Johanna Jacoba

Ik herken het gelijk. Het schriftje. Een donkergroene kaft en halfvergane draadjes in de rug. Voorzichtig neem ik het in handen. Met mijn vingers strijk ik zachtjes over het broze papier. Vroeger zag ik het schriftje weleens liggen in een la bij mijn ouders. Nu heb ik het in bezit! ”Van Johanna Jacoba”, staat er op de voorkant. Zij schreef erin toen ze in Enkhuizen woonde, tijdens de periode 1921-1924. Meer dan een eeuw geleden dus! Ik pak mijn bril, sla het schriftje open en begin te lezen. Bladzijden vol breekbare zinnen en persoonlijke gedachten. Even kwetsbaar als het oude papier. Johanna Jacoba geeft een inkijkje in haar leven. Terwijl mijn ogen over de regels glijden, wandel ik haar wereld binnen. Een wereld waarin het niet altijd makkelijk is, merk ik al snel. Maar er heerst rust, meer dan in de wereld van nu. :::author_streamer 1::: Zoon Leendert, schrijft Johanna Jacoba, is een jaar of 16. Hij probeert wat te verdienen met boekbinden en ,,adressen schrijven”. Ik zie het voor me. Leendert, mijn opa! Er wordt een handeltje voor hem opgezet. Met een karretje gaat hij de straten van Enkhuizen door, om potten en pannen aan de man te brengen. In de drukkerij werken lukt niet meer, want een pers heeft een paar van zijn vingers verbrijzeld. Ja, dat verhaal ken ik! En van dat handeltje in de straten van Enkhuizen bestaat een vage foto van, weet ik. Die moet ik binnenkort eens opzoeken. ,,Is onderwijzer niks voor jou?” hebben de patroons van z’n broers tegen Leendert gezegd. ,,Dit bleef ongedaan”, schrijft Johanna Jacoba, ,,want hij had een afkeer opgevat van het leren.” Twee andere zoons worden opgeroepen ter keuring. Theunis wordt afgekeurd, Maarten goedgekeurd en later ingeloot. Wat een verzoeking, vindt Johanna Jacoba. Ze heeft nog zo het geloof beoefend dat haar jongens daar vrij van mochten blijven en kreeg daar al ,,inzicht in toen ze nog spelende waren.” Voor Maarten loopt het dus toch anders, en dat is een ware beproeving voor Johanna Jacoba. Maar het mag meevallen. Als Maarten weer eens thuis is, getuigt hij ,,dat zijn harte zeer verblijdt was dat God hem had bijgestaan in allerlei vuile verzoekingen.” De diensttijd van Maarten duurt niet zo lang, een maand of vijf. De man van Johanna Jacoba is Johannes, hij verdient geld als venter van olie en benzine. ,,Voorheen werkte hij met steen en zand”, schrijft Johanna Jacoba, ,,en dat was zwaar.” De zaak waar Johannes werkt heet ”Maatschappij tot detailverkoop van peteroleum De Automaat”. Johanna Jacoba tilt zwaar aan dingen. Een uitkering van de ongevallenwet voor Leendert, wordt niet aangenomen. ,,Neemt mijne tucht aan en niet het zilver”, citeert ze uit het Bijbelboek Prediker. Er zijn er veel beslommeringen in het leven van Johanna Jacoba. Ze heeft een ,,zwaar gezin en een zwak lichaam”, schijft ze ergens. In het gezin is ook een meisje, weet ik. Neeltje. Als Johanna Jacoba over haar zorgen schrijft, zal ze zeker ook aan haar denken. Neeltje, het jongste kind in het gezin, is namelijk gehandicapt en heeft veel extra aandacht nodig. Vreemd genoeg rept moeder Johanna Jacoba met geen woord over Neeltje, die op dit moment een jaar of 12 moet zijn. Hoe zou dat komen? Ik zet mijn leesbril af en staar een poosje naar buiten. De naam van Neeltje, het geliefde dochtertje, komt in het schriftje niet voor. Waarom toch niet? Ik kom er niet uit. Dan schiet me iets te binnen. Ja, hoe langer ik erover nadenk, hoe meer ik overtuigd raak van het antwoord. Johanna Jacoba moet nog meer schriftjes hebben gehad! Schriftjes en schrijfsels van eerdere jaren, waarin ze ook schreef over de dingen van die tijd, én over Neeltje. Op internet vind ik het bevolkingsregister van Enkhuizen, met daarin gezinskaarten van het gezin van Johanna Jacoba. Ze zijn vaak verhuisd, ontdek ik. Ze woonden maar een paar jaar in Enkhuizen, en in die tijd hebben ze op wel drie adressen gewoond. Misschien zijn er toen, of in latere jaren, schriftjes kwijtgeraakt. Ik blader terug in het schriftje en lees nog eens het begin. Het voelt helemaal niet alsof Johanna Jacoba onwennig voor het eerst haar hartenroerselen aan papier toevertrouwt. Eerder alsof het een vervolg is op wat ze al gewend is om te doen. Tussen de regels door krijg ik een indruk van het geestelijke leven van Johanna Jacoba. En ja, ook daarin kende zij vele bekommernissen. ,,Gods weg is in de diepte”, schrijft ze. Op veel plaatsen vlecht ze Bijbelteksten door haar verhaal. Dat is mooi, want daarmee wordt duidelijk: Johanna Jacoba staat er niet alleen voor. Het is voor haar niet alleen maar donker. :::author_streamer 2::: Op ’t laatst wordt het stiller in het schriftje. In januari 1924, enkele maanden voor haar heengaan, maakt Johanna Jacoba nog wat korte aantekeningen, maar niet meer over de gewone dagelijkse dingen. Zelfs het overlijden van haar moeder tekent ze niet aan. Johanna Jacoba is ernstig ziek. ,,Maandag 14 januari: treurig en verslagen, troost uit Jesaja 46.” Er zit ook een los briefje met aantekeningen in het schriftje. Aan beide zijden is met potlood wat gekrabbeld. Ergens onderaan staat: ,,… mijne ziele gaat uit tot Hem.” Achterin het schriftje zitten nog wat lege bladzijden. Dat is niet erg, want alles is gezegd.

Johanna Jacoba

Wat vond je van dit artikel?

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Johanna Jacoba

Wat vond je van dit artikel?

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram