Dirigent Leander van der Steen geniet avond aan avond op de bok

Weken waarin hij zich zo’n zestig uur bezighoudt met muziek zijn eerder regel dan uitzondering, bekent Leander van der Steen (52) uit Ede. Veelzeggend genoeg komt iedereen die bij hem over de drempel stapt, eerst in zijn lesruimte terecht, waar een orgel en een piano staan. In de woonkamer, een verdieping hoger, herinnert daarentegen weinig aan muziek. „Wanneer we elkaar als gezin treffen, gaan we liever met elkaar in gesprek of doen we een spel. Ligretto of Monopoly bijvoorbeeld. Heerlijk, ik kan dan heel fanatiek zijn.” Van maandag tot en met vrijdag staat Van der Steen ’s avonds op de bok bij een van zijn gemengde koren. Het betreft Crescendo in Nunspeet, Euodia in Hierden, het Hervormd Kerkkoor in Ermelo en De Lofstem in Putten, die samen de Verenigde Veluwse Koren vormen. Daarnaast dirigeert Van der Steen de Reformatorische Zangvereniging Cantilene uit Barneveld. Met collega Martien van der Zwan verdeelt hij de tweewekelijkse repetities van instrumentaal ensemble Parlando op zaterdagmorgen. Daarnaast repeteert hij wekelijks op vrijdag aan het begin van de avond met instrumentaal ensemble Con Passione. Als organist speelt hij 60 procent van de diensten in de hervormde Oude Kerk van Ede en 20 procent van de diensten in woonzorgpark De Hartenberg, een locatie van ’s Heeren Loo. En alsof dat nog niet genoeg is, heeft de goedlachse musicus een kleine veertig orgel- of pianoleerlingen, begeleidt hij op tal van muziekavonden en is hij als mede-organisator en pianist betrokken bij het maandelijkse Samenzanguur in de Oude Kerk in Ede. Regelmatig schrijft hij nieuwe muziek of arrangeert hij bestaande werken; voor zichzelf of op verzoek. Voor Terdege componeerde Leander een bewerking van de Lofzang van Maria. Hieronder kun je de bladmuziek daarvoor downloaden! :::button 1::: :::button 2::: Tijdens corona speelde hij als pianist in kleine bezetting samen met drie „goede en fanatieke” amateurs, violist Tjitske van Eckeveld, cellist Willemieke Heij, en altviolist en fluitist Aart van Zetten. Na die periode bleven de musici elkaar trouw en gingen ze verder onder de noemer ”Vierklank”. „Het mooie van kamermuziek en van zo’n kleine bezetting is dat je heel wendbaar bent.” ### _Ondanks uw bomvolle agenda maakt u geen uitgebluste indruk. Wat is het geheim?_ „Ik ben gezegend met een goede gezondheid. Daarnaast is muziek mijn grote passie, kan ik goed plannen en snel schakelen. De combinatie van het lesgeven met alle repetities van koren en ensembles vergt veel, maar ik krijg er ook energie van. Ik geniet van het werken met mensen en vind het een uitdaging om hen te enthousiasmeren. Daarnaast stemt het mij dankbaar dat ik via de muziek dienstbaar mag zijn aan het Evangelie. Mijn werkdagen beginnen gelukkig rustig met enkele leerlingen, studeren, componeren en arrangeren. In de loop van de dag kom ik steeds meer mensen tegen. Na de avondmaaltijd met mijn gezin komen er nog twee leerlingen op les en daarna stap ik in de auto voor een koorrepetitie. Die opbouw van een werkdag heeft één nadeel, na thuiskomst van een repetitie kan ik moeilijk de slaap vatten, omdat ik nog te druk ben in mijn hoofd. Natuurlijk ben ik ook weleens moe. Dan beluister ik bijvoorbeeld het pianoconcert van Grieg drie keer achter elkaar om weer op te laden.” ### _Voor welke componisten kan ik u nog meer wakker maken?_ „Ik heb een zwak voor de Noorse componist Grieg. Iemand omschreef zijn muziek eens kernachtig als een bonbon gevuld met sneeuw. In de verklanking van de Bijbelse boodschap is Bach onovertroffen. Bij de geniale Mozart fladderen de noten zo mijn ziel binnen. Voor diepe emoties ga ik graag bij Beethoven buurten. En het is zo mooi hoe iemand als Mendelssohn Psalm 42 in muziek weet te vangen. Tango’s van Piazolla zijn ook pareltjes. Hoe ouder ik word, hoe meer muziekstijlen ik leer waarderen. Mijn tic is dat ik meestal als componist naar een stuk luister. Hoe zit het in elkaar? Wat vind ik de mooiste maat en waarom?” ### _Wat boeit u in het musiceren?_ „Muziek is een mondiale taal, een taal waarin ik mij goed kan uiten. Het boeiende is dat een stuk nooit hetzelfde klinkt tijdens een uitvoering. Ook de diversiteit aan muzikale bezigheden houdt het levendig. En het is toch geweldig dat ik voornamelijk als kerkorganist wat mag betekenen op de kruispunten van mensenlevens, bij trouw, rouw en rond de doop. Om goed aan te kunnen sluiten bij iemands situatie, moet je je voor hem of haar openstellen. Het minst leuke aan mijn vak vind ik de administratieve rompslomp van mijn eigen onderneming.” ### _Met de conservatoriumdiploma’s orgel en schoolmuziek op zak bent u vooral aan het dirigeren. Bijzonder._ „Ik ben nog altijd dankbaar voor de studies orgel en schoolmuziek aan het Utrechts conservatorium. Als organist leerde ik goed een hele compositie overzien. Bij schoolmuziek kreeg ik grondig les in het analyseren, arrangeren en componeren. Daar heb ik tot op de dag van vandaag plezier van. Op mijn zesentwintigste solliciteerde ik bij de Verenigde Veluwse Koren en daardoor kreeg ik in één klap vier koren onder mijn hoede. Ik ben overigens wel muziekdocent geweest op middelbare scholen en de pabo, maar uiteindelijk bleek dit niet te combineren met mijn koren en mijn lespraktijk. Op de Marnix in Dordrecht was Dick van Luttikhuizen destijds mijn collega. Via hem kwam ik in contact met Cees den Hertog van de gelijknamige uitgeverij. Samen met Cees en anderen vormden we later de Stichting Kerstconcert, die concerten in de Rotterdamse Doelen en in het Amsterdamse Concertgebouw organiseert. Daardoor sta ik elke twee jaar met mijn koren en ensembles in het Amsterdamse Concertgebouw. Ik heb dat ervaren als Gods leiding.” ### _U had er destijds ook voor kunnen kiezen om uw lespraktijk op te doeken._ „O, nee. Ik geniet nog altijd van elke muziekles die ik geef. Het maakt niet uit of dat aan een beginner of een gevorderde is. Ik houd van mensen. Mijn leermeester, Jan van Gijn, bracht mij de liefde voor het lesgeven bij. Met zijn enthousiasme was hij een ware ambassadeur voor de muziek. Dat probeer ik ook te zijn.” ### _Heeft dit effect gehad op uw eigen kinderen?_ „Petra en ik zijn gezegend met drie zoons en een dochter. Drie kinderen wonen nog thuis, de oudste zoon is getrouwd en heeft twee kinderen. Niemand heeft muziek als vak gekozen, maar ze genieten wel van het maken of beluisteren ervan. Dat de oudste twee in de economische sector terecht zijn gekomen, verbaast me niets, want ik heb zelf ooit getwijfeld tussen een economie- of muziekstudie. Petra en onze dochter Rosalinde spelen viool en zijn sinds kort lid van Parlando. Mijn jongste zoon, Jonathan, zingt op twee koren. Onder andere op Cantilene, waar ik op de bok sta. Nee, ongemakkelijk vind ik dat niet. Het is juist leuk om na een repetitie te kunnen spiegelen met elkaar.” ### _U bent vrijwel alle avonden van huis. Komt het vaderschap daardoor in de knel?_ „Totdat de kinderen twaalf jaar waren, zag ik ze veel vaker dan vaders die overdag weg zijn. Maar tegenwoordig werk ik meestal als de andere gezinsleden thuis zijn. Dat vind ik best ingewikkeld. Ik probeer bewust tijd voor iedereen vrij te maken. Petra en ik wandelen graag. Soms lezen mijn zoon Rowan en ik hetzelfde boek en praten we daarover. Met de jongens trap ik graag een balletje. Als ik thuis ben, probeer ik er echt te zijn en te genieten van de tijd met elkaar. Soms lukt dat niet helemaal en ben ik afwezig tijdens het avondeten. Lachend: „Hij zit weer op zijn muzeberg”, krijg ik dan te horen. Een van de rekeningen van mijn vak is ook dat het sociale leven zich vooral in vakanties concentreert. Dan heb ik meer tijd en rust voor familie en vrienden. Het is frappant dat ik regelmatig goede muzikale ideeën krijg als ik druk aan het pakken ben voor de vakantie. Die invallen krabbel ik dan snel op een papiertje.” :::author_streamer 1::: ### _Is componeren noodzaak of vermaak?_ „Dat laatste, ik kan niet zonder. Het is heerlijk om uren te puzzelen, om te zoeken naar de juiste invulling van wat ik in mijn hoofd hoor. Soms lukt dat snel, een andere keer pas na dagen. Als een compositie af is, beland ik in de twijfelfase. Heel irritant. Is dit het nu, vraag ik mij dan af. Tijdens het wandelen bedenk ik minstens tien varianten. Om meestal weer bij mijn eerste idee uit te komen. De enige winst van het getwijfel is de zekerheid dat een compositie klopt.” ### _U componeert veel geestelijke werken, zoals oratoria en cantates. Wat beoogt u daarmee?_ „Dat mijn muziek een diepere laag in de Bijbelse boodschap aanboort. Ik betrek het publiek erbij, door hen liederen mee te laten zingen. Een compositie moet behapbaar zijn voor luisteraars, zonder dat daarvoor een uitgebreide toelichting nodig is. Anderzijds mogen mensen ook uitgedaagd worden, zodat ze bij een volgende uitvoering nieuwe dingen ontdekken.” ### _Hoe verloopt het compositieproces?_ „Ik heb altijd beelden bij muziek, een sfeer in mijn hoofd die ik wil verklanken. Daarbij hanteer ik vaak klankvelden. Ik werk al geruime tijd aan een oratorium in vijfentwintig delen over Petrus. Diens zelfverzekerdheid beeld ik uit met stoere inzetten van koperblazers. Maar als Petrus naar het graf van de opgestane Christus loopt, voeren zachte strijkers de boventoon. In mijn grotere werken is het orkest niet alleen bedoeld om de zangers te ondersteunen, maar krijgt het een zelfstandige rol. Een voorbeeld is Psalm 42. Gebroken akkoorden beelden de waterstromen uit. Het klagen komt naar voren in de dalende melodie, gespeeld door de cello. In grote composities moeten thema’s terugkomen, de verbindingen tussen de afzonderlijke delen logisch zijn en dient een werk een eenheid te vormen. Ik houd van collages met een overkoepelende boog. Een favoriete compositie heb ik niet. Tijdens het kerstconcert van Terdege op 16 december in de Goudse Sint-Janskerk voeren we met Cantilene en Parlando ”In de volheid van de tijd uit”, een kerstoratorium waarin de woorden uit Lukas 2 de rode draad vormen. Een ouder werk, waarvan ik echt weer ga genieten.” :::photo_gallery 1::: ### _Uw in 2022 overleden schoonvader, ds. J. van Amstel, schreef veel teksten voor u. Hoe was dat?_ „Geweldig, we begrepen elkaar. Ik mis hem enorm. Ook vanwege de geestelijke gesprekken die we voerden. Mijn schoonvader kon goede teksten schrijven. Datzelfde geldt voor Ed Kooijmans, mijn oud-docent Nederlands aan het Van Lodenstein College in Amersfoort. Ook Ed heeft veel voor mij geschreven. Het luistert nauw: een gedicht is niet automatisch een lied en niet elke liedtekst is geschikt voor een cantate of een oratorium. Eén regel van mijn schoonvader heeft mij enorm geraakt: ”Door het geloof kan ik met uitzicht leven”. Die tekst staat ook op zijn grafsteen.” ### _Hoe bent u op de bok? Streng maar rechtvaardig?_ „Ik ben niet streng, volgens mij. Wel gedreven, krijg ik vaak te horen. Ik houd graag vaart in repetities. Onder andere door snel te schakelen tussen de partijen, zodat iedereen bij de les blijft. Ik weet precies wat ik wil en leg de lat hoog. Als iets niet lukt, spreek ik niemand persoonlijk aan, want dat vind ik niet fair. Ik zal eerder zeggen dat het in de tweede rij van de alten niet goed gaat. Ik zoek naar verbinding en geniet enorm van het muziek maken met een groep. Mooie dingen groeien langzaam, je moet dus voldoende tijd nemen om te schaven aan het repertoire. Zingen is heerlijk en ontspannend. Als je ermee bezig bent, kun je nergens anders aan denken. Ook het sociale aspect van een koor is belangrijk. Daarom mag een pauze van mij gewoon twintig minuten duren. Als de voorbereiding goed is geweest, kan ik het tijdens een concert loslaten en de koorleden ruimte geven. Dan leg ik alles in Gods handen en probeer ik ook van de muziek te genieten.” ### _U staat inmiddels zesentwintig jaar voor de Verenigde Veluwse Koren. U voelt zich nog voldoende uitgedaagd?_ „De Verenigde Veluwse Koren is een bruisende organisatie. We hebben al zo veel mooie dingen met elkaar gedaan: reizen, opnamen, meewerken aan het tv-programma Nederland Zingt. Ik werk met amateurs en houd rekening met hun mogelijkheden. Tegelijkertijd wil ik hen uitdagen om een stapje verder te gaan. Nederlandstalige psalmen en geestelijke liederen vormen de kern van het repertoire. Dat is prima, maar ik heb vanaf het eerste begin duidelijk gemaakt dat ik ook andere muziek wil uitvoeren. Dus zingt een koor de ene dag het eenvoudige geestelijke lied in een zorgcentrum, om de keer erna mijn cantate “Gods belofte wordt heerlijk vervuld” uit te voeren in het Amsterdamse Concertgebouw.” ### _Is dirigeren in het Amsterdamse Concertgebouw het summum?_ „Ja en nee. Iedere twee jaar geven we met mijn koren en Parlando een kerstconcert in Amsterdam. Dat is een droom die is uitgekomen. Ik ben zo dankbaar dat mijn eigen werken klinken in die prachtige Grote Zaal met zijn geweldige akoestiek. Het ontroert mij om te zien hoe blij de koorleden staan te zingen en hoe het publiek geniet. Op zo’n moment komt alles samen. Het is toch bijzonder dat de kerstboodschap op deze manier klinkt in hartje Amsterdam? :::author_streamer 2::: Tegelijkertijd geniet ik ook intens van een kerstviering op De Hartenberg, samen met vijftien bewoners met een ernstige verstandelijke beperking. Of van het spelen van Bachs ”Erbarme dich” met het kwartet Vierklank voor iemand die terminaal is. Voor al die verschillende settingen geldt wat Bach onder zijn composities schreef: Soli Deo Gloria, God alleen de eer.” ### _Heeft u nog dromen?_ „Ik ben niet iemand die een stip aan de horizon zet, maar ik leef van stap naar stap. Dat is ook de winst van de coronaperiode. Ik vond die tijd erg moeilijk. Zo zwaar dat ik overwoog om iets anders te gaan doen, maar een goede vriend drukte me op het hart om geduld te oefenen en de muziek trouw te blijven. Corona leerde mij nog bewuster in het hier en nu te genieten. Alsof iedere kerkdienst, elke repetitie, elk concert de laatste is.”

Dirigent Leander van der Steen geniet avond aan avond op de bok

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Coronatijd bracht musicus Sietze de Vries meer rust

Rien Donkersloot, kerkmusicus én straatmuzikant

Patrick van der Linden is blij met het ongrijpbare

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Dirigent Leander van der Steen geniet avond aan avond op de bok

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Coronatijd bracht musicus Sietze de Vries meer rust

Rien Donkersloot, kerkmusicus én straatmuzikant

Patrick van der Linden is blij met het ongrijpbare

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram