Winterdepressie: maandenlang leven onder een dikke deken

Je doet je ogen open. Als een dikke, donkere deken ligt de moeheid op je. Nog even, denk je. En je draait je weer om. Maar na een halfuur is die zware deken er nog steeds. Wanneer je gedreven door plichtsbesef je warme bed verlaat, hangt hij als een mist om je heen. Loop je naar beneden, dan verduistert hij de ramen, zodat de grijze morgenlucht nog grijzer lijkt en lusteloosheid zich meester van je maakt. En soms lijkt hij aan je vast te kleven. Duwt hij je schouders naar beneden. Alsof die deken zo zwaar is, dat het maar moeilijk rechtop lopen is. Een ton aan extra gewicht lijkt hij te geven, waardoor je niet vooruit te branden bent. Werken? Je wilt wel, maar het gaat met traagheid. Afspreken? Ach, als je er niet onderuit kunt komen. Onder het gewicht van de deken schrompel je langzaam ineen als een verwelkend margrietje. ## Van slag Wie last heeft van een winterdepressie, is vaak tot het einde van de zomer of begin van de herfst zijn eigen, vrolijke zelf, weet Douwe van Tuinen, coördinerend behandelaar bij de polikliniek winterdepressie van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Maar neemt het licht buiten in intensiteit af, dan dooft ook langzaam het licht vanbinnen. Van Tuinen werkt al sinds 2009 met cliënten van de polikliniek. Mensen met een winterdepressie, vertelt hij, hebben minimaal twee winters achter elkaar een periode met depressieve symptomen. „Die beginnen meestal zonder reden na de zomer en eindigen vaak als de lente aanbreekt.” Waar de een al vanaf september last kan hebben van klachten, beginnen die bij de ander pas in november of december. Ook de hevigheid van de klachten wisselt per persoon. „Sommige mensen hebben alleen een energiegebrek. Anderen worden zwaarmoedig en depressief.” De reden: een tekort aan licht, waardoor het bioritme van slag raakt. Het gevolg? „Somberheid; lusteloosheid; een grote slaapbehoefte, maar tegelijk kwalitatief minder goed slapen; je lang duf voelen in de ochtenden en vaak veel behoefte hebben aan suikers, vetten en koolhydraten. Mensen met een winterdepressie doen in de winter alleen de dingen die echt moeten, en dan nog lopen ze op hun tandvlees. Ze ervaren vaak dat ze uit twee typen personen bestaan: een zomer- en een wintervariant.” >„Ik denk niet dat je over een winterdepressie heen kunt groeien. Wel hebben sommigen er baat bij om te overwinteren in landen richting de evenaar” Zijn mensen met een winterdepressie sowieso gevoelig voor depressiviteit? „Dat kun je niet zeggen. Wel zijn ze over het algemeen sneller van slag door andere wisselingen in hun levensritme. Het verzetten van de klok, bijvoorbeeld. Of een jetlag, of premenstruele klachten. Hoe verder je van de evenaar komt, hoe vaker er sprake is van een winterdepressie. Neurobioloog Dick Swaab vertelde vorig jaar bij een presentatie die ik bijwoonde, dat een bepaald gen hiervoor verantwoordelijk is. Weet je wat bijzonder is? Overal ter wereld wordt dat gen gevonden, zelfs in Arabische landen, behalve in IJsland. Daar is dat gen blijkbaar nooit doorgegeven.” ## Licht Gelukkig is er letterlijk licht aan het einde van de tunnel voor mensen met het winterdepressiegen. Onderzoek wijst namelijk uit dat felle lampen een groot verschil maken. „In de jaren tachtig, toen het onderzoek naar winterdepressie nog in de kinderschoenen stond, ging het om heel grote, niet zo felle lampen, waar mensen wel drie uur voor moesten zitten. Tegenwoordig gaat het om intense lampen, van 10.000 lux, waar je maar drie kwartier voor hoeft te zitten.” Extra goed nieuws is dat dit voor de meeste mensen maar één week per winter hoeft. „Van maandag tot vrijdag van halfacht tot ongeveer kwart over acht. Het eerste jaar geef ik mensen vaak lichttherapie in onze kliniek. Vanaf het tweede of derde jaar kan het ook thuis.” De behandeling die Van Tuinen en zijn collega’s geven, begint eigenlijk al eerder. Want mensen die zich met een winterdepressie bij de poli melden, worden eerst gemonitord. Vanaf half augustus vullen de patiënten wekelijks een korte vragenlijst over hun stemming in. Zodra ze melding maken van klachten, begint de behandeling. Gedurende het jaar kloppen er altijd weer nieuwe patiënten aan. „We doen het hele jaar door intakes. Op dit moment begeleiden we zo’n vijfhonderd patiënten.” In de dertig jaar dat de poli bestaat, hebben de behandelaars ongeveer 3200 mensen geholpen. De meesten zetten na verloop van tijd hun behandeling thuis voort. „Maar er zijn ook enkele mensen die al dertig jaar naar de poli komen. Sommigen zijn al ver in de tachtig” Of er ook patiënten zijn die genezen? „Ik denk niet dat je over een winterdepressie heen kunt groeien. Wel hebben sommigen er baat bij om te overwinteren in landen richting de evenaar.” Lichttherapielampen zijn inmiddels overal te koop. Dat werpt de vraag op waarom een polikliniek nog nodig is, als mensen ook zelf thuis aan de slag kunnen. Volgens Van Tuinen is het echter belangrijk dat patiënten weten hoe ze zichzelf precies moeten helpen. „We kunnen in de kliniek therapie op maat geven. Zo is het belangrijk dat de behandeling begint zodra de klachten komen. Begin je te vroeg, dan stel je de winterdepressie alleen maar uit. Daarnaast heeft niet iedereen hetzelfde aantal minuten voor een lichtlamp nodig. Voor een aantal mensen is veertig minuten te veel, waardoor ze ’s nachts minder goed slapen. Er is ook een kleine subgroep die na elke lichttherapieweek alsnog wegzakt in een winterdepressie. Dan zoeken we samen naar de juiste dosis. Sowieso blijven we alle patiënten volgen tot april, zodat we kunnen ingrijpen als dat nodig is. Verder leren we hen hoe ze zelf hun beginnende klachten leren herkennen en hoe ze de lamp het beste kunnen gebruiken, zodat ze vanaf het derde jaar thuis kunnen blijven.” Het blijft iets wonderlijks, dat vijf ochtenden voor een lamp zitten voor de meeste mensen genoeg is om een winterdepressie te verdrijven. Toch is het best verklaarbaar, vindt Van Tuinen. „Het licht doorbreekt een neerwaartse spiraal waarin mensen terechtkomen, waardoor ze minder kwetsbaar worden voor depressieve klachten. Het is wat dat betreft echt een heel mooie behandeling.” ## Bekendheid Inmiddels wordt het effect van lichttherapie bij een winterdepressie breed erkent en kun je overal in Nederland hulp krijgen. Zo heeft vrijwel elke ggz-instelling een lichtafdeling. De manier van behandelen is daar net iets anders dan bij het UMCG, weet Van Tuinen. „De ggz in Eindhoven werkt bijvoorbeeld met standaard twee weken lichttherapie, waarbij mensen dertig minuten per dag voor een lamp moeten zitten. Mijn voorganger, klinisch psycholoog Ybe Meesters, heeft echter ontdekt dat mensen beter reageren op vijfenveertig minuten therapie. Daarom passen wij de therapie in onze poli op deze manier toe.” Ondanks de toegenomen bekendheid van lichttherapie, ontdekken mensen soms pas na jaren dat het niet normaal is dat de winter je levensvreugde opslokt. „Ik hoor vaak van patiënten: „Had ik dit maar eerder geweten. Deze klachten heb ik al sinds ik een jongvolwassene ben.” Daarom doe ik ook altijd mee aan mediaverzoeken, zodat deze therapie nog meer aandacht krijgt.” Naast een felle lamp, zijn er nog andere hulpmiddelen in de strijd tegen een winterdepressie. Dagelijks twee uur naar buiten gaan, bijvoorbeeld. „En op je werk je bureau binnen een meter van je raam zetten, zodat je regelmatig even naar buiten kunt kijken. Dat doe ik zelf ook. Je hebt nu eenmaal licht nodig om je biologische klok te synchroniseren. Verder heb ik thuis ook meerdere felle lampen. Als ik om zes uur wakker word om me gereed te maken voor mijn werk op de poli, is dat niet volgens mijn natuurlijke ritme. Het helpt me dan om wat felle lampen aan te doen om goed wakker te worden.” Wat hij het mooiste vindt aan zijn werk? „Dat mensen daarmee heel snel kunnen opknappen.” :::author_streamer 1::: :::kader 1::: :::kader 2::: :::kader 3::: :::kader 4:::

Winterdepressie: maandenlang leven onder een dikke deken

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Depressie. Als het Woord je niet meer raakt

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Winterdepressie: maandenlang leven onder een dikke deken

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Depressie. Als het Woord je niet meer raakt

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Meer Terdege

Over Terdege

Service & contact

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram