en stijl. „Toen ze hem adviseerden te stoppen met preken, was zijn reactie: „Ze moeten mijn hoofd eraf slaan, wil ik zwijgen van mijn Jezus.” Die drive bracht Spurgeon tot het besluit hem de eerste beginselen van het preken bij te brengen. Hij nam bovendien de kosten van het levensonderhoud van Medhurst voor zijn rekening.” Al snel dienden andere studenten zich aan. Het zouden er in de loop der jaren meer dan 1200 worden. Praktische hindernissen zoals een spraakgebrek konden voor Spurgeon reden zijn om een kandidaat af te wijzen. „Je kunt dat hard noemen, maar Bijbels-theologisch valt er wel wat voor te zeggen. Onder het Oude Testament kon niet zomaar iedereen priester worden. Vanuit Leviticus 21 wordt duidelijk dat de Heere het beste vraagt voor Zijn dienst. Het gaat er niet om dat ik zo nodig dominee moet worden, maar dat Zijn dienaren ook wat hun fysieke mogelijkheden betreft het beste kunnen leveren. Het betreft immers de heilige dienst van God. In zijn rigoureuze aanpak was Spurgeon overigens niet uniek. Er was in die tijd veel meer ruimte voor een autocratische stijl, ook op kerkelijk erf. Binnen zijn gemeente, aan het Pastors’ College en in het door hem opgerichte weeshuis bepaalde Spurgeon feitelijk alles, iets wat in onze tijd ondenkbaar zou zijn. Hij had het laatste woord.” ## Tikkeltje onnavolgbaar Dat was ook het geval bij de bouw van de Metropolitan Tabernacle, een kerkgebouw dat 6000 hoorders kon bevatten. „Die moest vrij van schulden worden opgeleverd. Een aantal broeders in het bouwcomité had daar vragen bij. Waarop Spurgeon zei: „Mannen, voor wie eraan twijfelt, is daar de deur. U bent vrij om te gaan.” Een paar aanwezigen stonden inderdaad op en gingen.” Ook de beoordeling van het geestelijk gehalte van kandidaten die zich aanmelden voor Pastors’ College, viel onder Spurgeon. „Hij moest een geestelijke band ervaren. Dat had natuurlijk iets gevoelsmatigs, zoals dat ook het geval is bij een curatorium. Dat zijn oordeel niet onfeilbaar is, heeft ook Spurgeon ervaren. Er zijn mensen toegelaten van wie hij later veel verdriet had.” :::author_streamer 2::: Terwijl hijzelf de president van Pastors’ College bleef, stelde de befaamde voorganger van de Metropolitan Tabernacle vier mededocenten aan. De congregationalistische predikant George Rogers, die de baptistische visie verwierp, benoemde hij tot rector. „Terwijl het doopstandpunt voor Spurgeon bepaald geen middelmatige zaak was. Hij heeft preken gehouden waarin hij de vloer aanveegt met de kinderdoop. Zijn keuze voor Rogers motiveerde hij eenvoudigweg met de woorden: „Dit is de beste man voor deze functie.” Op zich mooi natuurlijk: Spurgeon kon over kerkmuren heen kijken, maar ook hierin zie je weer dat autocratische en wat naïeve. In sommige opzichten was hij een tikkeltje onnavolgbaar.” ## Generalist De studie aan Pastors’ College werd vanaf het begin gecombineerd met de praktijk van prediking en pastoraat. „Daar ben ik jaloers op”, bekent ds. Van Wijk. „In mijn theologische opleiding heb ik vaak de verbinding gemist met het werk waartoe ik me geroepen voelde. Van veel onderdelen wist ik: dit ga ik niet gebruiken, het is eerder ballast.” :::inline_image 2::: De opvatting dat Spurgeon behoorlijk anti-intellectualistisch was, vindt hij niet terecht. „Net als Paulus had hij zich voorgenomen niets anders te weten dan Jezus Christus en dien gekruisigd. Tegelijkertijd verwierf hij als autodidact en generalist veel kennis, ook van de grondtalen. Bij zijn studenten probeerde hij hun talenten te laten opbloeien in plaats van die te smoren door duffe, theoretische colleges. Hij hoefde niet zo nodig de intellectueel uit te hangen.” Op vrijdagmiddag gaf de president van Pastors’ College praktische adviezen aan zijn studenten. Ze werden vastgelegd door een stenograaf en naderhand gepubliceerd onder de titel ”Lectures to my students”. „Voor de studenten vormden deze lezingen het hoogtepunt van de week; Spurgeon zelf genoot er ook van.” ## Opgeblazen De stenograaf werd bekostigd door Joseph Passmore, een boezemvriend van Spurgeon en kerkenraadslid vanaf het eerste uur. „Hij onderkende al vroeg de gaven van zijn vriend en liet zijn preken en colleges vastleggen, waarna ze door Spurgeon werden geredigeerd. Passmore is zeer vermogend geworden door het uitgeven en laten drukken van werk van Spurgeon, maar was ook vrijgevig. „Preek ik nu voor hem of drukt hij voor mij, daar zijn we samen nog niet uit”, zei Spurgeon eens gekscherend. Een deel van de preken werd afgedrukt in Amerikaanse kranten.” De preekgaven van Spurgeon zijn weleens wat opgeblazen, constateert de hervormde predikant. „Met name door Amerikaanse bewonderaars die zijn preken lazen. Als zij dan naar Londen kwamen en hem live beluisterden, kwam het voor dat Spurgeon hen ietwat teleurstelde. De verwachtingen waren soms torenhoog. Toch is er een mooi getuigenis bekend van een luisteraar die aanvankelijk ietwat teleurgesteld was bij een preek over Bartiméüs, totdat Spurgeon diens roepen imiteerde. Het gevoel dat hij daarin kon leggen, ging door merg en been.” ## Boekenfonds Over ”Lectures to my students” was Spurgeons echtgenote Susannah uitermate enthousiast. „Naar haar overtuiging moest elke predikant er kennis van nemen. Spurgeons reactie was: „Daar moet jij dan maar voor zorgen.” Zo is het boekenfonds van Susannah ontstaan. Ze stuurde de ”Lectures” toe aan voorgangers die weinig te besteden hadden. Eerst deed ze dat op eigen kosten, later gaven ook anderen er geld voor.” In Nederland werd in 1956 een deel van Spurgeons lessen voor zijn studenten op de markt gebracht onder de titel ”Pastorale adviezen”. Opvallend genoeg gebeurde dat door uitgeverij De Banier, opgericht door ds. G.H. Kersten, die weinig waardering voor Spurgeon had. In 1999 bracht De Banier een driedelige serie met pastorale adviezen uit. Onlangs verscheen een bloemlezing uit deze serie.” :::author_streamer 3::: Kenmerkend voor de adviezen is voor ds. Van Wijk de breedte ervan en de praktische insteek. „De studenten hadden een volle studieweek achter de rug, dus Spurgeon wilde geen zware onderwerpen aansnijden. Zijn adviezen variëren van het stemgebruik tot de vraag hoe je aan je tekstkeuze komt.” ## Improviseren Bijzonder leerzaam is voor de predikant uit Hedel het advies over de gave van het improviseren. „Die moeten voorgangers ontwikkelen, vond Spurgeon. Ik worstel daar tot vandaag mee. Mijn preken schrijf ik helemaal uit, om wijdlopigheid en het gebruik van stopwoorden te voorkomen. Alles wat in de vorm kan irriteren, moet eruit. In Nieuwer Ter Aa, mijn eerste gemeente, preekte ik vrij strak van mijn papier. De mensen vonden dat prima. De hoorders in Wezep, mijn tweede gemeente, kreeg ik eerst niet tot concentratie. Tijdens een dienst ging ik er daarom onbewust toe over om meer ”à l’improviste” te preken. Ik merkte direct dat de aandacht toenam. Daarom ben ik het zo blijven doen.” In Dordrecht keerde hij terug naar zijn oorspronkelijke wijze van preken. „Die werd daar meer gewaardeerd, al hield ik zelf een voorkeur voor de improviserende stijl. Spurgeon vond dat het zo moest, om ruimte te laten voor de vrijheid van de Geest. Je dient voor jezelf helder te hebben wat je gaat zeggen, maar voor de verwoording op de kansel kun je best op de Heere vertrouwen. Dat was zijn standpunt en daar kan ik me wel in vinden. Ik schrijf mijn preken nog steeds helemaal uit, maar zit niet meer aan het papier vast. Het is een hulpmiddel.” ## Identificatiefiguur :::inline_image 3::: De hervormde predikant kan zich ook vinden in Spurgeons opvatting dat in de verkondiging de tekst leidend moet zijn. „Daardoor kon hij op verschillende momenten heel verschillende dingen zeggen, zoals dat ook in de Bijbel het geval is. Hij had niet de behoefte om zijn prediking in een sjabloon te persen, maar honoreerde de rijkdom aan thematiek in de Schrift. In totaal heeft hij 3500 preken nagelaten, over alle mogelijke teksten.” Opmerkelijk is voor ds. Van Wijk dat veel hooggeleerde, intellectualistische voorgangers uit het verleden allang vergeten zijn, terwijl er vraag blijft naar de preken van Spurgeon. „Ook het merendeel van zijn pastorale adviezen is nog steeds actueel, omdat hij in al zijn arbeid gericht was op het gewone gemeentelid. Daarin is Spurgeon voor mij een identificatiefiguur, al kreeg ik in de loop der jaren ook oog voor zijn zwakkere kanten. Zijn prediking kenmerkte zich niet door een sterke exegetische aanpak; het associatieve element kreeg veel ruimte. Daarin stond hij in een traditie, want ook de puriteinen konden zich soms verliezen in toepassingen die bij ons vandaag de dag wat gezocht overkomen. Aan de andere kant maakte Spurgeon wel degelijk werk van een goede uitleg, zonder zich erin te verliezen. Het ging hem om de praktische, geestelijke lijn. Dat spreekt mij bijzonder aan.” _Mede n.a.v. ”Pastorale adviezen voor het kerkelijk leven”, door C.H. Spurgeon; uitg. De Banier, Apeldoorn; 160 blz.; € 14,95. Deze bloemlezing is samengesteld door Martijn de Groot, redacteur bij uitg. De Banier._

De pastorale adviezen van Spurgeon blijven voor ds. G. van Wijk actueel

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Plagiaat op de preekstoel is niet nieuw

Rust vanbinnen

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

De pastorale adviezen van Spurgeon blijven voor ds. G. van Wijk actueel

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Plagiaat op de preekstoel is niet nieuw

Rust vanbinnen

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram