De schriftelijke erfenis van prof. W. van ’t Spijker blijft actueel

In het dagelijks leven is Niels van Driel (50) coördinator van het Landelijk Expertisebureau Informatiebeheer. Het bureau helpt alle rechtspraakorganisaties bij het op orde krijgen van hun digitale informatiebeheer. In zijn vrije tijd is de inwoner van Bennekom druk met zijn taak als voorzitter van het deputaatschap kerkelijke archieven van de Christelijke Gereformeerde Kerken en het schrijven van artikelen en boeken. Zo publiceerde hij in 2018 ”Consolidatie en crisis”, dat de geschiedenis van de Christelijke Gereformeerde Kerken tussen 1918 en 1945 beschrijft. In 2020 verscheen zijn spraakmakende biografie van prof. Gerard Wisse. Op verzoek van de Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA) schreef hij ”Denken om te dienen”, ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de universiteit. De komende tijd wil de theoloog-historicus een aantal opstellen over de recentere geschiedenis van zijn kerkverband schrijven, tot en met de jaren tachtig van de vorige eeuw. „Die zijn cruciaal geweest voor de geschiedenis van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Alle thema’s waar ze nu op splijten, speelden toen al.” Binnenkort verschijnt bij uitgeverij De Banier een bundel met nagelaten werk van prof. Willem van ’t Spijker. De schriftelijke nalatenschap van de overleden Apeldoornse hoogleraar is naar Van Driels overtuiging van blijvende waarde en actualiteit. „De inhoudsopgave toont de breedte van de theologische thema’s waarmee hij zich heeft beziggehouden. In zijn publicaties is een schat aan kennis vastgelegd.” ### _Wanneer leerde u hem kennen?_ „Bij het honderdjarig bestaan van de TUA, in 1994. Hij was een van de sprekers. Voor mij was dat het eerste CGK-evenement waarbij ik aanwezig was. Als docent heb ik hem niet meegemaakt. Na mijn studies geschiedenis en theologie in Leiden volgde ik nog twee jaar colleges aan de TUA, maar toen was Van ’t Spijker al met emeritaat. Ik leerde hem van nabij kennen door het schrijven van ”Consolidatie en crisis” en het boek over Wisse. Van ’t Spijker kon veel informatie verstrekken, want zowel zijn eigen familie als die van zijn vrouw had oude wortels in de Christelijke Gereformeerde Kerken. Hij wist enorm veel van de geschiedenis ervan en had een gigantisch netwerk. Van 2010 tot en met 2019 bezocht ik hem geregeld.” ### _Hoe zou u hem typeren?_ „Als een mooi mens. Hij was vriendelijk, bescheiden, humoristisch, aimabel, mild; bijna aartsvaderlijk. Je kwam altijd opgewekt bij hem vandaan. Hij had een sterk relativeringsvermogen, ook naar zichzelf toe. Toen hij nog in het grote huis aan de Daendelsweg woonde, voorheen eigendom van zijn schoonvader, wees hij aan het slot van een bezoek naar zijn rollator en zei: „Daar wil ik nog een keer van af.” Met grote trouw verzorgde hij zijn vrouw. Haar overlijden en dat van een dochter en schoonzoon in dezelfde periode hebben hem diep geraakt.” ### _Hoe was zijn relatie met de studenten?_ „Predikanten die les van hem hebben gehad, spreken altijd met grote waardering over Van ’t Spijker. Vanwege zijn wijsheid, mildheid en de vele praktische adviezen die hij gaf, vaak vergezeld van anekdotes uit zijn tijd als gemeentepredikant. Niet voor niets werd hij vaak gevraagd voor referaten op ambtsdragersconferenties. Hij werd in de breedte van de Christelijke Gereformeerde Kerken uitgenodigd voor preekbeurten, omdat hij geen partijganger was en zichzelf bleef. Er moest volgens hem ruimte zijn voor diversiteit, maar wel een begrensde diversiteit.” :::author_streamer 1::: ### _Werd hij op dezelfde wijze gewaardeerd door zijn collega’s?_ „Die maakten hem op een andere manier mee. Hij trok vele jaren op met Oosterhof, Van Genderen, Velema en Versteeg. Naar buiten toe trokken ze meestal één lijn. Onderling was het een behoorlijk verdeeld gezelschap, zowel qua opvattingen als karakterologisch. Velema was polemisch van aard, stellig in zijn meningen, een harde werker, hoogbegaafd en actief in de kerkelijke frontlijn. Van Genderen richtte zich vooral op zijn werk binnen de Theologische Universiteit en gold daar als zeer invloedrijk. Oosterhof en Versteeg, de Bijbelwetenschappers, waren het progressiefst in hun theologische opvattingen. Van ’t Spijker was geen scherpslijper, maar sprak zich als hij het nodig vond heel duidelijk uit. De openstelling van de ambten voor vrouwen, volgens Versteeg wenselijk, werd door hem met kracht van argumenten afgewezen.” ### _Waardoor kon hij zo slecht overweg met Velema?_ „Dat moet aan het verschil in karakter hebben gelegen, want theologisch zaten ze grotendeels op één lijn. Van ’t Spijker was los, slordig, vergeetachtig en gemoedelijk; Velema afstandelijk, een Pietje precies en behoorlijk ijdel. Ze hebben zich denk ik aan elkaars gedrag geërgerd.” ### _Wat maakte Van ’t Spijker tot een man van internationale allure?_ :::inline_image 1::: „Hij was een autoriteit op het terrein van de Reformatiegeschiedenis en daardoor een spilfiguur bij internationale Reformatiecongressen. Martin Bucer, de reformator van Straatsburg, heeft hij blijvend in het licht gezet. Daarnaast was hij een groot kenner van Luther en Calvijn. Hij wist ook het nodige van Augustinus; in de Nederlandse kerkgeschiedenis van de negentiende en twintigste eeuw was hij eveneens goed thuis. In de loop van de jaren ging hij zich meer verdiepen in de nadere reformatoren en de puriteinen. Niet voor niets waren er velen die bij hem wilden promoveren, vanwege zijn brede kennis. Zijn begeleiding was overigens niet heel intensief. Zijn kracht lag denk ik vooral in het inspireren van zijn promovendi, door zijn kennis en persoonlijkheid.” ### _Wat was kenmerkend voor zijn theologisch denken?_ „Als je zijn boeken en artikelen leest, valt op dat hij niet uit was op theologische originaliteit en vernieuwing. Hij wilde gereformeerd zijn en blijven, doorademd met een spirituele warmte. Wat in de Schrift en de gereformeerde belijdenis staat, bepaalde zijn grondovertuiging. Tegelijk was hij breed georiënteerd en vond hij dat de gereformeerde theologie geactualiseerd moest worden. Wat dat betreft was hij beslist niet conservatief, in de zin dat alles bij het oude moest blijven. Wel was hij consistent in zijn opvattingen. Je vindt geen opvallende verschuivingen in zijn denken.” ### _Hoe groot was zijn invloed binnen zijn eigen kerkverband?_ „Vele jaren heel groot. Vanaf 1981 was hij hoofdredacteur van De Wekker. In tal van artikelen reflecteerde hij op de ontwikkelingen in de breedte van de gereformeerde gezindte en die in zijn eigen kerkverband. Hij volgde nauwgezet wat er gaande was in het bolwerk van de Gereformeerde Kerken en schreef uitvoerig over de publicaties van theologen als Kuitert, Wiersinga en Den Heijer, naar zijn mening verantwoordelijk voor de sloop van de gereformeerde wereld. Eerst kwam de leer van de genade onder kritiek te liggen, daarna het leven uit de genade, ten slotte de Schrift en het gezag daarvan. Die ontmanteling van de synodaal gereformeerde wereld vond hij schrikbarend.” ### _Een ontwikkeling die ook in zijn eigen kerkverband opkwam. Doorzag hij dat?_ „Zeker, hij was bang dat niet alleen de Christelijke Gereformeerde Kerken, maar ook andere delen van de gereformeerde gezindte de Gereformeerde Kerken achterna zouden gaan. Daar heeft hij op een uitgesproken manier over geschreven. Pas liet ik een paar van zijn stukken uit De Wekker lezen aan een predikant die zich positioneert in het midden van de CGK. Zijn reactie was: „Poeh, wat is dat scherp.” Over de bundel ”De Geest schrijft wegen in de tijd”, onder redactie van zijn collega Versteeg, en de brochure ”Vrouwen in de dienst” schreef Van ’t Spijker lange beschouwingen in De Wekker, samenvattend en analyserend. Series van meer dan tien afleveringen, in de hem kenmerkende, voorname stijl. :::author_streamer 2::: Thema’s als de vrouw in het ambt en homoseksualiteit waren voor Van ’t Spijker geen theologische niemendalletjes. Typerend is wat hij schreef naar aanleiding van de brochure ”Verder in vertrouwen”. „Beslissingen vallen vandaag schijnbaar in de ethische vragen, want een tijd vol van veranderingen vraagt om een antwoord op de vraag: wat wilt Gij dat ik doen zal? Maar aan die vraag gaat een andere vooraf. Wie zijt Gij, Heere? De dogmatiek wint het van de ethiek, de kennis gaat aan het doen vooraf. Juist daarom zeiden we dat beslissingen slechts schijnbaar vallen op het terrein van de ethiek. In werkelijkheid is er, voordat de ethische daad wordt gesteld, reeds een dogmatische keuze gedaan.” Dat zou voor vandaag geschreven kunnen zijn. Er is echt een andere wind gaan waaien, niet alleen in de Christelijke Gereformeerde Kerken. Hetzelfde zie je in de Gereformeerde Bond. Wat eerst een minderheidsopvatting was, werd langzamerhand een substantiële stroom. Van ’t Spijker heeft gedaan wat hij meende te moeten doen, maar heeft de ontwikkeling niet kunnen keren.” ### _Leed hij daaronder?_ :::inline_image 2::: „Hij was er in ieder geval bezorgd over, maar hij leefde bij de trouw van God. Daarom werd hij niet moedeloos. Zo schreef hij eens: „Ondanks alles zal het niemand lukken om het gereformeerde beginsel, de gereformeerde belijdenis, de kracht van de Reformatie en het werk van God in Zijn genade uit het hart van een volk weg te bannen. Laat het uit een kerk wijken, in een andere zal het opnieuw blijken.” Daarmee relativeerde hij de betekenis van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Hij besefte goed dat die niet meer zijn dan een splinter in de wereldkerk.” ### _Hoe open was hij over zijn persoonlijke geestelijk leven?_ „Hij sprak niet veel over zijn innerlijk, maar zijn vroomheid straalde door alles heen. Je voelde dat hij leefde uit wat hij beleed. Dat was ook te merken in de kerkdiensten die hij tot zijn 88 e jaar leidde. Hij gaf echt wat mee.” ### _Bent u zelf door hem gestempeld?_ „Dat kun je wel zeggen. Zowel door zijn persoonlijkheid, die me altijd heeft geboeid, als door zijn preken, theologische stellingname en stijl. Als student abonneerde ik me al op De Wekker. Het eerste wat ik las, was Van ’t Spijkers rubriek ”Marginaal” – puntig geschreven columns. Fenomenaal! Vele zijn nog steeds het lezen meer dan waard.” :::kader 1:::

De schriftelijke erfenis van prof. W. van ’t Spijker blijft actueel

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Prof. dr. Wim Velema werd de toeruster van de gereformeerde gezindte

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

De schriftelijke erfenis van prof. W. van ’t Spijker blijft actueel

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Prof. dr. Wim Velema werd de toeruster van de gereformeerde gezindte

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram