Truida van der Klooster-Edelman erfde van haar vader een zwak voor het gebutste

Een leven buiten Dordrecht kunnen Truida van der Klooster-Edelman (69) en echtgenoot Max zich moeilijk voorstellen. Ze werden er geboren, zaten er op school en betrokken er na hun huwelijk een woning. Kerkelijk behoorden ze allebei tot Calvijn, de vrije gemeente die tientallen jaren werd gediend door de vader van Truida, bekend als ”meneer Edelman”. De oudere leden van Calvijn noemden hem eenvoudigweg ”meneer”. „Hij wilde per se geen dominee worden genoemd, want dat betekent heer of meester. Die benaming vond hij on-Bijbels.” De autonome voorganger groeide op in buurtschap Tempel bij Reeuwijk. Zijn ouders waren overtuigd atheïstisch. Het was ds. W. Vroegindeweij, destijds predikant van de hervormde gemeente te Reeuwijk, die Gerrit Jan Edelman adviseerde de Bijbel eens te gaan lezen. „Dat is het begin van zijn bekering geworden. Hij wilde er later nooit veel over vertellen, want hij was vuurbang dat hij dan zelf in de belangstelling zou komen te staan. Later is ook mijn moeder tot geloof gekomen.” Op advies van ds. Vroegindeweij begon de rozenkweker de studie voor godsdienstonderwijzer in de Nederlandse Hervormde Kerk. „Tijdens die opleiding preekte hij al voor allerlei groepjes, naast het werk op zijn kleine kwekerij, want er moest ook brood op de plank komen.” In 1949 kreeg Edelman een vaste benoeming als voorganger van de Nederlands hervormde vereniging Calvijn te Dordrecht. „Een pastorie was er niet. Via het woningbureau wist mijn vader een huurhuis in de arbeiderswijk Krijspijn te krijgen.” ## Stokpaardjes De voorganger bleef er tot het einde van zijn leven wonen, ondanks de gestage groei van zijn gezin. „Een van zijn stokpaardjes was dat rijkdom een valkuil is voor christenen. Het bestuur van Calvijn bood hem elk jaar een hoger salaris aan, maar mijn vader wilde niet meer verdienen dan de mensen met het laagste salaris binnen zijn gemeente. Voor mijn moeder was dat niet altijd eenvoudig.” :::author_streamer 1::: De vier zoons sliepen op één kamer, vier dochters op een tweede slaapkamer, Truida en de zus boven haar op de vliering. „Ons dagelijks leven speelde zich af in de woonkamer, waar mijn vader ook zijn preken voorbereidde en bezoek ontving. Ik heb wat op de trap gezeten als hij in de kamer met een gemeentelid sprak. Zo nodig werden we ingeschakeld. Pannetjes soep naar oude mensen brengen, gaan slapen bij een gezin waar kinkhoest heerste, zodat de moeder een goede nacht kon maken, helpen in de huishouding bij deze en die. Er was altijd wel wat te doen.” ## Cadeau De inwoonster van Dordrecht, nu moeder van zes volwassen kinderen, was de jongste van het tiental. „Daardoor had ik een andere band met mijn vader dan de oudere broers en zussen. De Edelmannen zijn niet van de emotionele soort; tegen mij was mijn vader nog het meest open. Ik was een kind van zijn grijze haren; hij ging al naar de 50 toen ik werd geboren. Bovendien ben ik als baby heel erg ziek geweest. Voor mijn vader was het of hij me uit de dood had teruggekregen. Vooral in de laatste fase van zijn leven had ik soms persoonlijke gesprekken met hem. Die zag ik als een soort cadeau. Ik kwam dichter bij zijn hart.” Toch bewaart ze niet alleen aan deze levensfase goede herinneringen. „Ik heb me thuis altijd geborgen en gewenst gevoeld. Mijn moeder was een leuk, vrolijk mens. ’s Avonds deden we met elkaar spelletjes. Mijn vader was heel streng, maar ik voelde dat hij van me hield, al vond hij het lastig om dat te tonen.” ## Buitenbeentje Op de reformatorische lagere school wist ze zich een buitenbeentje. „Edelman was raar, dus wie bij hem kerkte was ook raar. Dat gold zeker voor zijn kinderen. Mijn broers hebben me leren vechten en die vaardigheid bracht ik in praktijk. Als ze me uitscholden, sloeg ik er meteen op los met de gedachte: de eerste klap is een daalder waard. Binnen de volksbuurt waar we woonden werden we meer geaccepteerd dan binnen de zware godsdienst.” :::inline_image 1::: Van haar ouders kreeg ze betrokkenheid op het gebutste mee. „Helpen wie geen helper heeft en oprapen wat op straat ligt. Mijn vader bracht meer dan eens een dronkenlap naar het Leger des Heils. Hij wist van thuis uit wat alcoholisme betekent en had medelijden met zulke mensen. Die houding is ook in mijn DNA gaan zitten. Ik heb altijd mensen van de straat om me heen en ben betrokken bij een voedselbank in een achterstandswijk. Vanavond zit ik bij een overleg van het thuis- en daklozenplatform. Net als pa kan ik ontzettend slecht tegen onrecht. Als iets niet klopt, ben ik bereid om tot het gaatje te gaan om het op te lossen.” ## Bolhoedje De beperkte financiële mogelijkheden in het ouderlijk gezin ervoer ze geen moment als bezwaarlijk. „Niemand in onze buurt had een auto of ging op vakantie. Eén dag in het jaar mochten we met pa weg, naar ome Daantje, een kennis in Soestduinen, waar mijn ouders een poosje hebben gewoond. Pa hield van lopen en stapte in Den Dolder al uit. Daarvandaan zeulden we door het zand naar Soestduinen. Halverwege was ik doodop en mocht ik op zijn rug zitten. Uit het zwarte pak voelde ik de dampen opstijgen. Als we na aankomst koffie hadden gedronken, zei ome Daantje: „Zullen we een boswandeling gaan maken?” Dat was m’n vakantie.” :::author_streamer 2::: Ze herinnert zich ook nog goed dat de eerste televisie in de straat werd bezorgd, bij een buurvrouw. „Op woensdagmiddag gingen we daar stiekem kijken. Als ze het brommertje van mijn vader hoorde aankomen, stuurde ze ons naar buiten. De mensen om ons heen kregen het geleidelijk beter, bij ons bleef alles hetzelfde. Niet op vakantie, geen groter huis, geen auto. Mijn vader deed alles op een brommertje, met een zwart bolhoedje op. Dat leerde hij kennen toen hij in zijn jonge jaren rozen ging verkopen in Engeland. De rest van zijn leven bleef hij zo’n hoedje dragen; dat was zijn ambtsteken.” ## Spanningen Grijstinten kende de voorganger uit Dordrecht niet. „Gods Woord was het begin- en eindpunt van zijn bekering. Alles wat daar niet mee strookte, wees hij af. Hij wist zich sterk verbonden met de oudvaders en de puriteinen, maar toen iemand beweerde dat hij veel van zijn preken uit Binning haalde, deed hij alle boeken van die oudvader de deur uit.” Het rechtlijnige karakter van haar vader gaf geregeld spanningen in het gezin. „De jongens kregen er genoeg van en hebben met alles gebroken. Ik zou niet weten waar ze wonen en of ze nog leven. Ook een van de meiden was er op haar zeventiende al vandoor. „Als je niet met mij naar Gods huis wilt, kun je ook niet in mijn huis wonen”, zei mijn vader. „Het was een kwestie van aanpassen of vertrekken. Ik kon daar doorheen prikken. Ten diepste was hij een ontzettend lieve, zorgzame man.” ## Volgzaam Haar moeder toonde zich volgzaam, tot op zekere hoogte. „Dingen die ze belangrijk vond, bleef ze gewoon doen. Ze maakte graag kruiswoordpuzzels, zat veel te lezen en stónd erop dat we een krant hadden. Mijn vader vond dat niet nodig, maar daarin gaf mijn moeder niet toe. Ze wilde op de hoogte blijven van wat er in de maatschappij speelde. Het Reformatorisch Dagblad vond ze in het begin niks. „Dat is gewoon een soort kerkbaadje”, zei ze.” :::inline_image 2::: Edelman gunde zich zelden tijd om de krant te lezen. Hij werd de hele week in beslag genomen door het voorbereiden van preken, spreekbeurten voor vrije groepjes elders in het land en het pastoraat in zijn gemeente. „Intussen zit ik 28 jaar in de Hervormde Kerk, sinds 2004 de Protestantse Kerk, maar ik moet daar de eerste herder nog tegenkomen die zo trouw voor zijn kudde zorgt als mijn vader deed. Mensen deden nooit tevergeefs een beroep op hem.” Voor zijn eigen kinderen legde Edelman de lat hoog. Truida kon volgens het hoofd van de lagere school naar het atheneum, maar haar vader vond mavo mooi genoeg voor meisjes. „Per gratie mocht ik mijn mavo-3 diploma halen. Toen moest ik aan het werk, bij een zus. Ze had met haar man een sigarenwinkel. Eén middag in de week was die dicht, dan werkte ik in het bejaardenhuis van de kerk.” ## Kerkblad Het bezorgde haar bittere gevoelens. „Op een avond vertelde mijn vader dat hij van zijn vader niet mocht doorleren. Waarop ik zei: „Nou pa, dan zitten we in hetzelfde schuitje, want ik heb óók zo’n vader.” Die kwam binnen. De volgende dag zei hij: „Als je het per se wilt, zal ik het betalen, maar je studeert in de avonduren, naast je werk.” Dat was niet tegen dovemansoren gezegd. Eerst heb ik schriftelijk mavo-4 gedaan, daarna de havo. Omdat ik mijn vader hielp bij het vertalen van gedeelten uit geschriften van puriteinen, voor het kerkblad van Calvijn, volgde ik via Schoevers een cursus Engels. Later heb ik ook nog een hbo-studie kinder- en jeugdpsychologie gedaan, en cultuurwetenschappen aan de Open Universiteit.” Door de avond-havo leerde ze Max van der Klooster kennen. „Ik had moeite met economie. „Bij Van der Klooster hebben ze een jongen die heel slim is”, zei mijn moeder. „Misschien kan die je wel helpen.” Zo kwamen we aan elkaar en ik had geen betere man kunnen treffen. Onze trouwdag begon nogal emotioneel. De hele woonkamer stond vol met familie en gasten, Max met een boeket in zijn handen. Toen ik in mijn trouwjurk de trap af kwam, begon mijn vader toch te húilen. Tot die dag had ik nooit één traan bij hem gezien. Mijn moeder nam hem mee naar de keuken en wist hem te kalmeren.” ## Gezelschap Op zaterdagavond kwam steevast een klein gezelschap bijeen in de woning van meneer Edelman. „Van die mannen en vrouwtjes die over hun geestelijke belevenissen wilden vertellen. Daar had mijn vader niéts mee. In een aantal opzichten bleef hij echt hervormd. Hij moest ook niets hebben van al die geestelijke onderscheidingen uit afgescheiden kerken. Voor hem lagen de zaken eenvoudig: je gelooft of je gelooft niet. Geen mitsen en maren.” :::author_streamer 3::: Van de preken van haar vader kan ze zich weinig herinneren. „Heel gek, want ik weet wel hoe hij dacht.” De mogelijkheid om nagelaten preken te beluisteren heeft ze niet. „Pa was principieel tegen het opnemen van preken. Als hij in een andere plaats voorging en een bandrecorder zag staan, zei hij: „Dat ding eruit of ik vertrek weer.” Er mochten ook geen foto’s van hem worden gemaakt. Het ging om God, niet om Edelman.” ## Doop Buiten zijn eigen kring werd de voorganger van Calvijn door velen als sekteleider gezien, omdat hij alleen kinderen doopte als minstens een van de ouders het persoonlijk geloof kon belijden. „Omdat hij het oneens was met een aantal uitspraken in het doopformulier, had hij zelf doopvragen geformuleerd.” Met de andere voorgangers van gereformeerde signatuur in zijn woonplaats had Edelman zelden contact. „Daar had hij ook geen behoefte aan. Mijn vader was in alles een einzelgänger. Als hij geen voorganger was geworden, had hij waarschijnlijk zijn eenmansbedrijfje voortgezet. Het gezelschap op zaterdagavond ervoer hij als een corvee, zeker wanneer mensen voor de zoveelste keer over hun bekering vertelden. Dan ging hij steeds dieper zuchten, stak hij een pijp op en was hij blij als hij om tien uur de avond kon afsluiten.” In juli 1989 preekte de voorganger voor het laatst. „Na die dienst zei hij tegen me dat God hem ontslag had gegeven en de tijds voorts kort was. Een halfjaar later is hij overleden, als Jacob. Mijn moeder en de meiden waren even naar de keuken om wat te eten. Ik zat als enige bij hem en pakte een van zijn handen. Hij legde de andere erbovenop, strekte zich uit, zuchtte een keer en was er niet meer.” ## Schriftje Na het overlijden van de voorganger ruimde zijn jongste dochter het bureau van haar vader op. Daarin vond ze onder meer een schriftje met de vermelding van de eerste preek die hij hield. „Over de tekst: „Want ik heb niet voorgenomen iets te weten onder u, dan Jezus Christus, en Dien gekruisigd.” Die hebben we op de rouwkaart gezet. Christus was zijn leven. Het verwijt van een aantal gemeenteleden dat hij Hem te weinig verkondigde, heeft hem diep geraakt. Hij voelde zich aangevallen in Wie hem het liefste was.” :::author_streamer 4::: Veel leden van Calvijn voelden zich na het overlijden van ”meneer” stuurloos. „Dat herkende ik. Mijn Godsbeeld en vaderbeeld waren sterk verweven. Wat mijn vader zei en zoals hij de dingen deed, was bepalend voor me. Toen ik in verwachting was van de vierde dacht ik: wie moet er nu voor dat kind bidden?” Zorgvuldig bewaart ze de schriftjes met aantekeningen die haar vader naliet. Geen preekschetsen, maar gedachten die hij bij het voorbereiden van een preek noteerde. „Ik zie hem nog zitten in zijn makkelijke stoel met zo’n groen schriftje en een pen, terwijl alle kinderen om hen heen krioelden. Daar kon hij zich volledig voor afsluiten.” De Dordtse voorganger liet ook een aantal gedichten na. „Gevoelig van taal, op een manier die je niet van hem zou verwachten. Op een verjaardag las hij soms zo’n gedicht voor. Daarmee liet hij zich een beetje in zijn hart kijken.” ## Vertrouwde kerk Onverkwikkelijke toestanden rond de opvolging van Edelman waren voor Truida en haar man reden om elders kerkelijk onderdak te zoeken. „Zes jaar lang waren we gastleden van de gereformeerde gemeente. Daar bleken we toch niet te passen. Het denken uit de gezelschapskringen vind je ook in de Gereformeerde Gemeenten. Niet zo openlijk, maar er is wel een bepaald stramien waaraan je moet voldoen.” :::inline_image 3::: Na de komst van ds. J.C. de Groot sloten ze zich aan bij de gereformeerde bondsgemeente die samenkomt in de Augustijnerkerk. „Max was hem gaan beluisteren en zei: „Zijn taal is meer hedendaags, maar inhoudelijk lijkt zijn prediking op die van je vader.” Voor mij was het een grote hobbel. Hervormden zagen wij als heidenen. Het vreemde was dat mijn ouders wel altijd lid zijn gebleven van de Nederlandse Hervormde Kerk.” Max werd al snel verkozen tot ambtsdrager. Na de kerkfusie in 2004 kwam de jurist in het moderamen van de Protestantse Kerk terecht. Zijn betrokkenheid op groepjes aan de flanken van het kerkelijk erf bleef bestaan. „De eerste liefde van Max is Jezus, dan kom ik, daarna al die clubjes. Dinsdagavond gaat hij naar de evangelisatie in Giessenburg, woensdagavond naar Calvijn, donderdagavond naar Alblasserdam, op zaterdagavond naar Strijensas, nu Cillaarshoek. Dat vindt hij fijn, prima. Voor mij is het horen van al die verschillende geluiden niet goed. Ik raak erdoor in de war.” Alleen naar Calvijn gaat ze geregeld mee. „Daar is Bas van den Boogaard nu voorganger, een lieve, gelovige jongen. Doordeweeks komen er meestal gastpredikanten, het maakt mij weinig uit wie. Ik ben even terug in mijn vertrouwde kerk. Door het gekraak van de deuren en de geur van het hout gaat er een luikje in mijn hoofd open. De nacht erna droom ik gegarandeerd over thuis. Ik besef dat jeugdherinneringen subjectief zijn, maar de mijne koester ik.” :::kader 1:::

Truida van der Klooster-Edelman erfde van haar vader een zwak voor het gebutste

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Joanne Blok-den Butter had in haar vader ook een geestelijke leidsman

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Truida van der Klooster-Edelman erfde van haar vader een zwak voor het gebutste

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Joanne Blok-den Butter had in haar vader ook een geestelijke leidsman

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram