Hoe voorkom je dat een kind niet meer naar het ziekenhuis durft? Liesbeth Segers zocht het uit

Anne, een tienjarig meisje met jeugdreuma, moet elke twee maanden naar het ziekenhuis voor een infuus. Een dokter in witte jas plaatst dan een naald in haar arm met een slang eraan. Door de slang gaat een kleurloze vloeistof, waar haar medicijn in zit. Anne (niet haar echte naam) weet het: het medicijn heeft ze nodig. Maar ze vindt het vreselijk eng. Ze heeft echter een tactiek bedacht waardoor ze zich minder angstig voelt. Ze gaat bij haar moeder op schoot zitten, zucht een paar keer en zegt het alfabet op – net zolang tot het infuus erin zit. Prachtig als een kind zo’n strategie heeft bedacht, vindt Liesbeth Segers (58), verpleegkundig onderzoeker bij het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) in Utrecht. „Maar dan moet je dat als verpleegkundige wel weten en daar rekening mee houden.” De christelijke kinderverpleegkundige uit Gouda deed de afgelopen zes jaar promotieonderzoek naar de vraag wat kinderen helpt om angst en pijn te verminderen rond een medische handeling. Begin juli promoveerde ze. :::inline_image 1::: ## Prikangst Het gebeurt nogal eens dat zorgverleners niet nadenken over de wensen van een patiënt en wat al die medische handelingen voor hem of haar betekenen. „Ze denken bijvoorbeeld: een infuus zetten, dat doe ik wel even. Maar dan blijkt dat een kind het heel spannend vindt. Als je dan toch doorzet en bij een kind over zijn grenzen heen gaat, kun je psychische schade berokkenen.” De gevolgen daarvan zijn groot. „Zo’n kind is het vertrouwen in zorgverleners kwijt. Je merkt dan dat een kind blokkeert en niet meer wil meewerken aan een behandeling.” Ook op latere leeftijd kan een geschaad vertrouwen gevolgen hebben. „Mensen mijden bijvoorbeeld de huisarts of hebben prikangst, met alle gevolgen van dien.” Kinderen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, ondergaan binnen een periode van 24 uur gemiddeld vijf tot zes pijnlijke medische handelingen, blijkt uit onderzoek. Maar niet alleen behandelingen die zeer doen, kunnen een kind stress bezorgen, zegt Segers. „Ook het verwijderen van een pleister of het meten van de temperatuur in je oor kan spannend zijn. Vooral peuters en kleuters hebben vaak angst. Ze begrijpen niet altijd wat zorgverleners komen doen. Dat geldt ook voor patiënten met een verstandelijke beperking.” :::author_streamer 1::: ## Persoonlijke aandacht Een belangrijke uitkomst van haar onderzoek is dat persoonlijke aandacht en een goede vertrouwensrelatie cruciaal zijn. „Als je als zorgverlener investeert in zowel het kind als zijn ouders, door persoonlijke aandacht en interesse voor wat belangrijk voor hen is, voorkomt dat veel problemen.” Een goede vertrouwensband is echter niet vanzelfsprekend. Zeker niet omdat bij de zorg voor een patiënt meestal meerdere professionals zijn betrokken. „Een collega vóór je kan het verknald hebben, waarna het veel tijd kost om het vertrouwen te herstellen.” Als er vertrouwen is ontstaan, zijn kinderen minder angstig voor ingrepen, durven ze meer te zeggen en nemen ze actiever deel aan hun behandeling, vertelt de pleegkundige. Wat volgens Segers ook helpt om angst en pijn – twee zaken die elkaar versterken – te verminderen, is om een kind een gevoel van controle te geven. „Je kunt het bijvoorbeeld laten kiezen: wil je op schoot of op een stoel zitten? Vind je het fijn als we samen een boek lezen?” :::inline_image 2::: ## VR-brillen Daarnaast is afleiding erg belangrijk. „Ook als volwassenen maken wij daar intuïtief gebruik van. Als we bijvoorbeeld in de stoel bij de tandarts zitten, gaan we tellen of kijken we naar een striptekening.” Het WKZ heeft veel verschillende afleidingsmiddelen, zegt Segers. Voorbeelden zijn kijkboeken en VR-brillen. Met zo’n VR-bril kunnen kinderen vanuit hun bed in een virtuele speeltuin spelen en van een glijbaan glijden, een toren beklimmen of overgooien met een bal. Als onderdeel van haar promotieonderzoek heeft Segers gekeken naar de ervaringen van patiënten en zorgverleners met de app Mijn Ziekenhuispaspoort, die is ontwikkeld door het UMC Utrecht. „In deze app kun je zien wat wij als ziekenhuis bieden qua afleiding. Ook kunnen kinderen hun wensen aangeven: bijvoorbeeld dat ze tijdens een medische handeling graag bij mama op schoot zitten of een filmpje kijken.” Verder kunnen kinderen in de app leren hoe een medische handeling, zoals een infuus aanbrengen, eraan toegaat. Kan een kind niet gewoon aan een zorgverlener vertellen wat het fijn vindt? Jawel, zegt Segers. „Dat gebeurt ook. Maar het mooie van de app is dat een kind thuis op de bank al rustig kan nadenken over zijn wensen. In het ziekenhuis, net voor de behandeling, is daar niet altijd de mentale ruimte voor.” ## Academische Werkplaats De gratis app, die voor patiënten in het WKZ is ontwikkeld, is al enkele honderden keren gedownload. Alleen kijken zorgverleners er nog weinig naar, constateert ze tot haar spijt. „Iedereen is het er wel over eens dat de input van een patiënt belangrijk is. Maar in de praktijk hebben zorgverleners daar lang niet altijd tijd en aandacht voor. Het operatieschema moet immers wel doorgaan, zeggen ze bijvoorbeeld. Maar tijdgebrek vind ik in veel gevallen een uitvlucht. Uiteindelijk kan het je ook tijd besparen als een patiënt je vertrouwt, minder angstig is en gewillig meewerkt aan de behandeling.” Segers is als verpleegkundig onderzoeker betrokken bij de Academische Werkplaats in het UMC Utrecht. „Hierin werken we als zorgverleners en onderzoekers gezamenlijk aan het verbeteren van de zorg door praktijkvragen te beantwoorden. Soms doen we dat aan de hand van literatuuronderzoek, soms ook door zelf onderzoek op te zetten, zoals wat ik heb gedaan.” :::inline_image 3::: De meest uiteenlopende vragen komen langs, zegt ze. „We hebben bijvoorbeeld uitgezocht hoelang verdovende zalf op de huid van een kind mag blijven zitten. Ook hebben we bekeken of een nieuwe manier van het bevestigen van een neus-maagsonde bij kinderen meer comfort geeft dan de ouderwetse manier, met pleisters.” Momenteel doet een collega van Segers onderzoek naar het verbeteren van de slaapkwaliteit van patiënten. In het ziekenhuis zijn er nogal wat factoren die de slaap kunnen verstoren, zoals piepende apparatuur en zoete inval van zorgpersoneel op de kamer. „Als verpleegkundigen vinden we het belangrijk dat patiënten goed slapen. Dat is zelfs een van onze speerpunten, naast gezonde voeding en het verminderen van angst en pijn.” :::author_streamer 2::: ## Ruggenprik Segers is blij dat er in de zorg in toenemende mate aandacht is voor het mentale welzijn van patiënten. Deze trend heeft volgens haar te maken met een veranderd pedagogisch klimaat. „Lang was het zo dat bij een behandeling werd gezegd: Even doorbijten, je moet flink zijn. Nu is er veel meer begrip voor de angst die kinderen kunnen hebben.” De groeiende aandacht voor angstklachten vindt de verpleegkundige terecht. „Angst rond een ingreep is in feite een keerzijde van wat we allemaal kunnen op medisch gebied.” Als voorbeeld noemt ze de erfelijke spierziekte spinale musculaire atrofie (SMA). „Daar is nu een medicijn voor ontwikkeld, dat via een ruggenprik in het ziekenhuis wordt toegediend. Het kan voor een kind heel spannend zijn om regelmatig naar het ziekenhuis te moeten voor een ruggenprik, ook al vindt de ingreep plaats onder verdoving. Als je niet uitkijkt, wordt een kind met elk bezoek steeds banger.” Ook voor volwassenen is een ruggenprik geen pretje. „Wij richten ons in het onderzoek op kinderen. Maar ook in de volwassenenzorg zou het goed zijn om aandacht te hebben voor angst.”

Hoe voorkom je dat een kind niet meer naar het ziekenhuis durft? Liesbeth Segers zocht het uit

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Jaap Janse, bestuurder van Lelie zorggroep, werd als 50-jarige opnieuw vader

Romke over het pionieren met nieren

„Alexander Monro Ziekenhuis is een fijne plek voor borstkankerpatiënten”

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Hoe voorkom je dat een kind niet meer naar het ziekenhuis durft? Liesbeth Segers zocht het uit

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Jaap Janse, bestuurder van Lelie zorggroep, werd als 50-jarige opnieuw vader

Romke over het pionieren met nieren

„Alexander Monro Ziekenhuis is een fijne plek voor borstkankerpatiënten”

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram