Maaike Mallan werd de metgezel en secretaresse van haar vader

Op de zwarte buitendeur zijn met fraaie, witte letters de woorden ”Sola Gratia” geschilderd. „Dat is niet alleen de naam van mijn uitgeverij”, laat Maaike Mallan (75) weten. „Ik ervaar het ook elke dag als genade dat ik hier mag wonen.” In de woonkamer hangt nog altijd iets van de sfeer in de studeerkamer van haar vader. Door het statige bureau, dat daar decennialang stond. En het hoge kastje waarin hij persoonlijke documenten opborg, zoals de vele brieven die hij ontving. Op de vensterbank achter de bank staan portretten van de predikant en zijn echtgenote. Ze ontvingen acht kinderen; Maaike was de tweede in de rij. „Ik ben geboren in Bruinisse, de eerste gemeente waar mijn vader diende. Het was een roerig gezin. De oudste kinderen kwamen snel na elkaar, we kregen veel aanloop en mijn vader had het enorm druk. Als hij in de studeerkamer zat, mochten we wel rommel maken, geen herrie.” ## Heikel punt In hun vroege jeugd speelden de kinderen Mallan vaak kerkje. „Dat was onze favoriete bezigheid. De pastorie, een groot, oud huis, had een lange gang. Dat was de kerk. Er werden hele stellages gebouwd. Als we de kans kregen, schroefden we de sproeier van de douche los. Die gebruikten we als microfoon. Jan, een van mijn broers, probeerde mijn vader zo goed mogelijk te imiteren. Soms was pa het zat en riep hij: „Ga nou maar buiten spelen.” Een heikel punt was dat de dominee per se een jongen moest zijn. Ik mocht het nooit wezen; wel ouderling of diaken.” :::author_streamer 1::: De studeerkamer ervoeren ze als een soort heiligdom. „Daar mochten we niet komen. Dat maakte ons juist nieuwsgierig. Als we op de vloer van de gang gingen liggen, konden we door de kier tussen de deur en de uitgesleten dorpel de voeten van mijn vader zien. Zagen we die niet, dan was de kust vrij. Tegen Kerst haalde hij bij De Banier een grote doos met boeken voor de catechisanten. Die trok me enorm, want ik ben altijd een lezer geweest.” ## Dun boekje :::inline_image 1::: Na haar eerste catechisatieseizoen, als zevenjarig meisje, keek ze reikhalzend uit naar wat voor haar bestemd was. „Ik kreeg een heel dun boekje: ”Betsy”, van P. Los. Boos en huilend kwam ik thuis. „Dat heb ik bewust gedaan”, zei mijn vader. „Omdat ik niet wil dat ze denken dat ik mijn eigen kinderen voortrek. Dat was mijn eerste negatieve confrontatie met het feit een domineeskind te zijn.” Doorgaans vond ze het vanzelfsprekend dat haar vader predikant was. „Er kwamen bij ons ook veel dominees en andere ambtsdragers over de vloer. Omdat Schouwen-Duiveland destijds nog een eiland was, bleven gasten meestal slapen. De logeerkamer was voortdurend in gebruik door familieleden, dominees en ouderlingen. Sommige ouderlingen van elders kwamen meer dan eens een paar dagen.” Omgekeerd trok haar vader geregeld met zijn Volkswagen Kever voor enkele dagen het land in, vaak met een preekschets op het stuur en een sigaar in de mond. „Soms nam hij een paar kinderen mee. Dan werden we afgezet bij mijn oma in Barendrecht. Na alle bezoeken en preekbeurten haalde hij ons weer op. Onderweg preekte hij meestal nog in Dinteloord; wij zaten tijdens de dienst te knikkebollen. Eer we thuis waren, ging het naar middernacht, want je moest ook nog met de pont bij Zijpe over. Het waren destijds enorme reizen, naar Zeeland.” ## Preekjassen Haar moeder, een klassieke domineesvrouw, was haar man in alles tot steun, ook in het pastoraat. „Vaak werden we met pannetjes eten de gemeente in gestuurd. Toen we ouder waren, gingen we als meiden op vrijdag bij grote gezinnen kinderen in bad doen. Naast al haar andere taken zat mijn moeder vaak te naaien, want in die naoorlogse jaren hadden de mensen het niet breed. Van de binnenkant van versleten preekjassen van mijn vader maakte ze mooie plooirokjes. Om ze wat op te fleuren, breide ze er een leuk rood of geel truitje bij.” :::author_streamer 2::: Aan het begin en het einde van elke dag ging het gezin met de aanwezige gasten op de knieën. „’s Avonds nadat mijn vader uit een dagboek had gelezen, of iets van een oude schrijver. Na het ontbijt las hij altijd een psalm; op zondag steevast Psalm 92. Als hij ons voorlas uit een kinderbijbel, koos hij vaak die van B.J. van Wijk of van W.G. van de Hulst. Toepassingen maken deed hij zelf, liefdevol en ernstig. Vreugdenhil vond hij te prekerig, daar hield hij niet van.” Ook van vromigheid had haar vader een afkeer. „Het moest echt zijn en daarmee klaar. Dat heb ik van hem geërfd. Het gebeurde wel dat op zondagavond de kamer vol mensen zat en ik ze als klein meisje gedag zei voor ik naar bed ging. Sommigen aaiden over mijn bol of zeiden: „Zul je vragen om een nieuw hartje?” Zonder opsmuk. Dan dacht ik: dat is een echte.” ## Dienstbode Door de kerkenraad was voor de predikant en zijn echtgenote bij hun komst al een dienstbode aangetrokken. „Een meisje uit de gemeente, dat de hele dag bij ons was. Mijn moeder vond dat eerst helemaal niet leuk; later was het met dat drukke gezin wel nodig. De meeste mensen hadden nog geen telefoon, dus op de gekste momenten stond er volk op de stoep om iets door te geven. Een aantal gemeenteleden bracht regelmatig iets van het land of van de slacht. Dat moest dan worden verwerkt of geweckt.” In de loop van de tijd zag ze meerdere dienstbodes komen en gaan. „Een van hen is getrouwd met een broer van mijn moeder: Janus Bakker van Bakker Lekkerkerk. Oom Leen, een andere broer, leerde het slagersvak bij een slager in Bruinisse. In die periode was hij bij ons in huis. Wat verderop woonde Trijntje Nobel, daar is hij later mee getrouwd.” :::inline_image 2::: Wanneer er weer een kind geboren moest worden, kwam er een kraamverpleegster in huis. „Voor de geboorte van mijn zus Francien was dat Hennie Hardeman uit Ederveen. Francien kwam weken te laat, dus die zuster zat al die tijd te wachten. Na de geboorte werd mijn moeder heel ziek en kregen wij de mazelen. Tante Hennie, een leuk mens, bleef gewoon. Toen ze terugkeerde in Ederveen, was haar baan als wijkkraamzuster aan een ander gegeven. Haar vader regelde dat ze huishoudster werd bij ds. H. Ligtenberg in Rotterdam. Ze wilde niet, maar vaders wil was wet. Uiteindelijk is ze met ds. Ligtenberg getrouwd, indirect door ons.” ## Spanning Op zondagmorgen was steevast de spanning voelbaar die haar vader dan uitstraalde. In de zondagse kamer lagen de hoge hoed en de strik gereed. „Na het ontbijt deed mijn moeder de strik bij mijn vader om. Een ouderling kwam hem ophalen. Met de strik om zijn hals en de hoge hoed op zijn hoofd liep mijn vader naar de kerk. Een bekeerde vrouw uit Sirjansland, vrouw Klink, bleef tussen de middag vaak bij ons over. Mijn vader zat ook zondagmiddag in de studeerkamer. Wij vermaakten ons als kinderen met boeken en spelletjes. Halverwege de middag kwamen de doppinda’s op tafel, op een krant.” :::author_streamer 3::: Naar het toilet mocht ze niet tijdens de kerkdienst. „Mijn vader had een vreselijke hekel aan geloop in de kerk. Daardoor werd hij afgeleid.” Na de avonddienst zag ze hem ontspannen. „Dan nam hij plaats in de rookstoel naast de kachel, stak zijn pijp op en ging wat vertellen of voorlezen. Dat was het mooiste moment van de week. Mijn vader was echt een Rotterdammer: een mensenmens, met gevoel voor humor. Hij hield van gezelligheid. Vrienden en vriendinnen van ons konden altijd blijven eten of slapen.” De scheuring van de Gereformeerde Gemeenten in 1953, die leidde tot de vorming van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland, bleef voor de predikant een wond die hij zijn hele leven meedroeg. „Mede omdat hij er goede vrienden door kwijtraakte.” ## Orgel In Veenendaal kwam er voor het eerst een orgel in huis. Maaike leerde erop spelen en werd een groot orgelliefhebber. „Op zondagavond zongen we met elkaar psalmen en gezangen uit de bundel van Johannes de Heer. Een van de lievelingsgezangen van mijn vader was: ”Als g’ in nood gezeten”. Vooral vanwege de zinsnede: „Groter dan de Helper is de nood toch niet.” Als hij het mooi geweest vond, zei hij: „Dan nu nog: ”Een vaste burcht is onze God.” Dat was het slotlied. Moeders lievelingslied was ”Vaste rots van mijn behoud”.” In de Veenendaalse jaren kwamen opa en oma Mallan bij het gezin inwonen. „Opa kreeg al snel maagkanker, mijn moeder verzorgde hem. Hij is bij ons overleden. Oma heeft daarna nog jaren bij ons gewoond. Ze is meeverhuisd naar Gouda en later naar Vlaardingen, waar ze is overleden. De laatste jaren van haar leven was ze dement. Mijn zus Heleen heeft veel bijgedragen aan de zorg voor haar.” Maaike ging aan het werk in een boekhandel. Eerst bij Karssen in Bodegraven, na haar trouwen in 1972 bij Smit in Gouda. „Er werd bij ons thuis altijd gelezen, overal lagen boeken. Zo raakte ik er als kind al mee vertrouwd. Nu ben ik elke vrijdag in de kringloopwinkel van Woord en Daad in Alblasserdam bezig met de boeken. Heel leuk om te doen.” ## Pittig Door de geestelijke ontwikkeling van haar man, die kerk en geloof vaarwel zei, strandde het huwelijk na zeven jaar. „Ik heb daarna nog negen jaar met de vier kinderen in Gouda gewoond; tot het sterven van mijn moeder in 1988, totaal onverwacht. Het was een enorm vitaal mens, maar op een zondagmorgen lag ze dood in bed.” :::inline_image 3::: Haar vader was intussen predikant in Alblasserdam. Een toonaangevende ouderling uit die gemeente liet weten dat Maaike maar in de pastorie moest komen wonen. „Toen de Heere mij jaren eerder uit een moeilijke situatie had geholpen, zei ik uit de grond van mijn hart: „Ik zou wel een van Uw kinderen tot het einde toe willen verzorgen.” Dat kwam terug, maar zo had ik het niet bedoeld. Ik zag het helemaal niet zitten om met mijn kinderen in die pastorie te trekken, maar het moest. Het huis is voor ons aangepast. Vooral in het begin was het pittig, maar zowel mijn vader als ik mocht weten dat het Gods weg was. Dat gaf rust.” Geleidelijk raakten ze beiden gewend aan de nieuwe situatie. „Ik heb 22 jaar voor mijn vader mogen zorgen. Voor de kinderen was hij heel lief en zorgzaam, alsof het zijn eigen kinderen waren. Ze gingen heel leuk met hem om en konden hem op een gemoedelijke manier plagen. Daar genoot hij van; hij bleef er jong bij. Ze wisten dat ze ook altijd bij hem terecht konden als ze problemen hadden. Dan bad hij met hen.” ## Sterfbedden Ze was niet alleen een dochter, maar werd ook de secretaresse en metgezel van haar vader. „Het werken op een computer lukte hem vanwege zijn leeftijd niet, dus dat moest ik doen. Met kraamvisites, bezoeken aan ouderen of aan mensen die op sterven lagen, ging ik vaak mee. Ik herinner me nog goed het afscheidsbezoek aan mevrouw Verwoerd-Boone in Opheusden, een veranderde vrouw. Toen ze mijn vader zag, zei ze: „We zijn toch kinderen van één Vader, hè. Die zoeken elkaar op.” Dat vond ik zó mooi. Ze praatte onafgebroken over haar verlangen om heen te gaan. Omdat ik vond dat het te vermoeiend voor haar werd, zei ik zacht tegen mijn vader: „Ze maakt zich te druk, laten we maar gaan.” Dat hoorde ze. Verontwaardigd kwam ze overeind en zei: „Ik maak me niet druk. Hoe zou ik ooit te veel van Hem kunnen zeggen?” Daar moet ik nog weleens aan denken.” Ook de oud gereformeerde ds. C. Smits, aan het einde van zijn leven dementerend, werd geregeld bezocht. „Die zei altijd Laman tegen mijn vader. Zijn vaste begroeting was: „Ha, Laman”, waarna hij een kus op de hand van mijn vader drukte. Bij het laatste bezoek wist hij nog maar twee woorden uit te brengen: „Laman, genade.” Zo heb ik met mijn vader bij veel bijzondere sterfbedden gestaan.” ## Dankbaar Na een opname in 2008 was ook voor ds. Mallan het preken voorbij. „In het ziekenhuis had hij het geestelijk heel goed. Hij was intens dankbaar voor alle hulp die hij kreeg, terwijl de Heere Jezus eenzaam aan het kruis stierf. Het maakte hem niet uit welke verpleegkundige hem hielp; hij vond ze allemaal even goed en lief.” :::author_streamer 4::: Terug in de pastorie werd de lichamelijke zorg voor de bejaarde predikant overgenomen door wijkverpleegkundigen van een algemene organisatie. „Ook met hen had hij een prima band en sprak hij over zijn verlangen om heen te gaan. Een verpleegster die moslima was, liet hij de Bijbel zien, waarna hij iets over de inhoud vertelde. Het was eigenlijk een heel mooie periode. Hij had altijd onder een enorme spanning geleefd, door alle verantwoordelijkheden die op hem drukten. Na zo veel jaren van onafgebroken werken beleefde hij rustig en tevreden de tijd die hij nog ontving.” Op advies van zijn dochter schreef de predikant zo nu en dan wat in een schrift. „Een paar maanden voor zijn sterven is hij enorm aangevochten door de duivel. Dat was heel moeilijk, ook voor mij. Toen ik op een morgen zijn slaapkamer binnenkwam, zag ik meteen dat het was veranderd. Zijn gezicht straalde. De Heere was overgekomen met de woorden uit Jesaja 50 vers 10: „Wie is er onder ulieden die de HEERE vreest, die naar de stem Zijns Knechts hoort? Als hij in de duisternissen wandelt en geen licht heeft, dat hij betrouwe op de Naam des HEEREN, en steune op zijn God.” ## Afscheid In de weken voor het sterven van de predikant kwamen tal van mensen uit verschillende kerken afscheid nemen. „Voor mij was het een hectische periode. Tot verbazing van mijn vader liet meneer L.M.P. Scholten niets van zich horen. Hij keek hoog op tegen Scholten, vanwege diens grote kennis op allerlei gebied. Omgekeerd keek Scholten tegen mijn vader op vanwege zijn geestelijk leven. Op een dag heb ik hem gebeld. Toen bleek dat hij niet goed durfde te komen, omdat hij dan een gebed bij mijn vader zou moeten doen. Dat vertelde zijn vrouw me later. Zo bescheiden was die man. Ik heb hem nog vaak bezocht in Huize Winterdijk.” Haar kinderen waren inmiddels getrouwd en hadden zelf jonge kinderen. „Mijn vader had ze het liefst zo vaak mogelijk bij zich, met de kleintjes. Van zijn sterven was alleen ik getuige. Hij was aan het einde van zijn krachten. Ik ook, ondanks de hulp van familie. Er was de troost dat hij goed was heengegaan. Toch miste ik hem vooral de eerste tijd enorm. Het gebeurt nóg regelmatig dat ik denk: wat zou ik dit of dat graag aan hem vertellen.” ## Uitgeverij Na het overlijden van de bekende predikant zette Maaike het uitgeven van preken en meditaties van haar vader voort, onder de vlag van de door hem voor haar opgerichte uitgeverij Sola Gratia. In lijn met de wens van haar vader wordt bij alles wat verschijnt eerst akkoord gegeven door de aangewezen bewindvoerders. „Heel veel van wat hij naliet is inmiddels gedigitaliseerd; een aantal mensen is nog bezig met het uittypen en redigeren van preken.” :::inline_image 4::: Nog zes jaar bleef ze in de pastorie wonen. „Dat gaf me de tijd om alle brieven en documenten uit die zestig jaar van predikantschap te lezen en te ordenen. Dat had ik mijn vader beloofd. Ze zijn door John Mastenbroek gebruikt voor het boek dat hij over mijn vader schreef, onder de titel ”Israëls Wachter sluimert niet”. Een groot deel daarvan bestaat uit herinneringen van mijn vader die hij met Mastenbroek deelde tijdens de bezoeken die John daarvoor aan de pastorie bracht. Er zijn zo’n 10.000 exemplaren van de levensbeschrijving verkocht. Die geeft een goed beeld van mijn vader; hij was een gewoon mens van vlees en bloed.” ## Liefste vader Vanwege de komst van ds. L. van der Tang naar Alblasserdam moest ze de pastorie verlaten. „In dezelfde periode stierf ome Leen Bakker en kreeg ik de mogelijkheid om zijn woning te kopen. Zo heeft de Heere de belofte dat Hij mij en mijn kinderen niet zou vergeten of verlaten steeds weer bevestigd.” :::author_streamer 5::: Nadat ze een paar jaar geleden vier weken lang in het ziekenhuis lag, besloot ze het uitgeven van nagelaten werk van haar vader over te dragen aan uitgeverij Den Hertog. „Die heeft ook de boekenvoorraad overgenomen. De auteursrechten blijven bij mij liggen. Ik ben degene die samen met de bewindvoerders bepaalt wát er gepubliceerd gaat worden. In leesdiensten worden nog geregeld preken van mijn vader gelezen, dus ik weet waarvoor ik het doe. Ik ben blij als ik hoor dat ze soms tot zegen of bemoediging zijn.” Tot de dierbaarste herinneringen aan haar vader behoort dat wat hij schreef in haar poesiealbum. „In zijn jonge jaren schreef hij veel gedichten; voor dat album maakte hij een gedicht speciaal voor mij. Hij was geen streng heerschap, zoals vaak werd gedacht, maar een lieve, gezellige man. Voor mij de liefste vader van de wereld.” :::kader 1:::

Maaike Mallan werd de metgezel en secretaresse van haar vader

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Joanne Blok-den Butter had in haar vader ook een geestelijke leidsman

Het plotselinge overlijden van haar vader zette een blijvend stempel op Tineke van den Herik-Catsburg

Meer over

Impressie van Terdege
op Instagram

Thema's

Volg ons

Maaike Mallan werd de metgezel en secretaresse van haar vader

Wat vond je van dit artikel?

Lees meer

Wilma Verhoeve-Muilwijk wordt nog altijd emotioneel als ze over haar vader spreekt

Joanne Blok-den Butter had in haar vader ook een geestelijke leidsman

Het plotselinge overlijden van haar vader zette een blijvend stempel op Tineke van den Herik-Catsburg

Ontvang onze nieuwsbrief

Meer over

Impressie van Terdege op Instagram

Thema's

Volg ons

Impressie van Terdege
op Instagram